استانادا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسياسى كۇنىنە وراي ۇيىمداستىرىلعان «كونستيتۋتسيا جانە قوعام مەن مەملەكەتتىڭ جاڭعىرۋى» اتتى حالىقارالىق عىلىمي-پراكتيكالىق كونفەرەنتسيا ءوتتى. ەكى كۇنگە جالعاسقان القالى جيىن اياسىندا الىس-جاقىننان كەلگەن قاتىسۋشىلار 60-تان استام باياندامانى تىڭداپ, تالقىلادى. كونستيتۋتسيالىق كەڭەس توراعاسى يگور روگوۆ جەتەكشىلىك ەتكەن جيىندا ءسوز العان قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك حاتشىسى گۇلشارا ابدىقالىقوۆا مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ارنايى قۇتتىقتاۋ حاتىن وقىپ بەردى.
«قۇرمەتتى حانىمدار مەن مىرزالار! قازاقستاننىڭ باستى مەرەكەلەرىنىڭ ءبىرى – كونستيتۋتسيا كۇنى قارساڭىندا سىزدەردى «كونستيتۋتسيا جانە قوعام مەن مەملەكەتتىڭ جاڭعىرۋى» اتتى حالىقارالىق عىلىمي-پراكتيكالىق كونفەرەنتسياسىنىڭ اشىلۋىمەن شىن جۇرەكتەن قۇتتىقتايمىن. ءبىزدىڭ اتا زاڭىمىز زاڭدىلىقتىڭ, كەلىسىمنىڭ جانە ەلىمىزدىڭ قارقىندى دامۋىنىڭ كەپىلى بولىپ تابىلادى. بۇگىندە قازاقستاندى بۇكىل الەمدە جاھاندىق انتيادرولىق قوزعالىستىڭ كوشباسشىسى دەپ تانيدى. ءبىزدىڭ ەلىمىز بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ تۇراقتى ەمەس مۇشەسى بولدى. استانادا ەكسپو-2017 حالىقارالىق مامانداندىرىلعان كورمەسى وتۋدە. ەلىمىزدە ەكونوميكا مەن الەۋمەتتىك سالا نىعايۋدا. بيزنەس پەن ازاماتتىق قوعام دامۋدا. ءبىز كونستيتۋتسيانى باسشىلىققا الا وتىرىپ, اۋقىمدى ماسەلەلەردى شەشەمىز جانە 2050 جىلعا قاراي قازاقستان الەمنىڭ دامىعان 30 ەلىنىڭ قاتارىنا ەنۋى ءتيىس. بيىل ءبىز ەل دامۋىنىڭ 25 جىلدىق تاجىريبەسى مەن جۇرتشىلىق پىكىرىن كەڭىرەك ەسكەرە وتىرىپ, كونستيتۋتسيالىق رەفورما جۇرگىزدىك. ونىڭ نەگىزى بيلىك تارماقتارى اراسىندا بىرقاتار وكىلەتتىكتەردى قايتا ءبولۋ, پارلامەنت پەن ۇكىمەتتىڭ دەربەستىگى مەن جاۋاپكەرشىلىگىن نىعايتۋ, قورعالاتىن كونستيتۋتسيالىق قۇندىلىقتاردى, ادامنىڭ جانە ازاماتتىڭ قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن قورعاۋ تەتىكتەرىن نىعايتۋ, سوت جۇيەسى مەن مەملەكەتتىك باسقارۋ نەگىزدەرىن جاڭعىرتۋ. كونستيتۋتسيالىق وزگەرىستەر قوعام مەن مەملەكەتتىڭ تىنىس-تىرشىلىگىنىڭ بارلىق سالالارىن ودان دا ءارى جاڭعىرتۋدىڭ بەرىك نەگىزىن قالايدى. وسى تۇرعىدا قازاقستاندا كونستيتۋتسيالىق رەفورما مەن ونى ىسكە اسىرۋ قازاقستاندىقتاردىڭ دا, شەتەلدىك قوناقتاردىڭ دا زور قىزىعۋشىلىعىن تۋدىرادى. كونفەرەنتسياعا قاتىسۋشىلاردىڭ يدەيالارى مەن ۇسىنىستارى بىزگە پايدالى بولادى, ال كونستيتۋتسيانىڭ جاسامپازدىق الەۋەتىن جان-جاقتى ىسكە اسىرۋ جولىنداعى بىرلەسكەن كۇش-جىگەر ەلدى دايەكتى جاڭعىرتۋعا ىقپال ەتەدى دەپ سەنەمىن. قاتىسۋشىلارعا تابىستى جانە ناتيجەلى جۇمىس تىلەيمىن» دەلىنگەن ەلباسى جولداعان قۇتتىقتاۋ حاتتا.
ايتۋلى جيىنعا حالىقارالىق دەڭگەيدەگى ساراپشىلارمەن قاتار, ەل بيلىگىندەگى جوعارى شەندى تۇلعالار دا قاتىسىپ, مەملەكەت دامۋىنداعى كونستيتۋتسيانىڭ ماڭىزدىلىعىن ايرىقشا اتاپ ءوتتى. سونىڭ قاتارىندا جوعارعى سوت توراعاسى قايرات ءمامي قازىرگى اتا زاڭىمىز قوعامدىق قاتىناستاردىڭ بارلىق سالاسىندا جاڭا تابىستارعا قول جەتكىزۋدىڭ كەپىلى ەكەندىگىنە كەڭىنەن توقتالدى.
سونداي-اق, كونفەرەنتسياعا قاتىسقان گرۋزيا جوعارعى سوتىنىڭ توراعاسى نينو گۆەنەتادزە دە قازاقستاندىق ارىپتەستەرى مەن وتانداستارىمىزدى كونستيتۋتسيا كۇنىمەن قۇتتىقتاپ, ەكى ەل اراسىنداعى قارىم-قاتىناستىڭ ەرتەڭىمىز ءۇشىن يگىلىگى مول ەكەندىگىنە ءشۇبا كەلتىرمەيتىندىگىن ءبىلدىردى. ء«بىز قۇقىق قورعاۋ سالاسى مەن قوعامدىق ءتارتىپتى ساقتاۋ قىزمەتىندە ءوز ەلىمىزدە ءساتتى جۇزەگە اسقان جوبالارىمىزدى قازاقستاندىق ارىپتەستەرىمىزگە تاجىريبەلىك تۇرعىدا جارقىن جۇزبەن ۇسىنا الامىز. مۇنداي ارەكەت ەكى ەل اراسىنداعى سالا ماماندارىنىڭ ءبىلىم, بىلىكتىلىگىن ارتتىرا تۇسەتىندىگى ءسوزسىز جانە ول تاراپتار ءۇشىن ءتيىمدى دەگەن ويدامىن. سول سياقتى سوت سالاسىنداعى اشىقتىق پەن ادىلەتتىلىك قاعيداتتارىن قامتاماسىز ەتۋدە ازاماتتىق ىستەر مەن قۇقىقتىق ىستەردى قاراۋ پروتسەستەرىندە دە ۇيرەنەتىن ۇردىستەرىمىز از ەمەس», دەدى ول.
سونىمەن قاتار, قازاقستان كونستيتۋتسياسىندا قوعامنىڭ قۇقىقتىق تۇرعىدا دامۋ باعدارلارى ايشىقتالىپ, ناقتىلانعانىن اتاپ وتكەن ءجون. جاڭا دەموكراتيا ەلدەرىنىڭ كونستيتۋتسيالىق باقىلاۋ ورگاندارى كونفەرەنتسياسىنىڭ توراعاسى, ارمەنيا رەسپۋبليكاسى كونستيتۋتسيالىق سوتىنىڭ توراعاسى گاگيك ارۋتيۋنيان اتا زاڭىمىز ارقاۋ ەتكەن تالاپ-تىلەكتەر قازاقستاننىڭ قۇقىقتىق مەملەكەت رەتىندە دامۋىنىڭ باستى ماقساتى ەكەندىگىن ەكشەپ ايتتى.
ايتا كەتەيىك, مەملەكەت باسشىسى ن.نازارباەۆ جاريا ەتكەن «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» اتتى ماقالادا كورسەتىلگەن باعىت-باعدارلارعا وراي, ۇندەستىرىلە وتىرىپ ۇيىمداستىرىلعان كونفەرەنتسيانىڭ ەكىنشى كۇنى پانەلدىك سەسسيالار ارقىلى قازاق گۋمانيتارلىق زاڭ ۋنيۆەرسيتەتى مەن ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىندە جالعاسىن تاپتى. وندا زاڭ سالاسىنىڭ ساراپشىلارى مەن بىلىكتى ماماندارى ەل كونستيتۋتسياسى مەن ازاماتتىق قوعامنىڭ جانە مەملەكەتتىڭ بۇگىنگى كۇن تالابىنا ساي جاڭعىرۋىنىڭ جاي-كۇيىن جان-جاقتى تالقىلادى.
نۇرلىبەك دوسىباي,
سۋرەتتى تۇسىرگەن ەرلان ومار, «ەگەمەن قازاقستان»