ۇتىمدى ءىستىڭ ۇيىتقىسى – ەكونوميكالىق مۇددەدە

– ابزال ساپاربەك ۇلى, تۇركيا پرەزيدەنتى رەجەپ تايپ ەردوعاننىڭ ەلىمىزگە رەسمي ساپارى باستالادى. بۇل ساپار ءبىزدىڭ ەلدەرىمىز اراسىنداعى ديپلوماتيالىق بايلانىستاردى قانداي جاڭالىقتارمەن تولىقتىرادى؟

– بۇل رەسمي ساپاردىڭ قازاقستان مەن تۇركيا – ەكى باۋىرلاس ەل اراسىنداعى قارىم-قاتىناستاردىڭ دامۋ تۇرعىسىنان كەلگەندە ماڭىزى زور. ويتكەنى بيىل ءوزارا ديپ­لو­ما­تيالىق قارىم-قاتىناستاردىڭ ور­نا­عانىنا 25 جىل تولۋىنا وراي, ءبىز ءۇشىن بۇل اي­تۋلى جىل. ەكى ەل اراسىندا ەكىجاقتى ءارى حا­لىقارالىق سايا­سي-ەكونوميكالىق ماسەلە­لەر­دەن باستاپ, ەنەر­گەتيكا, جۇك تاسىمالى, قارجى سەكتورى, ءوزارا ينۆەستيتسيا, ت.ب. باعىتتاردا مۇددەلەرى ءتۇيىسىپ جاتىر. 

تۇركيا رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى ر.ەردوعان قازاقستانعا رەسمي ساپارىنىڭ اياسىندا العاشقى رەت يننوۆاتسيالار مەن تەحنولوگيالار تاقىرىبىندا استانادا وتەتىن يسلام ىنتىماقتاستىعى ۇيىمىنىڭ (يىۇ) سامميتىنە جانە ەكسپو-2017 كورمەسىنىڭ جابىلۋ راسىمىنە قاتىسادى.  2016 جىلى ىستانبۇلدا وتكەن يىۇ سامميتىندە مەملەكەت باسشىلارى «يسلامدى تاتۋلاستىرۋ تۋرالى» بىرلەسكەن دەكلاراتسيا قابىلداعان بولاتىن. تۇرىك تارابىنىڭ وسى جىلى يىۇ-دا توراعالىق ەتۋىنە وراي, تۇركيا باسشىسىنىڭ اتالعان ءىس-شاراعا قاتىسۋى ەكى ەل ءۇشىن دە ماڭىزى زور.

جالپى, تۇركيا – ءبىزدىڭ ستراتەگيالىق ارىپتەسىمىز جانە تابيعي وداقتاسىمىز. تۇركيا قازاقستاننىڭ حالىقارالىق قاۋىمداستىقتاعى قازىرگى جەتىستىكتەرى مەن ءرولىن وبەكتيۆتى تۇردە باعالايدى, ايماقتاعى ەڭ ماڭىزدى ارىپتەس رەتىندە ەسەپتەيدى. ەلدەرىمىز اراسىنداعى قارىم-قاتىناستاردىڭ دامۋ ديناميكاسى, حا­لىق­تارىمىزدىڭ ورتاق تاريحي, رۋحاني جا­نە مادەني قۇندىلىقتارى ستراتەگيالىق ارىپ­تەستىكتى ودان ءارى دامىتۋعا بەرىك نەگىز بو­لىپ وتىر. مەملەكەتتەرىمىز ساياسي, ساۋدا-ەكونوميكالىق, ينۆەستيتسيالىق, مادەني-گۋمانيتارلىق جانە باسقا دا سالالارداعى ءوزارا ءتيىمدى ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋعا مۇددەلى. 

مۇستافا كەمال اتاتۇرىك قۇرعان تۇركيا رەسپۋبليكاسى 2023 جىلى ءوزىنىڭ 100 جىلدىق مەرەيتويىن وتكىزەدى. ۇلتتىق-پاتريوتتىق سانا-سەزىمدە تاربيەلەنگەن تۇرىك ساڭلاقتارىنىڭ اتقارعان وراسان زور ەڭبەكتەرىنىڭ ناتيجەسىندە الەمدەگى ەكونوميكاسى دامىعان 20 مەملەكەتتىڭ قاتارىندا. تۇركيا پرەزيدەنتى ر.ەردوعان توراعالىق ەتەتىن ادىلەت جانە دامۋ پارتياسى تۇركيانىڭ دامۋىنا جانە ەكى باۋىرلاس ەل اراسىنداعى قارىم-قاتىناستىڭ كۇشەيۋىنە زور سەپتىگىن تيگىزىپ كەلەدى. 

– تۇركيا مەن قازاقستان اراسىنداعى ەكونوميكالىق قارىم-قاتىناستاردى قالاي باعالايسىز؟ ساۋدا جانە ينۆەستيتسيا سالاسىندا ءوزارا ىنتىماقتاستىقتى ودان ءارى كۇشەيتۋدىڭ جولدارى قالاي دەپ ويلايسىز؟

– قازاقستاندا 1600-دان استام تۇرىك كومپانيالارى جۇمىس ىستەيدى. قازاقستان ەكونوميكاسىنا شامامەن 2,1 ملرد. اقش دوللارى كولەمىندە تۇرىك ينۆەستيتسياسى, قازاقستاننان تۇركياعا شامامەن 1 ملرد اقش دوللارى كولەمىندە ينۆەستيتسيا سالىندى. سونىمەن قاتار, تۇرىك مەردىگەرلەرى قازاقستاندا قۇنى 20 ملرد اقش دوللاردان اساتىن قۇرىلىس جوبالارىن جۇزەگە اسىردى. 

تۇركيانىڭ گەوستراتەگيالىق ورنالاسۋى, شىعىس پەن باتىسقا ورتاق الەۋمەتتىك-مادەني سيپاتى, سونداي-اق قۇقىقتىق ساياسي جۇيەسى, بۇل ەلگە دەگەن قىزىعۋشىلىقتى ارتتىرىپ وتىرعانى راس. دەي تۇرعانمەن, ەكىجاقتى ساۋدا-ەكونوميكالىق قارىم-قاتىناستاردىڭ جەتىستىكتەرى مەن ءوزارا سالىنعان ينۆەستيتسيا­لار ەكى ەلدىڭ ەكونوميكالىق الەۋەتىنە ساي كەلمەيتىندىگىن ايتا كەتكەن ءجون. ەلباسى ن.ءا.نازارباەۆ وسى ماسەلەگە جەتە نازار اۋدارىپ, ساۋدا-ەكونوميكالىق سالانىڭ دامۋىنا جانە جاڭا دەڭگەيگە كوتەرىلۋىنە ءمان بەرىپ كەلەدى. سوندىقتان, ساۋدا-ەكونوميكالىق سالاداعى ءوزارا ءىس-قيمىلدى جانداندىرۋ ماسەلەسى قازاقستان مەن تۇركيا باسشىلىعىنىڭ قامقورلىعىمەن «جاڭا سينەرگيا» بىرلەسكەن ەكونوميكالىق باعدارلاماسى اياسىندا قولعا الىندى. باعدارلاما, جوعارىدا ايتىپ كەت­كەنىمىزدەي, ەكى ەل اراسىنداعى ستراتەگيالىق ىنتىماقتاستىق تۋرالى شارتتىڭ نەگىزىندە قۇرىلعان جوعارى دەڭگەيدەگى ستراتەگيالىق ىنتىماقتاستىق كەڭەسىنىڭ (جدسىك) جۇمىسى ايا­سىندا جاساقتالىپ, «جاڭا سينەرگيا» باع­دارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋ جونىندە ءىس-شارا­لار جوسپارىنىڭ ءبىر كەزەڭى اياقتالدى. تۇركيا پرەزيدەنتىنىڭ قازاقستانعا ساپارى اياسىندا 2017-2020 جىلدارعا ارنالعان جاڭا ءىس-شارالار جوسپارى قابىلدانادى دەپ مەجەلەنگەن. 

ەكى باۋىرلاس ەل اراسىنداعى ساۋدا اينالىمى مەن ءوزارا ينۆەستيتسيالاردى كوتەرۋ ماسەلەلەرى بويىنشا قارقىندى جۇمىس جال­عاسىن تابۋدا. وسى ورايدا ەكى مەملەكەت باس­شى­لارىنىڭ قويعان ورتاق ماقساتى بار – ەكى ەل اراسىنداعى ساۋدا اينالىمىنىڭ كولەمىن 10 ملرد اقش دوللارى مولشەرىنە جەتكىزۋ. سون­دىقتان پرەزيدەنتتەردىڭ الدىمىزعا قوي­عان ماقساتقا قاراي جۇمىس ىستەۋ – ورتاق مىندەتىمىز. تۇركيا تارابى ۇدايى قولداۋىن ءبىلدىرىپ, كۇرمەۋى كۇردەلى ماسەلەلەردىڭ شەشى­لۋىنە اتسالىسۋدا. 

جاقىندا ەكىجاقتى ساۋدا-ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىقتى جانداندىرۋ ماقساتىندا قازاقستان-تۇركيا ۇكىمەتارالىق ەكونومي­كا­لىق كوميسسياسىنىڭ X وتىرىسىنىڭ جۇ­مىس توبىنىڭ جيىنى ءوتتى. كوميسسيانىڭ وتىرىسى بارىسىندا ساۋدا-ەكونوميكالىق ماسەلەلەردىڭ كەڭ اۋقىمى, اتاپ ايتقاندا, ساۋدا-ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق بويىنشا, سونىڭ ىشىندە ءوزارا ساۋدا, ينۆەستيتسيا, كولىك, ەنەرگەتيكا, ونەركاسىپ, اۋىل شا­رۋاشىلىعى, تۋريزم, شاعىن جانە ورتا بيز­نەستى دامىتۋ, عىلىمي-تەحنيكالىق سالاداعى ىنتىماقتاستىق سىندى 32 باعىتتا وزەكتى ماسەلەلەر قاراستىرىلدى. سونداي-اق, «جاڭا سينەرگيا» بىرلەسكەن ەكونوميكالىق باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋ جانە ءىس-شارالار جوسپارىن تالقىلاۋ بويىنشا تاراپتاردىڭ جۇمىس توپتارى كەزدەستى.

قازىر الەم ديپلوماتيانىڭ ەكونوميكالىق سيپاتىنا باسىمدىق بەرە باستادى. «Bain&Co Türkiye» مەن تۇركيانىڭ «DEİK» سىرتقى ەكونوميكالىق قارىم-قاتىناستار اگەنتتىگىنىڭ بىرلەسە وتىرىپ ازىرلەگەن بايانداماسىندا تۇرىك ينۆەستورلارىنىڭ 2016 جىلعا دەيىنگى 10 جىلدىق كەزەڭدە شەتەلگە 36 ملرد دوللار كولەمىندە ينۆەستيتسيا قۇيعانى ايتىلدى. 2023 جىلعا دەيىن تاعى دا 64 ملرد دوللار كولەمىندە شەتەلگە ينۆەستيتسيا قۇيۋى ابدەن مۇمكىن. سوندىقتان وسى ينۆەستيتسيالىق اعىننان قازاقستاننىڭ دا قوماقتى ۇلەس الۋى باستى مىندەتىمىز.

– وسىدان بىرەر جىل بۇرىن ساراپشى­لار «جەزقازعان – بەينەۋ» تەمىر جول ما­گي­سترالىن جاڭادان سالىنىپ جاتقان احال­كالاكي (گرۋزيا) – كارس (تۇركيا) تەمىر­ جول جەلىسىمەن ءتۇيىستىرۋ مۇمكىندىگى قا­راس­تىلۋدا» دەگەن ەدى. ەگەر, بۇل جوبا جۇ­زەگە اسسا باكۋ جانە ىستانبۇل پورتتا­رى ارقىلى جاڭا مارماراي تەمىر جول تۋن­نە­لى­مەن ەۋروپا ەلدەرىنە شىعۋعا مۇمكىندىك ت­ۋار ەدى. تۇركيا بيلىگىنىڭ بۇل جوبا جايلى ۇس­تانىمى قانداي؟

– قازاقستان مەن تۇركيانىڭ گەوگرافيالىق مۇمكىندىكتەرىن تولىق پايدالانۋ ماقساتىندا ۇلى جىبەك جولىن قايتا جاڭعىرتۋ وتە ماڭىزدى. ەكى مەملەكەت اراسىنداعى تاۋار تاسىمالداۋ شىعىندارىنىڭ جوعارى بولۋى ەكىجاقتى ساۋداعا, ترانزيتتىك تاسىمالداۋعا جانە ەكسپورتتىق الەۋەتىمىزگە كەرى اسەرىن تي­گىزىپ وتىر. باكۋ – تبيليسي – كارس تەمىر جول تو­را­بىنىڭ ىسكە قوسىلۋى ارقىلى ءوزارا جانە تران­زيتتىك جۇك تاسىمالدارى ارتادى دەپ ۇمىت­تەنۋگە بولادى. ءوز كەزەگىندە انكارا تۇر­كيا اۋماعى ارقىلى وتەتىن تەمىر جول تورابىنا شىنداپ نازار اۋدارا باستادى. ازيا مەن ەۋروپانى جالعايتىن «مارماراي» تەمىر جول تۋننەلىن ىسكە قوستى.

باكۋ –  تبيليسي – كارس تەمىر جول تورابىنىڭ ىسكە قوسىلۋى باستاپقى كەزەڭدە جىلىنا 1 ملن جولاۋشى جانە 6,5 ملن توننا جۇك تاسىمالدايدى دەپ بولجانعان. وسى باعىت ىسكە قوسىلعان كەزدە قازاقستاننىڭ ءوز ۇتىمدى ۇلەسىن الادى. سوندىقتان ۇلى جىبەك جولى بويىندا ورنالاسقان مەملەكەتتەردىڭ تەمىر جول اكىمشىلىكتەرى اراسىندا ورتاق كومپانيا قۇرۋ نەمەسە ءتيىمدى مەحانيزم ەنگىزۋ ارقىلى تاۋارلاردىڭ جەدەل جانە ءتيىمدى تاسىمالداۋىنا وڭ سەپتىگىن تيگىزەر ەدى.

– تۇركيانىڭ ورتالىق ازيا مەم­لە­كەت­تەرىمەن جانە قىتايمەن ساۋ­دا-سات­ت­ىق سالاسى بويىنشا اقتاۋ قالا­سىن لو­گيس­تي­كالىق ورتالىق رەتىندە قاراي­تى­نىن بى­لە­مىز... تۇرىك اعايىندار تاراپىنان ناقتى ۇسى­نىستار بار ما؟

– تۇركيا ۇكىمەتىنىڭ نەگىزگى ايماقتاردا (ەۋروپا, ازيا جانە ت.ب.) وسىنداي كولىكتىك-لو­گيس­تيكالىق ورتالىقتارىن دامىتىپ, وسى وڭىر­لەر ارقىلى كورشىلەس مەملەكەتتەر­مەن ساۋ­دا-ساتتىعىن ارتتىرۋدى كوز­دەيتىنى ايان. اقتاۋ ءوڭىرىنىڭ كولىكتىك قولايلىلىعى (تەڭىز پورتىنىڭ جانە تەمىر جولى تورابىنىڭ بارلىعى, كورشىلەس مەم­لەكەت­تەرگە جاقىندىعى, ت.ب.) وسىنداي شەشىم قابىلداۋىنا تۇرتكى بولدى. وسىعان دا­لەل رەتىندە تۇركيا رەسپۋبليكاسىنىڭ اق­تاۋ قالاسىندا كونسۋلدىق بولىمشەسىنىڭ اشىل­عانىن, سونىمەن قاتار «اقتاۋ» تەڭىز پور­تىن قايتا جاڭعىرتۋعا جانە لوگيستيكالىق ورتالىق سالۋعا نيەت بىلدىرگەنىن اتاپ وتۋگە بولادى. 2016 جىلعى 6 اقپاندا سول كەزدەگى تۇركيا پرەمەر-ءمينيسترى ا.داۆۋتوعلۋدىڭ قازاقستانعا جاساعان رەسمي ساپارى بارىسىندا تۇركيانىڭ حالىقارالىق تاسىمالداۋشىلار ۇيىمى ءوز قاراجاتىنا اقتاۋ قالاسىندا 100 اۆتوكولىكتىك لوگيستيكالىق ورتالىق سالۋعا ءوتىنىش بىلدىرگەن. 

وسىعان وراي, اقتاۋ وڭىرىندە قازاق-تۇرىك يندۋستريالدىق ايماق قۇرۋ ارقىلى تۇركيادان تىكەلەي ينۆەستيتسيا تارتۋ مۇمكىندىگىن قاراس­تى­رۋ – ۇتىمدى ءىس. سونىمەن قاتار, كولىك­تىك-لو­گي­ستيكالىق ورتالىق قۇرۋ ارقىلى «كاسپي با­عى­تىن» جانداندىرۋعا بولادى دەپ ويلايمىز.

– تۇركيا رەسپۋبليكاسىمەن كورشى­لەس مەملەكەت سيريادا بولىپ جاتقان قاق­تى­عىس­تار ەلدىڭ الەۋمەتتىك, ەكونوميكالىق جا­نە ساياسي جاعدايىنا ەلەۋلى ىقپالىن تيگىزىپ جاتىر عوي. ونى بەيبىت جولمەن وڭ شەشىمىن ىزدەگەن استانا پروتسەسىنىڭ مۇمكىندىگىن تۇركيانىڭ ساياسي ەليتاسى قالاي باعالايدى؟

– سيريادا بەلەڭ العان ازاماتتىق سوعىستىڭ ناتيجەسىندە سيريالىق بوسقىندارعا پانا بولىپ وتىرعان بىردەن-ءبىر مەملەكەتتىڭ, ءسوز­سىز تۇركيا ەكەندىگى راس. قازىرگى كەزدە وسى مەملەكەتتە 3 ميلليوننان استام بوسقىندار قونىس تەپكەن. ارينە, بۇل احۋال ەلدىڭ الەۋمەتتىك جانە ەكونوميكالىق جاعدايىنا كەرى اسەرىن تي­گىزەدى, بىراق گۋمانيتارلىق تۇرعىدان العان­دا, انكارا سيريالىق بوسقىندارعا جاردەم كورسەتىپ كەلەدى.

وسى ورايدا, سيريالىق ماسەلەنى شەشۋ بويىنشا استانا پروتسەسى تۇركيا ءۇشىن دە اسا ماڭىزدى. تۇركيا پرەمەر-ءمينيسترىنىڭ بۇرىنعى ورىنباسارى ن.كۋرتۋلمۋش اتالعان پروتسەسكە: «تۇركيا سيريا مەن يراكتاعى قان­تو­گىستى توقتاتۋعا باعىتتالعان بارلىق باستاما­لاردى قولدايدى. دەەسكالاتسيا اۋماقتارىن قۇ­رۋ تۋرالى شەشىم ءبىر كۇننىڭ ىشىندە قابىل­دانعان جوق. بۇل – استانا پروتسەسىنىڭ ناتيجەسى. سوندىقتان سيريادا بەيبىت ءومىر ورناتۋعا بارىنشا كۇش سالامىز», – دەپ ەدى. وسىنداي كوزقاراستى تۇركيا پرەزيدەنتىنىڭ رەسمي وكىلى جانە ءباسپاسوز حاتشىسى ي.كالىن دا ۇستانادى. ونىڭ ويىنشا, تۇركيا ءۇشىن استانا پروتسەسىنىڭ ماڭىزى وراسان زور. ال تۇركيانىڭ سىرتقى ىس­تەر ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى س.ءۇنالدىڭ پىكىرىنشە, استانا پروتسەسى اياسىندا سيريادا ءۇش دەەسكالاتسيا ايماعى قۇرىلعاننان كەيىن ءجابىر كورۋشىلەر مەن زارداپ شەگۋشىلەردىڭ سانى كۇرت ازايعانىن بايقاۋعا بولادى.

استاناداعى بەس كەزدەسۋدىڭ ناتيجەسىندە رەسەي, تۇركيا جانە يران وكىلدەرى دەەسكالا­تسيا ايماقتارى تۋرالى مەموراندۋمعا قول قويعان سوڭ, سيرياداعى اسكەري-ساياسي جانە گۋمانيتارلىق جاعداي تۇزەلە باستادى. را­سىندا, بۇل باستاما ەلباسىمىزدىڭ جانە قازاق ديپلوماتياسىنىڭ جەڭىسى بولدى.

– حالىقتاردى, ەلدەردى جاقىنداتاتىن ءسوز­سىز رۋحانيات. وسى سالادا قىرۋار جۇمىس­تار اتقارىپ وتىرسىزدار. الداعى ۋاقىتتا قا­زاق جازۋشىلارىنىڭ كىتاپتارىن تۇرىك تىلىنە اۋدارۋ ماسەلەسى جالعاسا بەرە مە؟ 

– قازاقستان مەن تۇركيا اراسىنداعى قارىم-قاتىناستاردىڭ 25 جىلدىعى اياسىندا ەلباسى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» اتتى باعدارلامالىق ماقالاسىن ىسكە اسىرۋ ماقساتىندا قازاق رۋحانياتىن, رۋحاني بايلىعىن, مادەنيەتى مەن ادەبيەتىن, ونەر مەن عىلىمىن ناسيحاتتاۋ جۇمىستارى قارقىنمەن جالعاسىپ وتىر. تۇركيادا شىعارماشىلىق ورتالىقتارمەن, عىلىمي-زەرت­تەۋ ورتالىقتارمەن ورناتقان تىعىز باي­لا­نىستىڭ ناتيجەسىندە قازاقستاننىڭ ءيمي­دجىن قالىپتاستىرۋ باعىتىندا مادەني-گۋ­مانيتارلىق ءىس-شارالار ۇيىمداستىرىلۋدا.

«ەگەمەن قازاقستان» گازەتىندە جارىق كورگەن ەلباسى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» اتتى ماقالاسى ەلشىلىك تاراپىنان تۇرىك تىلىنە اۋدارىلىپ, «قوعامدىق سانانى جاڭعىرتۋ باعدارلاماسىن» ىسكە اسىرۋ ماقساتىندا تۇركيا پرەزيدەنتىنە تاپسىرىلدى. سونداي-اق, باسقا دا تۇركيانىڭ بەلدى-بەدەلدى مەملەكەتتىك جانە قوعام قايراتكەرلەرىنە جەتكىزۋ جۇمىستارى اتقارىلدى. سونىمەن قاتار, اتالمىش ماقالانىڭ تولىق نۇسقاسى تۇرىك تىلىندە تۇركياداعى «ونجە ۆاتان» گازەتىندە, ەۋرازيا جازۋشىلار وداعىنا قاراستى «كاردەش كالەملەر» (باۋىرلاس قالامدار) اتتى حالىقارالىق ادەبي جۋرنالىندا, قوجا احمەت ياساۋي اتىنداعى حالىقارالىق قازاق-تۇرىك ۋنيۆەرسيتەتى وكى­لەت­تى كەڭەسىنە قاراستى «ازيا-ەۋروپا» جۋرنا­لىندا, تۇركياداعى قازاق دياسپوراسىنا قاراستى «قازاق ەلى» جۋرنالىندا جانە تۇركيا عىلىم جانە ادەبيەت تۋىندىلارى اۆتورلارىنىڭ وداعىنا قاراستى «يلەسام» جۋرنالىندا جارىق كوردى.

ەلشىلىكتىڭ قولداۋىمەن سوڭعى ەكى جىلدىڭ ىشىندە 30-عا جۋىق قازاق كوركەم شىعارماسى تۇرىك تىلىندە جارىق كوردى. دەگەنمەن اۋدارما ماسەلەسىن ودان ءارى دامىتۋ, شەتەلدە كىتاپ شىعارۋ جانە اۋدارماشىعا تيىسىنشە قولداۋ كورسەتۋ مەملەكەتتىك باعارلامانىڭ ەنشىسىندە جۇيە­لى تۇردە دامۋى قاجەت دەگەن ويدامىز. قا­زاق قالامگەرلەرىنىڭ كىتاپتارىن تۇرىك تىلىندە جارىققا شىعارۋ بويىنشا جۇمىستارىمىزدى ءارى قاراي جالعاستىرامىز. جىلدىڭ اياعىنا دەيىن بىرنەشە قازاق شىعارمالارىن شىعارۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. 

– ەۋرازيالىق كونتينەنتتە تۇركى حالىق­تا­رى از ەمەس جانە ولاردىڭ ورتاق مۇددەلەرى دە جوق ەمەس. مۇمكىن, جالپى تۇركى ەلدەرىنىڭ ءبىر ورتاق ۇيىمى كەرەك دەگەن پىكىر ءجيى اي­تىلعانمەن, ساياسي بايلانىستاردىڭ, ەل باسشىلارى سامميتتەرىنىڭ جۇمىسىن رەت­تەيتىن ارنايى ساياسي ينستيتۋتتار جوق قوي. ءسىز قالاي ويلايسىز؟

– قازىرگى كەزدە تۇركى ىنتىماقتاستىعىن دامىتۋ ماقساتىندا جۇمىس ىستەپ وتىرعان حالىقارالىق ۇيىمدار مەن ءتۇرلى دەڭگەيدەگى قاۋىمداستىقتار بار. تۇركى ينتەگراتسياسى بويىنشا ەڭ جوعارعى دەڭگەيدەگى كۇن ءتارتىبىن بەلگىلەيتىن, تۇركىتىلدەس مەملەكەتتەر باسشىلارىنىڭ ءسامميتىن ۇيىمداستىرىپ وتى­راتىن تۇركىتىلدەس مەملەكەتتەر ىنتى­ماقتاستىعى كەڭەسى دەپ اتالاتىن حالىقارالىق ۇيىم ءوز جۇمىسىن جالعاستىرىپ كەلەدى. 2009 جىلى ەلباسى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ باس­تاماسىمەن قۇرىلعان ۇيىم ءسىز ايتقان ور­تاق تۇركى مۇددەنى قورعاۋ باعىتىندا ىن­تى­ماق­تاستىق شارالارىن ۇيىمداستىرۋدا. ەل­وردامىز استانا تورىندە الەمدە تەڭدەسى جوق حالىقارالىق تۇركى اكادەمياسى كۇللى تۇر­كى الەمنىڭ تۇركولوگيا سالاسى بويىنشا زەرت­تەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزىپ, قازىرگى تاڭدا حا­­لىقارالىق عىلىم ورداسىنا, عىلىمنىڭ قا­راشاڭىراعىنا اينالىپ ۇلگەردى. سول سياقتى 2008 جىلى ىستانبۇلدا قۇرىلعان تۇركىتىلدەس ەلدەردىڭ پارلامەنتتىك اسسامبلەياسى حالىقارالىق ۇيىم رەتىندە مۇشە ەلدەردىڭ زاڭنامالىق ۇيلەستىرۋ بويىنشا جۇمىستارىن ىلگەرىلەتىپ وتىر. سونىمەن قاتار, تۇركى مادەنيەتى مەن ونەرىن دامىتۋ ماقساتىندا قۇرىلعان تۇركسوي ۇيىمىنىڭ ورنى دا ەرەكشە. قازىرگى تاڭدا ءار سالادا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ قولداۋىمەن تۇركى ىنتىماقتاستىعىن دامىتۋ ماقساتىندا جۇمىس ىستەپ وتىرعان ۇيىمدار وسىلار.  – اڭگىمەڭىزگە راحمەت.

اڭگىمەلەسكەن  گۇلبارشىن ساباەۆا,  جۋرناليست