ء «ۇش ءجۇزدىڭ بالاسى ءبارىڭ دە قازاقسىڭ. العان بايگەڭ قازاقتىكى بولادى. الدىرساڭ دا قازاقتى الدىراسىڭ», دەسە مىرجاقىپ دۋلاتوۆ, ء«ۇمىت – مول ءبىر حالىقپىز», دەيدى احمەت بايتۇرسىن ۇلى. «ۇلتتىق ەركىندىك پەن ازاتتىققا تالپىنۋ تابيعاتتىڭ بولماي قويمايتىن زاڭى ءتارىزدى», دەپتى مۇستافا شوقاي. سول ارىستار ايتقان الاشتىڭ ۇلى مەن قىزى ەلدىگىنە قول جەتكىزىپ, تورتكۇل دۇنيەگە تانىلدى. ءسويتىپ, ءۇمىتى مول ۇلت دەگەنىنە جەتتى. ەلباسىنىڭ كەمەل ىسىمەن ىلگەرى باسقالى قازاقتىڭ قادىرى كىمگە دە بولسا, بۇل كۇندە ارتىپ تۇر. كيەلى تاۋەلسىزدىگىمىزدى العاننان كەيىنگى جەردە مادەنيەت مايەگىنىڭ ءمان-ماعىناسىن تۇسىندىك پە, تۇيسىندىك پە, تەرەڭ ۇعىنا الدىق پا دەگەن وي مازالاي بەرەدى. كەيبىر وراشولاق ىسىمىزگە, قيۋىن كەتىرىپ العان جۇمىسىمىزعا ۇيالعاندا – «كوش جۇرە تۇزەلەدى» دەپ ءوزىمىزدى-ءوزىمىز جۇباتا قويامىز. وسىعان نە سەبەپ دەيسىز عوي؟ ۇلتتىق نامىستىڭ ويداعىداي بولماۋىنان با دەگەن كۇدىك كوكەيدەن كەتپەيدى. سوندىقتان دا بولار, ەلباسىنىڭ ۇلتتى رۋحاني جاڭعىرتۋ جونىندەگى ۇلى ويدى ورتاعا تاستاپ, جۇمىلدىرىپ وتىرعانى.
قىزمەت كورسەتۋ ورىندارىنا, ەمحانالارعا, قوعامدىق كولىككە مىنسەڭ, كوشەدە كەلە جاتساڭ نەبىر ادام ايتسا سەنگىسىز ءسوزدى ەستيسىڭ. ىڭعايسىز قيمىل-قوزعالىسقا كۋا بولاسىڭ. كەيدە داراقى مىنەز, جات قىلىق توبە شاشىڭدى تىك تۇرعىزادى. ۇلكەندى سىيلاۋ, كىشىگە ءىلتيپات جەتپەي جاتادى. الگى قوعامدىق كولىكتىڭ ورىندىقتارىندا ورىمدەي جاستار تەلەفوندارىن قىزىقتاپ وتىرادى دا, قالتىراعان قارتتار تىزەسى دىرىلدەپ تىك تۇرادى. بۇل قالاي دەسەڭ, ولاردىڭ اراسىنان دۇرسە قويا بەرەتىندەر, كەشەگى ءداۋىر كەتىپ, جاڭا ءداۋىر ورناعانىن ساناڭا سىڭىرەتىندەر تابىلا كەتەدى. ارينە, جاقسى ادەت تە بار. ءبىز جاقسىمىزدى قالىپتاستىرا وتىرىپ, احمەت بايتۇرسىن ۇلى ايتقانداي, جوعىمىزدى ىزدەپ تاپقان سوڭ, حالىقتىق قالىپپەن ونى ىلگەرى اپارۋعا ءتيىسپىز.
مادەنيەتتى, تەرەڭ ءبىلىمدى ادام ەش ۋاقىتتا دا كەۋدەلەمەيدى. ۇلىق بولسا دا, كىشىك جۇرەدى. وسى كۇندەرى ەلدىڭ اراسىندا قۇقىق قورعاۋشىلاردىڭ مادەنيەتى تۋرالى الۋان اڭگىمەلەر ايتىلىپ قالىپ جاتادى. اسىرەسە, ول ماي قىزمەتكەرلەرىنىڭ وكتەمدىگىنەن, كەۋدەسىن ورگە ايداپ شىعا كەلەتىنىنەن, ساۋاتىنىڭ كەمشىندىگىنەن بايقالادى. ولار ء«بۇيتىپ جىبەرۋگە بولادى» دەپ ۇلكەن-كىشىنى ىقتىرىپ, ءوزىن بيىك ۇستاۋعا بەيىم تۇراتىنى اڭعارىلادى. سونداي كەلىسىمسىز ءىس وزگەلەردەن گورى, ءوز ۇلتىمىزدىڭ وكىلدەرىنەن از كەزدەسپەيدى. قازاقتىڭ حاس باتىرى قاسىم قايسەنوۆ ايتتى دەگەن ءبىر اڭىز ءسوز ويعا ءتۇسىپ وتىر. ول اقيقات تا بولۋى مۇمكىن. كەڭەس زامانىندا اقشاڭ بولعانمەن ماشينا الۋ قيىننىڭ قيىنى بولاتىن. جوعارىداعىلاردىڭ شاپاعاتىمەن باتىر اعامىز «ۆولگاعا» قول جەتكىزىپتى. ونىڭ ءنومىرىن الايىن دەپ ءتيىستى مەكەمەگە كەلە جاتقان جولدا ءبىر ماي قىزمەتكەرى توقتاتقاندا, ء«اي, سەن, اناۋ جاقتان شىققان بۇيرىقتى ەستىمەگەن ەكەنسىڭ عوي. وتان سوعىسىنا قاتىسقان ارداگەرلەردىڭ ماشيناسىندا ءنومىر بولمايدى», دەپتى باتىر قىزمەتكەردىڭ ساۋاتتىلىعىن بىلمەك بولىپ. اڭىرىپ قالعان جىگىت «ا-ا!», دەپ كەشىرىم سۇراپتى. سوندا قايسەنوۆ باسىن شايقاپ, «مىنانىڭ ساۋاتى كەم, شيكىباس بىرەۋ بولدى-اۋ, ءا؟! مەن قۇتىلدىم, ال باسقالار تۇتىلادى», دەگەن اتتەگەن-ايىن ايتقان كورىنەدى.
تاۋەلسىز مەملەكەتىمىزگە قازىر شەتەلدىكتەر كەلىپ-كەتىپ جاتىر. سولارعا قىزمەت كورسەتۋ كەزىندە ارادان تابىس ءتۇسىرۋدى ويلاعاندار ۇياتقا قالىپ جاتقانىن دا قۇلاق شالادى. سوندا وزگە جۇرت وكىلدەرى بۇلاردا قىزمەت كورسەتۋ مادەنيەتى ءالى جەتىلمەگەن ەكەن دەمەيتىنىنە كىم كەپىل بولا الادى؟ وزگەنى قويىپ ءوزىمىزدى ءوزىمىز الداۋعا بەيىم بولىپ بارا جاتقانىمىز دا راس. سول ىشتەگى سايراپ تۇرعان «شىندىقتى» سىرتقا شىعارعاندا, جاساندىلىق كورىنبەي قالمايدى. مۇنداي ىڭعايسىزدىقتى اتام قازاق بىرەر سوزگە سىيعىزىپ, «كوزىڭ ك ۇلىمدەپ تۇر عوي» دەمەيتىن بە ەدى. جەمقورلىقتىڭ جەگى قۇرتى مەن سىبايلاستىقتىڭ ءورشۋى دە مادەنيەتتىڭ كەمدىگىنەن ەكەنى ءسوزسىز. ەندەشە, قىزمەت كورسەتۋ مايەگىن بەكىتۋ ءۇشىن بىرىنشىدەن, اقشا ەمەس اردى ويلاساق, ەكىنشىدەن, ۇلت نامىسى ءوز نامىسىمىز دەپ العا وزدىرساق, ۇشىنشىدەن, ەلدىگىمىزدى باعالاپ, ونىڭ كيەلى ەكەنىن, يەسى «مەن» دەگەن ۇعىمدى ءار قازاق توبەگە تۋ ەتىپ كوتەرىپ جۇرسە, تورتىنشىدەن, وزگەنىڭ الەم-جالەمىنە كوز تىگە بەرمەسەك – ءبىر سوزبەن ايتقاندا, ء«بىر ادامنىڭ باقىتى – ءبىر ۇلتتى باقىتتى قىلۋعا جەتپەيدى. ۇلتىن, وتانىن كوركەيتۋ, قانداس, دىندەس, تىلدەس باۋىرلارىنىڭ قامىن جەۋ – بۇل جاقسى جۇمىس. ادامنىڭ ءوز باسىنىڭ كوركەيۋىمەن ۇلت كوركەيمەيدى, ۇلتى كوركەيسە – ءوزى كوركەيەدى», دەگەن جۇسىپبەك ايماۋىت ۇلىنىڭ ءسوزىن كوكەيىمىزگە تۇيسەك, مادەنيەتتىڭ مايەگى وزىنەن ءوزى ءبۇر جارىپ, ءبۇتىن ۇلتتىڭ ۇرپاعى قالىپتاسار ەدى.
سۇلەيمەن مامەت, «ەگەمەن قازاقستان»