تسيفرلى تەحنولوگيا وزىق وتىزدىققا وزدىرادى

كەڭەسكە مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ, ۇلتتىق كومپانيالاردىڭ جەتەكشىلەرى, پارلامەنت دەپۋتاتتارى, شەتەلدىك ءىرى كاسىپورىندار مەن كومپانيالاردىڭ وكىلدەرى قاتىستى. اۋقىمدى شارانى اقپارات جانە كوممۋنيكاتسيالار مينيسترلىگى مەن «زەردە» ۇلتتىق ينفوكوممۋنيكاتسيا حولدينگى» اق ۇيىمداستىردى.

جيىندا سويلەگەن سوزىندە مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ «تسي­فرلى قازاقستان» مەملەكەتتىك باعدار­لاماسىن تانىستىرۋ بارىسىندا اي­تىلعان مالىمەتتەردى ەسكەرىپ, ەلىمىزدىڭ ەكو­نوميكاسىن دامىتۋ ءۇشىن تسيفرلى تەح­نولوگيالاردى قارقىندى ەنگىزۋدىڭ ماڭىزدىلىعىنا توقتالدى.

ء«بىز تاۋەلسىزدىك جىلدارى ىشىندە الەمنىڭ باسەكەگە قابىلەتتى 50 ەلى­نىڭ قاتارىنا قوسىلدىق. قازىر دا­مى­عان وزىق 30 ەلدىڭ قاتارىنا ەنۋ مىندەتى تۇر. ول قازاقستاننان جاڭا ين­نو­ۆاتسيالىق دامۋدى جانە جەدەل تەحنولوگيالىق جاڭعىرۋدى تالاپ ەتەدى. سوندىقتان مەن وسى جىلدىڭ با­­سىندا قازاقستان حالقىنا ارناعان جول­داۋىمدا ءۇشىنشى جاڭعىرۋ جو­نىندە جاريالادىم. ونىڭ نەگىزى تسيفر­لان­دىرۋ بولىپ تابىلادى», دەدى پرە­زيدەنت.

ەلباسى تسيفرلاندىرۋ كاسىپورىندار مەن جالپى ەلىمىزدىڭ باسەكەگە قابى­لەت­تىلىگىن, سونداي-اق حالىقتىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن ارتتىرۋ ءۇشىن قاجەت ەكەنىن ەرەكشە اتاپ ءوتتى.

ەلباسى سونداي-اق, تسيفرلى ەكونوميكا ءۇشىن الدىمەن حالىقتىڭ تەحنيكالىق ساۋاتتىلىعىن كوتەرۋ قاجەتتىگىن ايتتى. سەبەبى, تسيفرلى ەكونوميكانى دامىتۋ ءۇشىن حالىقتىڭ تەحنيكالىق جاعىنان ساۋاتتى بولۋى وتە ماڭىزدى. بۇل تۇر­عى­دا وسى سالاعا قاتىستى ادامداردىڭ داع­دىسىن جەتىلدىرۋ كەرەك. 

«كوپشىلىك ءبىز ەنگىزبەكشى بولىپ وتىرعان تەحنولوگيالاردى پايدالانۋدى بىلمەيدى, ولارعا سونى ۇيرەتۋ قاجەت. سمارتفوندى قالاي پايدالانۋ كەرەكتىگىن دە ۇيرەتكەن ابزال. سوندىقتان بىزدە اتقاراتىن جۇمىس كوپ جانە ونى نەعۇرلىم ءجيى ايتىپ, ناسيحاتتاۋىمىز كەرەك», دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ.

سونداي-اق قازىرگى تاڭدا ءبىلىمدى جەتىلدىرۋ بۇكىل ءومىر بويعى قاجەتتىلىككە, نورماعا اينالعانىن, ءبىر كەزدەردەگىدەي «ۋنيۆەرسيتەتتى ءبىتىردىڭ – ديپلوم قالتادا» دەپ جۇرە بەرەتىن ۋاقىتتىڭ كەلمەسكە كەتكەنىن تىلگە تيەك ەتتى. ادامنىڭ تابيعاتىنان بەيىمدەلگىش كەلەتىنىن, اسىرەسە قازاقستاندىقتاردى زامانعا بەيىمدەلگىش دەپ ەسەپتەيتىنىن جەتكىزدى. «قازاقستاندىقتاردىڭ ماتەماتيكا مەن فيزيكادان مۇمكىندىكتەرى جوعارى ەكەندىگىن ءجيى ايتادى, وعان دالەل كوپتەگەن وتانداستارىمىزدىڭ حالىقارالىق وليمپيادالاردا جەڭىسكە جەتۋى», دەدى پرەزيدەنت بۇل ورايدا.

مەملەكەت باسشىسى ودان ءارى وكىلەتتى ورگاندار مەن كاسىپورىندار تاراپىنان ەرەكشە ءمان بەرۋدى قاجەت ەتەتىن تسيفرلاندىرۋدىڭ جەكەلەگەن باعىتتارىنا نازار اۋدارتتى. بۇل رەتتە ەلباسى مەملەكەتتىڭ, جەكە كاسىپورىندار مەن ۇيىمداردىڭ ءوزارا ءىس-قيمىلىن جولعا قويۋ ماڭىزدى ەكەنىن ايتا كەلىپ, بيزنەسكە تسيفرلى تەحنولوگيالاردى كەڭ اۋقىمدا ەنگىزۋى ءۇشىن جاعداي جاساۋ كەرەكتىگىن تىلگە تيەك ەتتى. سونىمەن قاتار, بىلىكتىلىگى جوعارى مامانداردى دايارلاۋدىڭ ماڭىزدىلىعىنا توقتالىپ, ءبىلىم بەرۋ سالاسىنداعى ساياساتتى قايتا قاراۋ قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى. بۇدان بولەك, مەملەكەت باسشىسى عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتتارى مەن جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ بازاسىندا, سونداي-اق يننوۆاتسيالىق كلاستەرلەر اياسىندا قۇزىرەتتىلىك ورتالىقتارىن دامىتۋ ماسەلەلەرىنە توقتالدى.

پرەزيدەنت ءىت-ستارتاپتار حالىق­ارا­لىق تەحنوپاركىنىڭ جاڭا تەحنولوگيالاردى ازىرلەۋ مەن ولاردى ەنگىزۋ ماسەلەسىندە باستى ءرول اتقاراتىنىن ايتتى. «ەلىمىزدىڭ قارجى سەكتورى وزىق تەحنولوگيالاردى مەيلىنشە سەرگەك سەزىنەتىن سالا بولعاندىقتان, تسيفرلاندىرۋعا قاتىستى شەشىمدەردى كەڭىنەن قولدانا باستادى. ول الداعى ۋاقىتتا دا وسى ۇدەرىستىڭ باسىندا بولۋى كەرەك. «استانا» حالىقارالىق قارجى ورتالىعىنىڭ الدىندا جاڭا قارجىلىق تەحنولوگيالار مەن قۇرالداردى دامىتۋ مىندەتى تۇر», دەدى ەلباسى. بەلگىلەنگەن مىندەتتەردى شەشىپ, عىلىمي زەرتتەۋلەر مەن ازىرلەمەلەردى ىنتالاندىرۋ ءۇشىن نورماتيۆتىك قۇقىقتىق بازانى جەتىلدىرۋدى تاپسىردى.

مەملەكەت باسشىسى بولاشاقتاعى جاھاندىق سىن-تەگەۋرىندەر مەن تەح­نولوگيالىق ترەندتەردى زەرتتەۋ قا­جەتتىگىنە نازار اۋداردى. جيىندا اي­تىلعان ماسەلەلەردىڭ بارلىعى ەلىمىزدىڭ ءۇشىنشى جاڭعىرۋى اياسىنداعى ماڭىزدى مىندەتتەر بولىپ سانالاتىنىن, ۇكىمەتتىڭ ولاردى مەملەكەتتىك باعدارلامادا ەسكەرۋى قاجەتتىگىن ايتتى. 

«پرەزيدەنت جانىنان ارنايى كوميسسيا قۇرۋ قاجەت. جۇمىس ورگانى پرەمەر-مينيستر مەن ونىڭ كەڭسەسى بولادى. باعدارلامانى ەسكەرتپەلەردى قاپەرگە الا وتىرىپ سوڭىنا دەيىن اياقتاڭدار, ونى ناقتىلاڭدار جانە ىسكە كوشىڭدەر. جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن سىزدەرگە ۋاقىت بەرىلەدى. كەلەسى جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان جەكە ءوزىم اي سايىن باقىلاۋعا الاتىن بولامىن», دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ. سونداي-اق ەلباسى ورتاق ماسەلەلەردى شەشۋ ءۇشىن ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كوميسسيا اياسىندا ارناۋلى كوميسسيا قۇرۋ كەرەكتىگىن ايتتى. 

جيىندا ەلىمىزدە تسيفرلاندىرۋ باعىتىندا قولعا الىنعان شارالار جو­نىندە پرەمەر-مينيستر باقىتجان ساعىنتاەۆ, سونداي-اق قازاقستاندا قىزمەت ەتىپ جۇرگەن بىرقاتار شەتەلدىك ماماندار, اقپاراتتىق-كوممۋنيكاتسيالىق تەحنولوگيالار جانە يننوۆاتسيالار سا­لا­سىنداعى ساراپشىلار بايانداما جاسادى.

ۇكىمەت باسشىسى «تسيفرلى قا­زاق­ستان» باعدارلاماسى جوباسىن تانىس­تىرىپ, ونىڭ نەگىزگى باسىمدىقتارىنا توقتالدى. «باعدارلامانى دايارلاۋ كەزىندە ۇكىمەت تاراپىنان قازاقستان ەكونوميكاسى ءۇشىن تسيفرلى ءداۋىردىڭ قامتىپ وتىرعان جاھاندىق سىن-قاتەرلەرى مەن مۇمكىندىكتەرى ەسكەرىلدى. وسىعان بايلانىستى ەكى باعىت ايقىندالدى. بىرىنشىدەن, تسيفرلاندىرۋ پروتسەسىنىڭ تۇراقتىلىعى ءۇشىن يننوۆاتسيالىق دامۋدىڭ ۇزاق مەرزىمدى ينستيتۋتتارىن قۇرۋ بولسا, ەكىنشىدەن, ناقتى سەكتورداعى بەلگىلەنگەن جوبالاردان تۇراتىن باعدارلامانىڭ پراگماتيكالىق باستالۋىن قامتاماسىز ەتۋ كوزدەلگەن», دەپ اتاپ ءوتتى ب.ساعىنتاەۆ. بۇل رەتتە قازاقستان ۇكىمەتىنىڭ 9 بازالىق سالادا ۇدەمەلى تسيفرلاندىرۋدىڭ ستراتەگياسىنا ەرەكشە ءمان بەرىپ وتىرعانىنا دا نازار اۋدارىلدى. ماسەلەن, ەنەرگەتيكا مەن شيكىزاتقا, اگروونەركاسىپتىك كەشەنگە, ونەركاسىپ, لوگيستيكا مەن اقپاراتتىق تەحنولوگيالارعا ايرىقشا ەكپىن قويىلعان. «وسى ارقىلى ءبىز الدىمىزعا قويعان ەكى ماقسات-مىندەتتى شەشەمىز. بىرىنشىدەن, ەلدىڭ فلاگماندىق سالالارىنىڭ تەحنولوگيالىق جاڭعىرۋى ءۇشىن تىڭ سەرپىن بەرىلەدى. ەكىنشىدەن, ەڭبەك ونىمدىلىگىنىڭ اۋقىمدى وسىمىنە قا­جەتتى جاعداي قالىپتاسادى. اتاپ ايت­قاندا, باعدارلامانىڭ باستى ماقسات­تارى ايقىندالدى. 2025 جىلعا قاراي قازاقستان تسيفرلى باسەكەگە قابى­لەت­تىلىكتىڭ حالىقارالىق رەيتينگىندە 30-شى ورىندى يەلەنۋى ءتيىس. بۇل ءوز كەزەگىندە ستراتەگيالىق ماڭىزدى كورسەتكىشكە جەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى, ياعني جىل سايىن ەكونوميكا ءوسىمىنىڭ ۇشتەن ءبىرىن تسيفرلى ەكونوميكانىڭ ەسەبىنەن قۇرۋعا جول اشادى», دەدى ۇكىمەت باسشىسى. پرەمەر-ءمينيستردىڭ سوزىنە قاراعاندا, تسيفرلى ترانسفورماتسيا باعدارلاماسىندا ءتورت نەگىزگى باعىت قامتىلعان. وسى تۇرعىدا ەكونوميكانىڭ بازالىق سالالارىن تسيفر­لاندىرۋ, ءموبيلدى مەملەكەتتى دامىتۋ, كرەاتيۆتى قوعامدى جەتىلدىرۋ, ەلدىڭ تسيفر­لى ترانسفورماتسياسىنا قاجەتتى جاڭا ين­فرا­قۇرىلىمدى قۇرۋ ەسكەرىلىپ وتىر. ب.ساعىنتاەۆ سونىمەن قاتار, ۇكىمەت تسيفر­لى دامۋ باعىتىنداعى ساياساتتى ۇنەمى جە­تىلدىرىپ, الەمدىك وزەكتى ترەندتەرگە باي­لانىستى باعدارلامانى جاڭا جو­با­لارمەن تولىقتىرىپ وتىرعانىن جەتكىزدى. 

ۇكىمەت باسشىسىنىڭ مالىمەتىنشە, بۇگىندە قازاقستاننىڭ 77 پايىز ەرەسەك تۇرعىندارى بازالىق تسيفرلى ساۋات­تىلىقتى يگەرگەن جانە ينتەرنەتكە قول جەتكىزىپ وتىر. بۇل كورسەتكىش الداعى ۋاقىتتا ارتا تۇسپەك. مەملەكەتتىڭ بارلىق وڭىرلەرىن ينتەرنەتپەن قامتاماسىز ەتۋ تسيفرلى ەكونوميكانىڭ كوپتەگەن سەكتورلارىن ۇدەمەلى دامىتۋعا جاعداي جاسايدى. ولاردىڭ ىشىندە ەڭ ماڭىزدىلاردىڭ ءبىرى رەتىندە قاشىقتىقتان ءبىلىم بەرۋ, تەلەمەديتسينا, مەديتسيناداعى جاساندى ينتەللەكت, ەلەكتروندى ساۋدا باعىتتارى ەسكەرىلگەن. پرەمەر-مي­نيستر بۇل باعىتتاردىڭ قازىرگى زامانعى الەمدە قارقىندى ءوسىپ كەلە جاتقا­نىن اتاپ ءوتتى. «ماسەلەن, سوڭعى 10 جىل­دا قىتايدا ەلەكتروندى ساۋدا كولەمى 100 ەسەگە ارتتى. اتاپ ايتقاندا, ەلدە ين­تەرنەتپەن تولىقتاي قامتۋدىڭ ناتي­جەسىندە ۇكىمەتكە وسى قىزمەتتىك سەك­تورلاردىڭ الەۋەتىن كەڭىنەن اشۋعا مۇم­كىندىك بەردى», دەدى ب.ساعىنتاەۆ. ونىڭ پايىمىنشا, ەلىمىزدەگى اقپاراتتىق تەحنولوگيالارعا «تسيفرلى قازاقستان» باعدارلاماسى تىڭ سەرپىن بەرەدى. بۇل شەشىمدەر ەلەكتروندى ۇكىمەتكە جانە كيبەرقاۋىپسىزدىككە قاتىستى بولادى. باعدارلاما باسىمدىقتارىنىڭ ءبىرى قوعام ومىرىندەگى بارلىق سالالارعا تسيفرلى قىزمەتتى كەڭىنەن ەنگىزۋگە نەگىزدەلگەن. «قازاقستان ۇكىمەتى تسيفرلى قوعامنىڭ وتپەلى جۇيەسىن قۇرۋدى جوسپارلاپ وتىر, ياعني ول تۇتىنۋشىعا قولايلى جاعداي جاساۋ ماقساتىن كوزدەيدى. عالامشارداعى تسيفرلى مەگارەندەر ەلدەردىڭ الدىنا وزىق تەحنولوگيالاردى قانداي تارتىپپەن ەنگىزۋ جايىنداعى ماسەلەنى قويىپ وتىر. ءوز كەزەگىندە دۇرىس تاڭداۋ جاساعان مەملەكەتتەر ۇلكەن ماقساتتاردى شەشۋدىڭ جاڭا سالالارى مەن ادىستەرىنىڭ مۇمكىندىگىنە يە بولادى», دەدى پرەمەر-مينيستر. وسى ورايدا ۇكىمەت باسشىسى قازاقستاندا ناقتى رەتتەۋشى شەشىمدەر ارقىلى بولاشاق ەكونوميكاسىنىڭ جاڭا سەكتورلارىن قۇرۋدا زور مۇمكىندىك بار ەكەنىن ايتتى.

لەبىزدەر لەگى

 رانديپ سۋدان,  دۇنيەجۇزىلىك بانكتىڭ اكت سەكتورى بويىنشا باسشىسى:

 – قازاقستان ۇزاق ۋاقىت بويى جە­تەكشىلىك كورسەتكىشتەردى يە­لەنىپ كەلەدى. بۇگىن سىزدەردىڭ پرە­زي­دەنتتەرىڭىز وتە ماڭىزدى  ماسەلەگە نازار اۋداردى. قازاقستان قولعا العان باعدارلامادا ناقتى تاپسىرمالار بەلگىلەنگەن. مۇنىڭ ءبارى جاھاندىق  باسەكەگە قاجەتتى زاماناۋي تالاپتار. يننوۆاتسيا يگىلىگىن يگەرۋگە بارلىق الەم ەلدەرى ۇمتىلۋى ءتيىستى. بىراق, تەحنولوگيا  تىنىمسىز, جىلجىمالى اعىن. وعان كىمنىڭ قالاي ىلەسەتىنى ەلدەردىڭ ماڭىزدى تەكتىكتەردى قالاي ءتيىمدى پايدالانىپ, قانداي  شەشىمدەر قابىلداعانىنا دا بايلانىستى. بۇل تۇرعىدا, قازاقستان كوپتەگەن كورشى ەلدەرگە قاراعاندا كوشىلگەرى قادامدار  جاساپ وتىر. ارينە كوزدەگەن مەجەگە قول جەتكىزۋ ءۇشىن ءبىراز ۋاقىت كەرەك. تىنىمسىز ەڭبەك ەتۋ قاجەت. سونداي-اق بۇل ىسكە  بارلىعىمىز بىرىگىپ اتسا­لىسۋعا ءتيىسپىز. مەملەكەتتەر كۇش بىرىكتىرگەن جاعدايدا جو­عارى جەتىستىكتەرگە جەتە الادى. 

 

 نيكولاي نيكيفوروۆ, 

 رەسەيدىڭ بايلانىس جانە بۇقارالىق كوممۋنيكاتسيالار ءمينيسترى:

 – مەنىڭشە, رەسەي مەن قا­زاق­ستان تسيفرلى تەحنولوگيالاردى بىرلەسىپ دامىتۋى قاجەت. بۇگىندە تەحنولوگيالاردى سىرتتان جاي  اكەلىپ قويۋمەن شەكتەلمەۋ كەرەك. ودان دا تەرەڭ بويلاعانىمىز ءجون. سونىڭ بارلىعىن ءوزىمىز دامىتىپ, تسيفرلى  ەكونوميكانى كۇشەيتۋىمىز كەرەك. بۇگىنگى مۇمكىندىكتى پايدالانىپ, وسى سالاداعى جۇمىستى بىرلەسىپ جۇرگىزۋگە شا­قىرامىن.  ارينە ول ءۇشىن ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ ىنتى­ماقتاستىعى قاجەت, بىرلەسكەن زەرتتەۋلەردى جۇرگىزۋ كەرەك. تسيفرلى ەكونوميكانى  دامىتا وتىرىپ, وسى سالاداعى تەحنولوگيالاردى دامىتۋىمىز دا اسا ماڭىزدى. قازاقستان مەن رەسەي بىرەۋدىڭ  تەحنولوگياسىن پايدالانا بەرمەي, وسى سالادا كوشباسشى مەملەكەتتەرگە اينالسا, ەكى ەلدىڭ ەكونوميكالارى كوتەرىلەدى, حالىقتىڭ ءال-اۋقاتى وسەدى. ودان ءبارىمىز ۇتامىز, بارلىق ەۋرازيا ەكونوميكاسى ۇتادى. 

 

 امر سالەم,   «اقىلدى» قالالاردىڭ عالامدىق بيزنەسى كومپانياسىنىڭ باس ديرەكتورى: 

 – قازاقستاننىڭ تسيفرلى تەحنولوگيالاردى دامىتۋعا باعىتتالعان ۇستانىمى وتە دۇرىس. باستىسى, بارلىق مەملەكەتتىك  ورگانداردى ءبىر-بىرىمەن بىرىكتىرەتىن ورتاق الاڭ جاساۋ كەرەك. جانە ولار جاساعان مەملەكەتتىك قىزمەتتەر ۇسىنىلاتىن  بىرىڭعاي پلاتفورما قۇرۋ ماڭىزدى. بۇل ۇزاق مەرزىمگە باعىتتالعان, ۇنەمى جاڭا يننوۆاتسيالارمەن جەتىلدىرىلىپ وتىراتىن  باعدارلاما. قازىردىڭ وزىندە قازاقستاننىڭ بىرقاتار قالالارىندا «اقىلدى» شەشىمدەر قولعا الىنعانىن كورىپ وتىرمىز. ال  بۇگىنگى باسقوسۋدا كەشەندى تاپسىرمالارعا باسا نازار اۋدارىلۋى, كۇن تارتىبىندەگى ماسەلەلەردىڭ كەڭ اۋقىمى, تالقىلاۋعا  شەتەلدىك مامانداردىڭ تارتىلۋى, الەمدىك تارجىريبەلەردىڭ ەسكەرىلۋى ەلدىڭ تسيفرلى تەحنولوگيا باعىتىنداعى زور ۇمتىلۋشىلىعىن بىلدىرەدى. ءبىز بۇل رەتتە قازاقستاندى بارىنشا قولدايمىز. 

 

 داۋرەن اباەۆ,   اقپارات جانە كوممۋنيكاتسيا­لار ءمينيسترى:

 – شارا بارىسىندا باعدار­لا­مانىڭ الدىن الا تانىستىرىلىمى ءوتتى. مەملەكەت باسشىسى بارلىق ۇسىنىستاردى ەسكەرە  وتىرىپ, ونى پىسىقتاۋدى تاپسىردى. اتاپ ايتقاندا, ءبىز قازىرگى كەزدە اۋقىمدى تسيفرلىق وزگەرىستەرگە قادام باسقالى  تۇرعانىمىزعا ەشكىم دە كۇماندانبايدى. ەگەر دە وسى ۇدەرىستەن قالماساق, وندا وسىنداي باعدارلامانى قابىلداعان 15  ەلدىڭ قاتارىندا بولامىز. بۇل ءوز كەزەگىندە مەملەكەتكە قاجەتتى شارالاردى ۇيلەستىرۋگە, جەكە بيزنەسكە كومەكتەسۋگە,  تسيفرلاندىرۋ باعىتىن كۇشەيتۋگە كومەكتەسەدى. ال تسيفرلاندىرۋ قانداي ناتيجە بەرەتىنىن وزدەرىڭىز جاقسى بىلەسىزدەر, ياعني  بۇل باعىتتا اشىقتىق, بارلىق شىعىنداردى وڭتايلاندىرۋ, راسىمدەردى جەدەلدەتۋ, قاۋىپسىزدىك سەكىلدى نەگىزگى قاجەتتىلىكتەر  قامتاماسىز ەتىلەدى. ەلىمىزدىڭ تسيفرلىق ساياساتىن جۇزەگە اسىرۋعا بارلىق سالالار وزدەرىنىڭ ۇلەسىن قوساتىنىنا سەنىمدىمىن. 

دينارا بىتىك, 

«ەگەمەن قازاقستان»

سۋرەتتەر پرەزيدەنتتىڭ ءباسپاسوز  قىزمەتىنەن الىندى