جەزقازعان وڭىرىندە سپورتسۇيەر قاۋىم شۋباەۆتار اۋلەتىن ورىندى ماقتان ەتەدى. جالپى, بەلدەسكەننىڭ بەلىن مايىستىرعان شۋباەۆتاردى بۇكىل اۋلەتىمەن بالۋان دەسە دە بولادى. كۇرەس ولارعا اتادان بالاعا دارىعان ونەر سانالادى.
تاياۋدا, وسى وتباسىنىڭ جارقىن وكىلى جۇماتاي شۋباەۆ وسكەن جەرگە كەلىپ, جەرلەستەرىمەن ەمەن-جارقىن قاۋىشتى. جەزقازعاندىقتاردىڭ وعان كورسەتكەن سىي-قۇرمەتى دە ەرەكشە بولدى. بۇيتەتىن دە ءجونى بار: جۇماتاي مارات ۇلى ۇزاق جىلداردان بەرى باسقا ەلدە تۇرىپ, بالۋان باپتاپ جۇرگەن جوعارى دارەجەلى جاتتىقتىرۋشى.
قارشاداي 15 جاسىنان باسقا رەسپۋبليكاعا بارىپ, «تاستاي باتىپ, سۋداي ءسىڭىپ», سول ەلدىڭ ازاماتىنا اينالۋ تاعدىردىڭ ءبىر ەرەكشە جازۋى بولسا كەرەك. «سپورت دەگەن – ءبىر سيقىر» دەمەكشى, ءبارى دە كۇرەسكە دەگەن قىزىعۋشىلىقتان باستالعان. باس-اياعى 10 ميلليوننان ءسال اساتىن حالقى بار بەلارۋس ەلىندە جۇماتايدى ەشكىم جات ساناپ, وزەكتەن تەپكەن ەمەس. قايتا ونى ماقتان تۇتىپ توبەلەرىنە كوتەرەدى. ونىڭ بارلىعى كۇرەس ونەرىنە شەكسىز بەرىلىپ, تالاي جىلدارعى توككەن تەرى مەن تىنىمسىز ەڭبەگىنىڭ ناتيجەسى. ول بۇگىندە سپورت الەمىندە تانىمال تۇلعاعا اينالدى. باسقا-باسقا, ءۇش دۇركىن وليمپيادا چەمپيونى, بەلارۋس حالقىنىڭ ماقتانىشى الەكساندر مەدۆەدتىڭ ءىزباسارلارىن دايارلاپ جۇرگەن جاتتىقتىرۋشى وسال بولسىن با؟! سول ەلدىڭ پرەزيدەنتى الەكساندر لۋكاشەنكونىڭ جارلىعىمەن ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ 31 مامىرىندا جۇماتاي مارات ۇلى شۋباەۆ «بەلارۋس رەسپۋبليكاسىنىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن جاتتىقتىرۋشىسى» اتاعىنا يە بولدى. جاقىندا تۋعان جەرگە كەلىپ, وسى قۋانىشىن بولىسكەن داڭقتى سپورتشى العاش رەت كۇرەستەگى جولىن باستاعان جەزقازعانداعى سپورت زالدارىندا بولدى, ارىپتەس باۋىرلارىمەن قاۋىشىپ مارقايىپ قايتتى.
جۇماتاي 1972 جىلى «جەڭىس» كەڭشارىندا تۋعانىمەن, نەگىزىنەن جەزقازعان قالاسىنداعى №4 ورتا مەكتەپتە وقىدى. اكەسى سول كەزدە قولىنان جەتەلەپ اكەلىپ, بالالار مەن جاسوسپىرىمدەر سپورت مەكتەبىنىڭ كۇرەس سەكتسياسىنا تاپسىرعان بولاتىن. ءساتىن سالىپ, سەرگەي سابەەۆ, اناتولي ارون سياقتى ءوز ىسىنە بەرىلگەن باپكەرلەردىڭ ءتالىم-تاربيەسىن الدى. ءوزى دە بەلدەسۋگە يكەمدى بولىپ, 8-سىنىپتىڭ وزىندە ءبىرتالاي ۇلكەن جارىستارعا قاتىسىپ ءجۇردى. قازاقستان بىرىنشىلىگىندە كادەتتەر اراسىندا جەڭىمپاز اتاندى. سودان, 15 بالا بەلورۋسسياعا ەركىن كۇرەستەن دايىندالۋعا كەتەدى. شەبەرلىكتى شىڭدايتىن ءبىراز جارىستارعا قاتىسادى. گومەل قالاسىندا 1987 جىلى وتكەن كسرو بىرىنشىلىگىندە 5-ورىن العان جۇماتاي قازاقستاننىڭ اتىن شىعاردى. سونىمەن قوسا, بەلورۋستاردىڭ دا نازارىنا ىلىگىپ, سپورتتاعى جولىن سول ەلدە جالعاستىردى. ول بەلورۋسسيا چەمپيوناتىنىڭ بىرنەشە دۇركىن جەڭىمپازى, حالىقارالىق تۋرنيرلەردە چەمپيون اتاندى. وداق تاراعاننان كەيىن جاتتىقتىرۋشىلىق جۇمىسقا اۋىسادى. العاشقىدا يانكا كۋپالا اتىنداعى گرودنو مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىندە باپكەر بولدى. قازىردە گرودنو وبلىسىنىڭ باس جاتتىقتىرۋشىسى, ءارى بەلارۋس رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق كومانداسىنىڭ باپكەرى سانالادى. ج. شۋباەۆتىڭ كوپتەگەن شاكىرتتەرى سول ەلدە كەڭىنەن تانىمال. اتاپ ايتار بولساق, ولاردىڭ اراسىنان 10 حالىقارالىق دارەجەدەگى, 15 سپورت شەبەرى شىقتى. سونداي-اق, ول 5 ەۋروپا چەمپيوناتىنىڭ, 3 الەم چەمپيوناتىنىڭ جەڭىمپازدارىن, وليمپيادانىڭ ءبىر قولا جۇلدەگەرىن, 15 بەلارۋس چەمپيونىن دايىندادى. «ەڭبەك سىڭىرگەن جاتتىقتىرۋشى» اتاعى بەكەردەن-بەكەر بەرىلمەيتىنىن وسىدان-اق باعامداي بەرۋگە بولار.
اڭگىمەنى ارىدەن باستار بولساق, جۇماتايدىڭ اتاسى شۋباي بەتپاقدالا مەن قاراوتكەلدىڭ اراسىندا 1928 جىلدارى كومسومول ۇيىمىنىڭ جەتەكشىسى بولىپ, ودان ارتەل قۇرۋ, كولحوز باسقارۋ ىسىنە قاتىسقان. مال ونىمدەرىن دايىنداۋ مەكەمەسىنىڭ باسشىسى بولعان. «اقكىسىنىڭ شۋبايى» اتانعان, ايماعىنا بەلگىلى دە بەدەلدى ادام بولعان ەدى. ۇلكەن بالاسى سايلاۋحان بەلگىلى تاريحشى, ەلگە اقىندىعىمەن دە تانىلدى. الدان دەگەن ۇلى گرەك-ريم كۇرەسىنەن بيىك بەلەستەردى باعىندىردى. نۇرماعانبەتوۆ بولىپ كۇرەسىپ ءجۇردى. ءابدىحان شۋباەۆ تا كۇرەسىپ, ءبىراز جارىستارعا قاتىسقان, سونىمەن قاتار زىلتەمىر كوتەرۋدەن جاقسى ناتيجەلەر كورسەتكەن. مارال دەگەن ۇلى وسى جۇماتايدىڭ اكەسى, قۇجات بويىنشا مارات بولىپ جازىلىپ كەتكەن. ول دا قازاقشا جانە ەركىن كۇرەس تۇرلەرىنەن وبلىستىق جارىستاردا بىرنەشە رەت جەڭىمپاز بولعانى بار. شۋبايدىڭ اعاسى دۇيسەنبەك تە بالۋان بولعان كىسى ەكەن. جىلقىشىبەك دەگەن ءىنىسى كۇرەستەن موينى ءۇزىلىپ مايىپ بولىپتى.
ال, ەندى جۇماتايدىڭ بىرگە تۋعان ىنىلەرىنە كەلسەك, ولار دا جاستاي كۇرەسپەن اينالىسقان جەزقازعانداعى تانىمال بالۋاندار قاتارىندا سانالادى. ماسەلەن, تەتەلەس ءىنىسى جالىن 13 جاسىندا اقتوبەدەگى قازاقستان چەمپيوناتىنا قاتىسىپ ءبىرىنشى ورىن السا, 1986 جىلى 14 جاسىندا ارحانگەلسكىدەگى بۇكىلوداقتىق تۋرنيردە ەكىنشى ورىننان كورىندى. وسى ۇلكەن تۋرنيردە ءبىرىنشى ورىنعا كوتەرىلگەن كىشى ءىنىسى جاسۇلان دا بوز كىلەمدە ەرتە تانىلعان سپورتشى. جاستىق شاعىن كۇرەس جولىنا ارناعان ول الەم چەمپيوناتىنا ەكى رەت قاتىستى. بەس مارتە قازاقستان چەمپيونى اتانعان سپورت شەبەرى. كەيىنگى جىلداردا سەربياعا بارىپ, ارداگەرلەر اراسىندا ەركىن كۇرەستەن ءتورتىنشى ورىن الدى. ەرەجەسىز جەكپە-جەكتەن جەزقازعان قالاسى فەدەراتسياسىنىڭ جەڭىمپازى. بۇگىن ول ەركىن كۇرەس بويىنشا جاتتىقتىرۋشى بولىپ جۇمىس جاسايدى. جاسۇلان دا باسقا سالادا ەڭبەك ەتكەنىمەن, قازاقشا جانە ەركىن كۇرەستەن سپورت شەبەرى دارەجەسىندەگى پالۋان. انالارى قۋانىش رىمباەۆا ءومىر بويى ۇستازدىقپەن اينالىسقان ۇلىتاۋدىڭ سارىسۋ اۋىلىنىڭ تۋماسى. قالاداعى №7 مەكتەپ-ليتسەيدە ماتەماتيكا پانىنەن ساباق بەرىپ, قازىر ەڭبەگىنىڭ زەينەتىن كورىپ وتىر. انا جۇرەگى قاشاندا بالا ءۇشىن الاڭداۋلى عوي. سىرت جەردە جۇرگەندىگى بولار, ول اسىرەسە, ءبىر-ەكى جىلدا ارەڭ اينالىپ سوعاتىن جۇماتايىنىڭ كەلۋىن تاعاتسىزدانا توسىپ جۇرەدى. بەلارۋس ەلىن ءتانتى ەتكەن بۇل ۇلى سول ەلدىڭ ازاماتتىعىن العان. دەگەنمەن, تۋعان جەرگە دەگەن ەرەكشە سۇيىسپەنشىلىك جۇماتايدىڭ جۇرەگىنەن ەش وشكەن ەمەس. سونىڭ اسەرى بولار, گرودنو وبلىسىندا ەركىن كۇرەستەن باس جاتتىقتىرۋشى بولىپ قىزمەت جاسايتىن ول ات توبەلىندەي ازىن-اۋلاق قازاقتاردىڭ باسىن بىرىكتىرەتىن «اتامەكەن» ۇيىمىنىڭ دا بەلورتاسىندا جۇرەدى. ەلدىگىمىزدى, ءداستۇرىمىزدى, مادەنيەتىمىزدى ناسيحاتتايدى. «تۋعان جەرگە تۋىڭدى تىك» دەمەكشى, كىم بىلەدى, بۇگىندە سىرت ەلدە قازاقتىڭ مىقتىلىعىن تانىتىپ جۇرگەن بىلەكتى دە جۇرەكتى ازامات تۇبىندە تۋعان جەرگە ورالاتىن دا شىعار.
اماندىق راح ۇلى, جۋرناليست
قاراعاندى وبلىسى, جەزقازعان قالاسى
سۋرەتتە: باپكەر جۇماتاي شۋباەۆ شاكىرتى, ريو-2016 وليمپياداسىنىڭ قولا جۇلدەگەرى يبراگيم سايدوۆپەن بىرگە