مۇسىلمان ۇمبەتىنىڭ ماقساتى – ىقپالداستىق

يىۇ ءوزىنىڭ مۇشە-مەملەكەتتەرىنىڭ گەوگرافيالىق اۋقىمى جاعىنان الەمدە­گى بۇۇ-دان كەيىنگى ەكىنشى ورىندى يەمدەنەتىن حالىقارالىق قۇرىلىم. الەمدەگى بارلىق مەملەكەتارالىق ساياسي ۇيىمداردىڭ اراسىندا يىۇ مەملەكەتتەردى كونفەسسيالىق بەلگىسىنە قاراي بىرىكتىرەدى. ال يىۇ مۇشە بولۋ­داعى نەگىزگى مىندەتتى تالاپتاردىڭ ءبىرى – تۇرعىن حالقىنىڭ باسىم بولىگىنىڭ مۇسىلمان جاماعاتى بولۋى شارت. 

قازاقستان مۇسىلمان مەملەكەتتەرى قاۋىمداستىعىندا ءوزىنىڭ ناقتى ورىنىن يەمدەنگەن. ەلىمىز 2011 جىلى ۇيىمعا توراعالىعىن تابىستى اياقتاپ, ونىڭ جاڭا ساتىعا كوتەرىلىپ دامۋىنا ءوز ۇلەسىن قوسقان. توراعالىق بارىسىندا ايماقتاعى قاۋىپسىزدىك ماسەلەسىنە باسىمدىق بەرىپ, ورىن العان كۇرمەۋى قيىن قاراما-قايشىلىقتار مەن شيە­لەنىستەردى شەشۋگە ناقتى ارەكەتتەر جا­سادى. ازياداعى ءوزارا سەنىم شارالارى جونىندەگى كەڭەس اياسىنداعى پىكىرالماسۋدى, يسلامي جانە ەۋروپالىق قاۋىپسىزدىك قۇرىلىمدارى اراسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋعا كۇش سالدى. يىۇ قاۋىپسىزدىك جونىندەگى ارنايى قاراردىڭ قابىلدانۋىنا ىقپال ەتتى. 

مۇسىلمان الەمى ەلدەرىنىڭ تۇرعىن­دار سانىنىڭ ءوسۋى جانە ءداستۇرلى يسلامي مادەنيەتتى ەلدەردەن ەۋروپاعا, امەريكاعا جانە الەمنىڭ باسقا دا اي­ماقتارىنا ادامداردىڭ قونىس اۋدارۋى نەگىزىندە ونىڭ ارەالى كەڭەيۋدە. ءدىني ستاتيستيكا مالىمەتتەرى بويىنشا, الەمدەگى مۇسىلماندار سانى باسقا كونفەسسيا وكىلدەرىمەن سالىستىرعاندا بىرنەشە ەسە جىلدام ءوسىپ كەلەدى. ءوسىم­نىڭ مۇنداي قارقىنى ساقتالعان جاعدايدا مۇسىلمانداردىڭ ارا سالماعى 2025 جىلعا قاراي 30-35%-عا جەتىپ, يسلام ءدىنىن ۇستانۋشىلاردىڭ جالپى سانى 2 ملرد ادامنان اسادى دەپ مەجەلەنگەن.

يسلام الەمى ەلدەرىنىڭ ەكونوميكاسى قارقىندى وسۋدە. قازىرگى تاڭدا ءۇش يسلام ەلى – يندونەزيا, تۇركيا جانە ساۋد ارابياسى الەمنىڭ ءىرى ەكونوميكالىق جيىرمالىعى قاتارىنا قوسىلىپ وتىر. ەگەر دە الەمدىك ەنەرگيا كوزدەرى – مۇناي مەن گاز قورىنىڭ ۇشتەن ەكى بولىگى مۇ­سىلمان ارەالىنا كىرەتىن ايماقتاردا ورنالاسقاندىعىن ەسكەرەتىن بولساق, جاقىن بولاشاقتا ولاردىڭ الەمدىك ەكونوميكا مەن ساياساتتاعى سالماعىنىڭ ارتاتىنىن اڭدايسىز. سونىمەن بىرگە يسلام قۇقىعى نەگىزىندە جاسالعان ەكونوميكا دا الەمدىك قارجى داعدارىسى جاعدايىندا ءوزىنىڭ بەيىمدىلىگى مەن ومىرشەڭدىگىن تانىتىپ وتىر. الەمدىك داعدارىسقا قاراماستان 50 ميلليارد دوللاردان استام نەسيە بەرگەن يسلام دامۋ بانكى دە بۇگىندە ايتارلىقتاي جەتىستىكپەن جۇمىس اتقارىپ وتىر.

سوڭعى ۋاقىتتاردا يسلام الەمىندە جاڭا ساپاداعى ساياسي, عىلىمي جانە ما­دەني ەليتا قالىپتاستى. يىۇ-عا مۇ­­شە كوپتەگەن ەلدەردىڭ مۇسىلمان قا­­­ۋىمى بەلسەندى تۇردە زاماناۋي ين­­­نوۆاتسيالار مەن تەحنولوگيا­لار­دى كەڭىنەن مەڭگەرۋدە. وسى ۇدە­رىستى ءارى قاراي قارقىندى دامىتىپ, يسلام مەملەكەتتەرى اراسىنداعى عى­لىمي جانە تەحنولوگيالىق ىنتى­ماق­­تاستىقتى تەرەڭدەتۋ ماقسا­تىن­دا ەل­باسى ن.نازارباەۆتىڭ يىۇ مۇ­شەلەرىنىڭ عىلىم جانە تەحنولوگيا بو­يىنشا ءبىرىنشى ءسامميتىن استانا قالاسىندا وتكىزۋ تۋرالى ۇسىنىسىنىڭ ماڭىزدىلىعى وتە زور. بۇل سامميت يىۇ اراسىنداعى بايلانىستى نىعايتىپ, عىلىم جانە يننوۆاتسيانىڭ دامۋىنا جاڭا سەرپىن بەرەرى ءسوزسىز. وسى باعىتتا جاقىن بولاشاقتا يسلام الەمىمەن ەكونوميكالىق دامۋ, عىلىم مەن تەحنولوگيانى جاڭعىرتۋ, حالىقتىڭ الەۋ­مەتتىك جاعدايىن كوتەرۋ سالالارىندا ناقتى جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋعا ەرەكشە نازار اۋدارىلاتىن بولادى. 

بۇگىندە مۇسىلماندىق شىعىستىڭ كوپقىرلى مادەنيەتى الەمدىك وركە­نيەتتىڭ باستى جەتىستىكتەرى مەن قۇندى­لىقتارى رەتىندە تانىلىپ وتىر. يسلام ءدىنىن قازىرگى تاڭدا ازيا-تىنىق مۇحيت ايماعى, ەۋروپانىڭ جانە امەريكا قۇرلىعىنىڭ وكىلدەرى قابىلداۋدا. ولاردىڭ ىشىندە الەمگە تانىمال ساياسات, ونەر, عىلىم جانە سپورت قايراتكەرلەرى بار. بۇل ءوز كەزەگىندە يسلامنىڭ باتىس مەملەكەتتەرى مەن جەر شارىنىڭ باسقا ايماقتارىنداعى تۇرعىن حالىقتاردىڭ اراسىنداعى بەدەلىنىڭ ارتۋى مەن تانىمال بولۋىنا ىقپال ەتۋدە. 

سوندىقتان يىۇ-نىڭ دامۋىنا جا­عىمدى وسىنداي فاكتورلار مەن ۇدەرىستەر ونىڭ جۇمىسىندا بەلسەندى تۇردە قولدانىلۋى – زاڭدى قۇبىلىس.