جاقىندا ۇيىمداستىرىلعان ءىرى سپورتتىق شارالاردىڭ ءبىرى – قازاق كۇرەسىنەن وتكىزىلگەن «الەم بارىسى» ءتۋرنيرى. بۇل جارىستا 38 ەلدەن كەلگەن 42 بالۋان باق سىناستى. وسىلاردىڭ اراسىندا كۋبا, برازيليا, لاتۆيا, گرەكيا بالۋاندارىنان باسىم ءتۇسىپ, جارتىلاي فينالعا دەيىن جەتىپ, ءتورتىنشى ورىنعا تۇراقتاعان بايولكەلىك قانداسىمىز سەرىك بەردىمۇرات ۇلىنىڭ باپكەرى باقىت ودناي ۇلىمەن تىلدەسكەن ەدىك.
– باقىت مىرزا, ەلورداعا قوش كەلدىڭىز! ەكىنشى رەت ءوتىپ جاتقان «الەم بارىسى» ءتۋرنيرى جايلى نە ايتاسىز؟
– تۋرنير جوعارى دەڭگەيدە ءوتتى. راحمەتتەن باسقا ايتارىم جوق. قارا شاڭىراق – قازاقستان امان بولسىن! مىڭ شۇكىر, ەلىمىزدىڭ كەم-كەتىگى تولىپ, كەمەرى تاسىپ, كوشى تۇزەلىپ, كوركى وڭالىپ كەلە جاتىر ەكەن.
– ءسىز باپتاپ اكەلگەن شاكىرتىڭىز سەرىك بەردىمۇرات ۇلىنا ءتورتىنشى ورىن بۇيىردى. قاناعاتتاندىڭىز با, الدە...
– ارينە, قاناعات. سپورت دەگەن, سونىڭ ىشىندە كۇرەس ءتۇرى جەكپە-جەك سايىسقا جاتادى. كىم مىقتى, سول جەڭەدى. مەنىڭ سپورتتاعى ۇستازىم – سامبو جانە ەركىن كۇرەستەن الەم چەمپيونى, وليمپيادانىڭ كۇمىس جۇلدەگەرى بايانمۋنكە ايتاتىن: «ەي, باقىت, بالۋان بولام دەسەڭ ەرىنبەي ەڭبەك ەت, توككەن تەردىڭ بوداۋى استە دالاعا كەتپەيدى, بۇگىن بولماسا ەرتەڭ يگىلىگىن كورەسىڭ. كۇرەسكە كۇش ەمەس, اقىل كەرەك. سابىر مەن قايراتىڭ تەڭەلگەندە ناعىز بالۋان بولاسىڭ!» دەيتىن. سول سياقتى اتاقتى بالۋان الەكساندر مەدۆەد: «بالۋان ادام – شاحماتشىداي سۇڭعىلا, زىلتەمىرشىدەي كۇشتى, مارافونشىداي ءتوزىمدى, 100 مەترگە جۇگىرەتىن جەلاياقتاي شاپشاڭ, تسيركتىڭ اكروباتىنداي ەپتى بولۋ كەرەك», دەگەن ەكەن. دەمەك, كىم كوپ تەر توكسە سول جەڭەدى. بۇل – بۇلجىمايتىن زاڭ.
– شاكىرتىڭىز سەرىك بەردىمۇرات ۇلىنىڭ بۇعان دەيىنگى سپورتتا جەتكەن جەتىستىكتەرى جايلى ايتىپ وتسەڭىز. – بۇل 1994 جىلى تۋعان بالا. 10 جاسىنان باستاپ سامبو, دزيۋدو, سۋمو جانە موڭعولدىڭ ۇلتتىق كۇرەسىمەن شۇعىلدانىپ ءجۇر. سامبودان جاسوسپىرىمدەر جانە جاستار اراسىندا الەم چەمپيوناتىنىڭ ءۇش دۇركىن قولا جۇلدەگەرى, دزيۋدودان سپورت شەبەرى, سۋمو كۇرەسىنەن اۋەسقويلار اراسىندا الەم چەمپيونى, موڭعولدىڭ ۇلتتىق كۇرەسىنەن جاستار اراسىندا ەكى دۇركىن مەملەكەتتىك چەمپيون بولعان ازامات. بيىل جازدا وتكەن مەملەكەتتىك تويدا «لاشىن» اتاعىنا يە بولدى. بۇل موڭعوليا قازاقتارى تاريحىندا 36 جىلدان كەيىن قايتالانىپ وتىر. سونىمەن قاتار, بۇل بالا سوڭعى جىلدارى قازاق كۇرەسى تۇرىمەن دە اينالىسىپ ءجۇر. ونىڭ ناتيجەسىن وزدەرىڭىز دە بىلەسىزدەر. «ەۋرازيا بارىسىنىڭ» جەڭىمپازى دەگەن سياقتى...
– دەمەك, سەرىك باۋىرىمىز موڭعول كۇرەسىنەن 36 جىلدان كەيىن «لاشىن» اتاعىن العان قازاق دەدىڭىز. ودان بۇرىن بۇل اتاقتى العان قازاق كىم؟
– ول مىنا الدىڭىزداعى پاقىرىڭىز بولاتىن. 1981 جىلى وسى اتاقتى باعىندىرعان ەدىم.
– سولاي ما, وندا ءوزىڭىز جايلى اقپارمەن وقىرمانداردى قانىقتىرساق, سپورتتا جەتكەن جەتىستىكتەرىڭىز دەگەن سياقتى.
– مەن كۇرەستى 20 جاسىمدا باستادىم. 1974 جىلى ويدا جوقتا ەركىن كۇرەسكە قاتىسىپ, ەكى ايدىڭ ىشىندە جاستار اراسىنداعى بىرىنشىلىكتە 84 كيلو سالماقتا توپ جاردىم. ىلە سولتۇستىك كورەيانىڭ پحەنيان قالاسىندا وتكەن «وليمپيادا ۇمىتتەرى» اتتى حالىقارالىق جارىسقا قاتىسىپ, العاشقى التىن مەدالعا قول جەتكىزدىم. وسىلاي سپورتتاعى ءومىرىم باستالدى.
– 1980 جىلى وتكەن ماسكەۋ وليمپياداسىنا قاتىستىڭىز...
– ماسكەۋ وليمپياداسىندا كۇرەستىم. سالماعىم 100 كيلودان جوعارى بولاتىن. بۇل سالماققا الەمنىڭ 33 ەلىنىڭ 151 بالۋانى كەلىپ قاتىستى. وسەتين جىگىتى سوسلان انديەۆتەن جەڭىلدىم. ول وليمپيادا چەمپيونى بولدى.
– ەركىن كۇرەستەن الەم كۋبوگى مەن الەم بىرىنشىلىگىنەن مەدال العان تۇڭعىش قازاق ەكەنسىز. تاعدىر سىزگە وسىنداي عاجايىپ مۇمكىندىك سىيلاپتى. وسى جايىندا ايتىپ بەرسەڭىز.
– 1981 جىلى الەم كۋبوگى جولىنداعى كۇرەس اقش-تىڭ تولەدا قالاسىندا ناۋرىز ايىنىڭ 28-29 كۇندەرى ءوتتى. بۇعان ءار قۇرلىقتاعى ۇزدىك كوماندالار شاقىرىلدى. سودان وپىر-توپىر كۇرەس باستالدى. ءبىر زاماندا اڭداساق, موڭعول كومانداسى مەن تاعى ءبىر كوماندانىڭ ۇپايى تەڭەسىپتى. ەلدىڭ ءبارى كۇرەسىپ بىتكەن. كۇرەسپەگەن 100 كيلودان جوعارى سالماقتا جالعىز مەن قالىپپىن. كىم جەڭەدى, سول الەم كۋبوگىنىڭ قولا جۇلدەگەرى اتانباق. بۇعان دەيىن موڭعوليا بالۋاندارىنا مۇنداي مۇمكىندىك تۋماعان. كوماندالاستار كوزى جاۋدىراپ ماعان قارايدى. ولاردىڭ جانارىنان: «باقىت, ءبىزدى جەرگە قاراتپا!» دەگەن جانايقايدى وقىدىم. ءبىر سۇراپىل شايقاس باستالدى. اقىرىندا جەڭدىم. قورىتىندى ەسەپ بو-يىنشا: كەڭەس وداعى بالۋاندارى ءبىرىنشى ورىن, امەريكالىقتار ەكىنشى ورىن, ءبىزدىڭ كوماندا ءۇشىنشى ورىنعا يەلىك ەتتى. وسىلاي الەم كۋبوگىنىڭ قولا مەدالىن العان جايىم بار.
– 1986 جىلى الەم چەمپيوناتىنا قاتىسىپ, كىشى قولا مەدال العان ەكەنسىز. وسى وقيعانى تارقاتىپ كورسەك.
– 1986 جىلعى الەم بىرىنشىلىگى قازان ايىنىڭ 19-22-ءسى ارالىعىندا ۆەنگريانىڭ استاناسى بۋداپەشت قالاسىندا ءوتتى. مەن 120 كيلو سالماقتا كۇرەستىم. باس بايگە امەريكا بالۋانى بريۋس باۋگارتنەرگە بۇيىردى. ەكىنشى ورىنعا گرۋزين بالۋانى دەۆيد گوبەجيشۆيلي يە بولدى دا, ءۇشىنشى ورىنعا شىققان گەرمانيالىق بالۋان ادرەاس چوردەر ەكەۋمىزدىڭ ۇپايىمىز تەڭەسىپ قالدى. ءسويتىپ ا.چوردەر قولا مەدال الدى دا, ماعان كىشى قولا مەدال بۇيىردى. وسى جەتىستىگىم ءۇشىن ماعان «حالىقارالىق دارەجەدەگى سپورت شەبەرى» اتاعى بەرىلدى.
اڭگىمەلەسكەن بەكەن قايرات ۇلى, «ەگەمەن قازاقستان» سۋرەتتە: باپكەر باقىت ودناي ۇلى مەن شاكىرتى سەرىك بەردىمۇرات