قايسار قالىپتى, دارا مىنەزدى جان

شىعارماشىلىق شىرايى قازاق حالقى جوعارى دەڭگەي­دەگى ەۋروپالىق مۋزىكا ونەرىن تانۋدا ءالى دە كەنجە قالىپ كەلەدى. ولاردى ءالى دە ەليتالىق ونەر ساناپ, قالىڭ قاۋىم قابىلداي قويمايدى, سوندىقتان ءان جانرىن­دا كورىنەتىن سازگەرلەردىڭ عانا اتى وزىپ, بايگە الىپ جا­تا­دى. ال كلاسسيكالىق مۋزىكا­نىڭ قۇلاعىن ۇستاپ, ۇلتتىق ونەرىمىزدى ورگە باس-تىرىپ جۇر­گەن كومپوزيتورلاردىڭ تانى­مال­دىعى قاشاندا كەمشىندەۋ بولاتىنى بەلگىلى. سوندىقتان نەگىزىنەن كلاسسيكالىق مۋزىكا جازاتىن جولامان تۇر­­سىن­باەۆتىڭ الدىمەن شىعار­ماشىلىعىمەن تانىستىر­عاندى ءجون كوردىك. 

جاس جولاماننىڭ كومپوزي­تور­­لىق قابىلەتىن بىردەن تانىپ, قۇرمانعازى اتىنداعى كون­­سەر­ۆاتوريانىڭ سازگەرلىك بولى­مىنە قابىلدانۋىنا قولداۋ بىل­دىرگەن اتاقتى كومپوزيتورىمىز عازيزا جۇبانوۆانىڭ ءوزى بولاتىن. جولامان مۇندا قا­زاق كسر حالىق ءارتىسى, پروفەسسور اناتولي بىچكوۆ سىنىبىندا ءتالىم الا ءجۇرىپ, 3-كۋرستان باستاپ وركەستر­گە ار­نالعان كۇي-سيمفونياسىن, ۆيولونچەل مەن فورتەپيانوعا ارنال­عان ۆاريا­تسيالارىن, سكريپكا مەن فورتەپيانوعا ارنالعان «جەل­دىرمە» پوەماسىن, الت پەن فور­تەپيانوعا ارنالعان سوناتاسىن جانە ت.ب. جازدى. وسىندا جۇرگەندە ول بۇگىنگى كۇننىڭ جاڭا كومپوزيتورلىق تەحنولوگياسىن, ولاردىڭ ۇتقىر دا ۇتىمدى جەتىستىكتەرىن مەڭگەرۋگە قۇلاش ۇردى, ونىڭ ەلەمەنتتەرىن ءوز تۋىن­دىلارىنىڭ كەڭىستىگىنە ەنگىزدى. س.راحمانينوۆ, س.پرو­كوفەۆ, د.شوستاكوۆيچ, گ.سۆي­ريدوۆ جانە ت.ب. سىندى حح عاسىر­دىڭ عاجايىپ كومپوزيتور­لار الەمىنىڭ تەرەڭىنە بويلادى. ارينە, جاس جولاماننىڭ العاش­قى شىعارمالارى كلاسسيكالىق تۋىندىلار دەپ تانىلىپ, ماماندار تاراپىنان جوعارى باعا العان دەۋدەن اۋلاقپىز, بىراق بىلىكتى مۋزىكانتتار جوعارى باعالاپ, كونكۋرستاردا جۇلدە العاندارى بار. ماسەلەن, «جەتى­سۋ اندەرى» ۆوكالدىق تسيكلى بۇ­كىل­وداقتىق جاس كومپوزيتورلار كون­كۋرسىنىڭ ءىى جۇلدەسىن العان. ءسويتىپ, قازاق مۋزىكا الەمىنە ءوز ۇنىمەن, ءوز قىرىمەن كەلگەن كومپوزيتور رەتىندە كونسەرۆاتوريا قابىرعاسىندا جۇرگەندە-اق ول ءوزىن تانىتا ءبىلدى.

كونسەرۆاتوريانى ءبىتىرىپ, قا­زاق تەلە-راديو كوميتە­تىندە ودان اسپيرانتۋرادا, «ونەر» باسپاسىندا ىستەپ جۇرگەن جىلدارىندا دا جولامان تۇرسىنباەۆتىڭ شىعار­ماشىلىعى شارىقتاپ, دامي بەردى. ولەڭدەرىن قازاق­­تىڭ بەلگىلى اقىندارى ش.سما­حان ۇلى, ج.ابدىراشەۆ, م.اۋ­باكىروۆ, ح.ەرعاليەۆ, ە.وتە­تىلەۋوۆ, ا.اسىلبەكوۆ, ە.ەلۋ­باەۆ, ە.شايمەردەنوۆ جانە ت.ب. جازعان «كوز نۇرىنداي وتا­نىم», «توي باستار», «ەسىل بويى – قىزىلجار», «مايدانگەر ميراسى», ء«ومىرىمىز ءان داستان», «تۋ­عان جەر», «اق جاڭبىر» جانە ت.ب. اندەرى راديو-تەلەديداردان ءجيى شىرقالىپ تۇراتىن. سونداي-اق, ىش­كى دۇنيەسى تىلسىم يىرىمدەرگە, بيازى جەڭىل ازىلگە, شىرقاۋ اۋەن­گە تولى كەيىنگى جىلدارى تۋ­عان «ايگ ۇلىم», ء«بىزدىڭ اۋىل, بەستەرەك», «تۇساۋكەسەر» ء(سوزى ا. اسىلبەكتىكى), «سارىارقا ساي­ران جەرىم-اي», ء(سوزى م.جۇ­ما­­باەۆتىكى), «توراڭعۇل», «اراي­لى­ استانا», «مەڭگەسەر» ء(سوزى س.تۇر­عىنبەك ۇلىنىكى), «ەسىلىم», «قى­زىما» ء(سوزى ە. شايمەر­دە­نوۆتىكى), «جىراۋ ءانى» ء(سوزى  ق.شاڭ­­­عىت­باەۆتىكى) اندەرى تىڭدارمان جۇرەگىنە جول تاپ­قان. بۇلاردىڭ اراسىندا دا ءتۇرلى رەسپۋبليكالىق كونكۋرس­تاردا جۇلدە العاندارى بار. وسى جىلداردا ج.تۇرسىنباەۆ كوم­پوزيتورلار وداعىنىڭ مۇ­شەسى عانا ەمەس, كسرو جانە قا­زاقستان كومپوزيتورلار وداعى باس­قارمالارىنىڭ مۇشەسى دە بولىپ سايلاندى. 

ونەرلى ورتانىڭ ورتاڭ قول­داي وكىلى بولىپ جۇرگەن ءومىرى­نىڭ وسى كەزەڭىندە جولامان تۇر­سىنباەۆ كلاسسيكالىق مۋ­زى­كا جانرىندا دا سۇبەلى دۇ­نيە­لەر تۋدىردى. سونىڭ ىشىن­دە, 1983 جىلى قازاقستان كوم­پو­زيتورلارىڭ ءVىى سەزىندە ال­عاش ورىندالعان جەتى ءبولىمدى «باي­قوڭىر باسپالداقتارى» وراتورياسى (اقىن جۇبان مولدا­عاليەۆتىڭ پوەماسى بويىنشا) كورەرمەندەردىڭ ىقىلاسىنا بو­لەنىپ, مۋزىكا ماماندارى ونى وتاندىق كومپوزيتورلاردىڭ كان­تاتالىق-وراتوريالىق مۋزى­كا سالاسىنداعى سوڭعى ونجىل­دىقتاعى ولجاسى دەپ تانىدى. بەلگىلى كومپوزيتور, مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى بالنۇر قىدىربەك بۇل تۋرالى: «مەنىڭ پايىمداۋىمشا, كوپ جىلدار بويى كانتاتا-وراتوريالىق جانر­عا تىڭ كوزقاراستىڭ جوقتى­عىنان وعان جاقىنداۋعا ەشكىم­نىڭ جۇرەگى داۋالامادى. بۇل قا­تاردا ءوز ەرەكشەلىگىمەن, جاڭا­شىلدىعىمەن كوزگە تۇسەتىن جو­لامان تۇرسىنباەۆتىڭ كانتاتاسىن ايتۋعا بولادى», دەپ جاز­دى. 

كەيىن كومپوزيتوردىڭ شا­بى­تى­نان ءۇش اكتىلى «تولە بي» وپەراسى (ليبرەتتوسىن جاز­عاندار اكىم تارازي مەن قا­دىر مىرزاليەۆ), سكريپكا مەن سيمفونيالىق وركەسترگە ار­نال­عان ءۇش ءبولىمدى «استانا اۋەن­دەرى» اتتى كونتسەرتى دۇنيەگە كە­لىپ, وتاندىق كومپوزيتورلار ىشىندە تۇڭعىش رەت شەرتپە كۇي تابي­عاتىنىڭ ينتوناتسيالىق اۋە­نىن, ويناۋ ەرەكشەلىگىن قول­داندى.

كومپوزيتوردىڭ «قىزقا­را­عاي» (ولەڭى م. اۋباكىروۆتىكى), ء«بىز­دىڭ اۋىل بەستەرەك», «تولە ءبي­دىڭ باتاسى», «ۇلبيكەنىڭ سوڭعى ءانى» (ا. اسىلبەك), «اينالايىن, قى­زىلجار», «استانا ارۋلارى» (س. تۇرعىنبەك ۇلى), «تارازىم» (م. جولداسبەكوۆ), «ارمان-اي», «دوسقا سىر» (ش.ساريەۆ), «باتىر بابام – باۋىرجان» ء(و.ورالباەۆ), «ەلىمنىڭ سەندە اجارى» (ر.وناەۆا) اندەرى حالىق اراسىنا كەڭىنەن تانىمال بولدى. 

جولامان تۇرسىنباەۆ مۋزى­كانت قانا ەمەس ازاماتتىق پوزيتسياسىن دا بەرىك ۇستانىپ, قوعام­دىق مىندەتىن دە بەلسەندىلىكپەن اتقارىپ جۇرگەن جان. اسىرەسە, وتاندىق ءپاتريوتيزمنىڭ ورنى­عۋىنا ول ءوز تاراپىنان سۇبەلى ۇلەس قوسىپ كەلەدى. وسى قاتاردا تو­لە ءبيدى ناسيحاتتاۋ, جەلتوقسان باتىرى قايرات رىسقۇلبەكوۆتى تانىتا ءتۇسۋ, ەر جانىبەك, بەكەت اتا, ۇلبيكەنى ۇرپاققا ۇلگى ەتۋ سارىنىندا جازىلعان بىرنەشە شىعارمالارى بار. 

ونىڭ 3 اكتىلى, 5 سۋرەتتى «اراي­­لى استانا» ميۋزيكلى (ليبرەتتوسى – ش.قۇسايىنوۆ پەن ش.ساريەۆتىكى) 2013 جىلعى رەس­پۋب­ليكالىق «تاۋەلسىزدىك تول­عاۋى» كونكۋرسىنىڭ ءى دارەجەلى سىيلىعىن, قازاق حالىق اسپاپتارى وركەسترىنە جازىلعان «كيىك قىر­عىن» پوەماسى دا 2014 جى­لى وسى كونكۋرستىڭ ءى سىي­لىعىن يەلەندى. ال 2012 جى­لى «ابىلايدىڭ اق ءۇيى» پوەماسى (ولەڭى ءو.ورالباەۆتىكى) «تاۋەلسىزدىك تولعاۋى» كونكۋر­سى­نىڭ ءىى دارەجەلى سىيلىعىن ال­عان ەدى.  مىنە, بۇگىنگى تاڭدا اتا جاسىن القىمداپ جۇرسە دە زار كۇ­يىن­دەگى كومپوزيتوردىڭ شى­عار­ماشىلىق تابىستارى قىسقا­شا ايت­قاندا وسىنداي.    ورگە باستاعان ءومىر باسپالداقتارى بارلىق ادامنىڭ تۇلعا رەتىن­دە قالىپتاسۋىنا تۋعان جەر مەن وسكەن ورتانىڭ اسەرى مول بولادى. جولامان «اق بالتىرلى اق قا­يىڭدارى» سىڭسىعان, ايدىن كولدەرى جارقىراعان, جاسىل شالعىنى بەلۋاردان كەلەتىن ەلى­مىزدىڭ قيىر تەرىستىگىندە, تا­بيعاتتىڭ سۇلۋ ولكەسىندە دۇ­نيەگە كەلگەن. الايدا, بۇل ول­كەنىڭ جازى سۇلۋ, جايلى, جومارت بولعانىمەن قىسى قىتىمىر بو­لىپ, قىركۇيەك ايىنان باس­تاپ سوققان قارا سۋىعى ادامدى ءبۇرىستىرىپ, كۇشەنشەككە اي­نال­دىرىپ جىبەرەتىنى ءجيى بولا­دى. «التى اي جاز, التى اي قىس بولادى» دەيتىن ولكە وسى. جو­لامان تۇرسىنباەۆ شىعار­ماشىلىعىندا بىردە سۇلۋ, جاز­داي جايلى, مامىراجاي مۋزى­كالار بولسا, بىردە اشۋلى, نايزاعايداي جارقىلداپ, تىڭداۋشىنىڭ كوڭىلىن سان الۋان­ قالىپقا تۇسىرەتىن دراما­تۋر­­گيالىق قاقتىعىستارعا تو­لى اۋەن­دەر بولۋى تۋعان جەر تابي­عاتىنىڭ ونەر­پاز سانا­سى­نىڭ قالىپتاسۋىنا اسەرىنەن بول­سا كەرەك. 

جوكەڭ وسكەن ورتادا قايماعى بۇزىلماعان شاعىن قازاق اۋىلدارى كوپ جانە ولار ءبىر-بىرىنە جاقىن ورنالاسقان. بىراق كەيىن قازاق اۋىلدارى قىسقارتىلىپ, جانىنداعى ىرىرەك مەكەندەرگە ءسىڭىرىلىپ كەتتى. جولامان تۇر­سىن­باەۆتىڭ «مەرەكە» اۋىلى دا كەيىن «جەكەكولگە» قوسىلىپ, ىرىلەندىرىلگەن. قالاي دەسەك تە جوكەڭنىڭ وسكەن ورتاسى تازا قازاقى قالىپتا بولدى. 

جولامان 7 جىلدىق مەكتەپتى تامامداعان سوڭ قىزىلجار قالا­سىنداعى باستاۋىش مەكتەپتەرگە مۇعالىمدەر دايىندايتىن پەداگوگيكالىق ۋچيليششەگە تۇ­سەدى. وسى وقۋ ورنىنىڭ كوم­پو­زيتوردىڭ ومىرىندە الاتىن ورنى ەرەكشە. سەبەبى, ول جولا­ماننىڭ مادەني-رۋحاني اياسىنىڭ قالىپتاسۋىنا, مۋزىكا دەگەن قاسيەتتى ۇعىم الەمىنە ەنىپ, ونىڭ بيىگىندە شىرقاۋ ارمانىنا قۇلاش ۇرعىزعان قۇتتى وقۋ وردا بولادى. بولاشاق كوم­پوزيتور وسىندا العاش رەت مۋ­زىكالىق ساۋاتىن اشىپ, فورتەپيانو, ماندولينا, دومبىرا اسپاپتارىندا ويناۋعا ۇيرەنەدى, جەكە سوليست رەتىندە دە, حوردا دا ءان ايتادى. ۋچيليششە كوركەمونەر ۇيىرمەسى دەڭگەيىنىڭ جوعارى ەكەنىن كومپوزيتور گەورگي سۆي­­ريدوۆتىڭ ءبىرشاما كۇردەلى تۋىندىسى «پاتەتيكالىق وراتورياسىن» وسىنداعى حوردىڭ قازاقستاندا تۇڭعىش ورىنداۋى­نان اڭعارۋعا بولادى. 

وقۋ ورنىندا تاماشا ءانشى, اۋەسقوي كومپوزيتور ءمادىلحان ەسماعامبەتوۆ تە ۇستازدىق ەتكەن. ج.تۇرسىنباەۆ وسى ۇستازىنىڭ ىقپالىمەن كومپوزيتور بولۋدى قالاپ, ءوزىنىڭ العاشقى تۋىندىسى «قوشتاسۋ ءۆالسىن» جازادى... 

ج.تۇرسىنباەۆتىڭ ۇلكەن ونەر جولىنا ءتۇسۋى اباي اتىن­داعى اكا­دە­­ميالىق وپەرا جانە بالەت تەاترىنىڭ ۆوكالدىق-حور ستۋدياسىندا وقىعان جىلدارىندا بولدى. ول ە.برۋسيلوۆسكيدىڭ «قىز جىبەك», ا.جۇبانوۆ پەن ل. ءحاميديدىڭ «اباي», م.تولە­باەۆتىڭ ء«بىرجان-سارا», ن.جي­گانوۆتىڭ «التىنشاش» جانە ت.ب. وپەرالاردىڭ حورىندا ءان ايتادى. حور ارتيستەرىن دايىندايتىن 2 جىلدىق وسى وقۋ ورنىندا داۋىس قويۋ ۇستازى, تەاتردىڭ جەتەكشى ءان­شىسى كلاۆديا بوبوشكوعا جولامان ءوزى شىعارعان ءتول تۋىن­دىلا­رىن العاش رەت كورسەتەدى. ادام­گەرشىلىگى مول, جاناشىر ادام ونى قولىنان جەتەكتەپ وتىرىپ, قۇرمانعازى اتىنداعى ۇلت­تىق كونسەرۆاتوريانىڭ جاس ۇس­تازى عازيزا جۇبانوۆاعا اكە­لەدى. ول جولاماننىڭ شى­عار­مالارىن مۇقيات تىڭ­داپ, كونسەرۆاتوريانىڭ كومپو­زي­تورلىق بولىمىندە مىندەتتى تۇردە وقۋ كەرەكتىگى تۋرالى كەڭەس بەرىپ جانە ءوزىنىڭ ناقتى كومەگىن كور­سەتەدى. وسىنىڭ ارقاسىندا جو­لامان كونسەرۆاتوريانىڭ كوم­پوزيتورلىق ءبولىمىنىڭ ستۋدەن­تى اتانادى. عازيزا جۇبانوۆا سياق­تى ابزال جاننىڭ ءۇمىتىن جولامان تۇرسىنباەۆ تولى­عىمەن اقتادى دەپ ايتۋعا قاقى­مىز بار, ويتكەنى ول بۇگىنگى تاڭدا بيىك كاسىبيلىگىمەن, جاسامپاز ەڭ­بەگىمەن قازاق ەلىنىڭ رۋحاني كەلبەتىن اشاتىن ساناۋلى ازاماتىنىڭ ءبىرى بولدى.

كومپوزيتوردىڭ حالىق ارا­­سىنا كەڭ تاراعان سۇيىكتى اندەرىنىڭ ءبىرى «قىزقاراعاي». كۇمىس كومەي ءانشىمىز بيبىگۇل تولەگەنوۆانىڭ ورىنداۋىندا را­ديو مەن تەلەۆيدەنيە ارقى­لى رەسپۋبليكانىڭ بارلىق وڭى­رىنە تارالعان بۇل ءاندى ءسوز زەر­گەرى, كلاسسيك جازۋشىمىز عا­بيت مۇسىرەپوۆتىڭ ءوزى جوعارى باعا­لاعان.  ءاننىڭ شىعۋ تاريحى دا قى­زىق. 1981 جىلدىڭ جازىندا عابيت مۇسىرەپوۆتىڭ تۋعان جەرى – سولتۇستىك قازاقستان وبلى­سىنداعى جامبىل اۋدانىنىڭ جاڭاجول اۋىلىندا جازۋشىنىڭ 80 جىلدىق مەرەيتويى وتەدى. وعان الماتىدان قازىرگىدەي كوپ ادام­دىق دەلەگاتسيا بارماي, ءسوز زەرگەرىنىڭ ءوزى تاڭداعان 5-6 ادام عانا ەرەدى. سونىڭ ىشىندە اقىن-جازۋشىلاردان عافۋ قايىر­بەكوۆ, ساكەن ءجۇنىسوۆ, ماقسۇتجان اۋباكىروۆ, عالىم ەۆنەي بۋكەتوۆ جانە كومپوزيتور جولامان تۇر­سىن­باەۆ بولعان. 

عابەڭ اۋىلىنىڭ تورىندە قا­راعايلى قالىڭ ورمان بار. سونىڭ ىشىندە جالعىز وسكەن, قالىڭ جاپىراقتى, ءزاۋلىم شىرشا تۇر. جانىنداعى قاراعايلاردان مويىنى اسىپ تۇرعان ەرەكشە اسەم وسكىن عابەڭدەي جانى سەزىمتال سۋرەتكەردىڭ كوزىنەن تىس قالماي, جا­زۋشى وعان «قىزقاراعاي» دەپ ات بەرەدى. ويتكەنى, ونىڭ ما­ڭىنا وزگە وزىندەي اعاش وس­پە­گەن, دەمەك اتالىق توزاڭ بولماي, ۇرىقتانباعان. كەزىندە بۋ­را­باي ورمان شارۋاشىلىعى تەحنيكۋمىنا ساباق بەرگەن, بيولوگيادان حابارى مول عابەڭ وسىلاي توپشىلاپ, مۇنى «قىزقاراعاي» دەپ اتاعان سياقتى. وسى اڭگىمە كلاسسيكتىڭ سەرىكتەرىنە دە قاتتى اسەر ەتەدى. وعان ارناپ ءبا­رى دە شىعارما جازۋدى, ال ءانىن ارالارىنداعى جالعىز كومپوزيتورعا جۇكتەيتىندىكتەرىن اي­تىپ, داۋرىعادى. وزىنە جۇك­تەلگەن مىندەتتىڭ اۋىر ەكەنىن جان-تانىمەن سەزىنگەن جولامان تۇرسىن­باەۆ تا قاتتى تولعانادى. جات­سا دا, تۇرسا دا ءان اۋەنىن ىزدەپ, جال­عىزسىراعان قىزقاراعايدىڭ مۇڭى سەزىمتال جۇرەگىنە مازا بەرگىزبەي, شابىت ىزدەپ شارق ۇرادى. اقىرى ءان تۋادى. ال ءسوزىن ماقسۇتجان اۋباكىروۆكە شى­عارتادى. «اۋلىندا بار اعا­نىڭ قىزقاراعاي, وتپەس ادام قا­سىنان ءبىر قاراماي», – دەپ باس­تالاتىن ءان وسىلاي تۋعان. قازىرگى تىلمەن ايتقاندا كەيىن ول جاڭا­جول اۋىلىنىڭ عانا ەمەس, جالپى سولتۇستىك قازاقستاننىڭ برەندىنە اينالدى...

مىنە, بۇل ءبىر ءاننىڭ عانا تاريحى. كومپوزيتوردىڭ اڭگىمەلەرىن تىڭداپ وتىرعاندا وسىنداي قان­شاما تۋىندىلارىنىڭ قىزىقتى تاريحىنا قانىقتىق.  جولامان تۇرسىنباەۆ بار­لىق سانالى عۇمىرىن ءوزى سۇيگەن ونەر جولىنا ارناعان. ەڭبەك جو­لىن قازاق راديوسىنىڭ مۋزى­كالىق باس رەداكتسياسىندا باستاعان ول كەيىن رەسپۋبليكالىق «ونەر» باس-پاسىنا اۋىسىپ, ون­دا قاتارداعى قىزمەتكەردەن باس رەداكتوردىڭ ورىنباسارى باسپالداقتارىنا دەيىن كوتە­رىلگەن. ودان مەملە­كەت­تىك تەلەديداردىڭ مۋزىكا رەداك­­تسياسىنىڭ باس رەداكتورى بولىپ, بۇل جەردەن جەلتوقسان وقي­عاسىنا بەلسەنە قاتىسۋشى حاسەن قوجاحمەتتى قىزمەتكە ال­عانى ءۇشىن قۋدالانادى. جوكەڭ ءوز ءومىرىنىڭ 21 جىلىن مادەنيەت مينيسترلىگىندەگى قىزمەتتەرگە ارنادى. مۇندا ول باس ماماننان باسقارما باس­تىعى سياقتى لاۋازىمداردان وتەدى. كەيىن كۇلاش بايسەيىتوۆا اتىنداعى ۇلتتىق وپەرا جانە بالەت تەاترىنىڭ مۋزىكالىق-ادەبيەت ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى بولسا, قازىر «استانا وپەرا» مەملەكەتتىك وپەرا جانە بالەت تەاترى مۋزىكالىق-ادەبيەت ءبولىمىنىڭ مۋزىكا زەرتتەۋشىسى بولىپ قىزمەت ەتۋدە.     

كومپوزيتوردىڭ ۇزاق جىل­عى جەمىستى ەڭبەگى جوعارى باعا­لانىپ, وعان «قازاقستاننىڭ ەڭ­بەك سىڭىرگەن قايراتكەرى» اتاعى, «قۇرمەت» وردەنى بەرىلگەن. سونى­مەن قاتار, ول جامبىل اتىن­داعى حالىقارالىق سىي­لىق­تىڭ لاۋرەاتى, بىرنەشە مەرە­كەلىك مەدالداردىڭ يەگەرى. قاز­ىر ول ماعجان جۇماباەۆتىڭ «باتىر بايان» پوەماسى بويىنشا وسى اتتاس ەكى اكتىلى, ءۇش كارتينالى وپەرا جازۋ ۇستىندە. 

حالقىنىڭ باي رۋحاني بولمىسىن بويىنا دارىتقان جوكەڭ جىلدار جىمىنا قايسارلىقپەن قارسى تۇرىپ, قاشان كورسەڭ دە ومىرگە قۇشتارلىقپەن, وتان­سۇيگىشتىك جوعارى لەپپەن, ماع­جاننىڭ «قالامىمدى مالىپ جۇ­رەك قانىنا» دەگەنىندەي, جانى­نىڭ ەڭ تۇكپىرىندەگى دارىن قۋا­تىن ەلىنىڭ يگىلىگىنە سۋىرىپ بەرۋگە دايىن بولىپ, جالىنداپ جۇرەدى. 

جاقسىباي سامرات, «ەگەمەن قازاقستان»