جۇمىر باستى پەندەنى الدىندا قانداي قيىن وتكەلدەر مەن بۇرالاڭ جولدار كۇتىپ تۇرعانى بولجاۋسىز. سەرگەي سەگىز جىل بۇرىن تاعدىر تالكەگىنە ۇشىرايمىن دەپ ەش ويلاماعان. قۇرىلىس ۋچاسكەسىندە ەڭبەك ەتىپ, ەل قاتارلى ناپاقاسىن تاۋىپ ءجۇردى. جازىم دەگەن اياق استىنان. بىردە تەحنيكالىق قاۋىپسىزدىك شارالارىنىڭ ساقتالماۋى سالدارىنان جۇمىس ۋچاسكەسىندە وندىرىستىك جاراقات الىپ, اۋىر حالدە اۋرۋحاناعا جەتكىزىلدى. ەس-تۇسىنەن ايرىلىپ, توسەكتە تاڭۋلى جاتقان 27 جاستاعى تەپسە تەمىر ۇزەتىن جىگىت قوس اياعىنىڭ كەسىلىپ, مولاق بولىپ قالعانىن بىلمەدى. كەيىن تاعى بىرنەشە وتا جاسالىپ, ءبىرىنشى توپتاعى مۇگەدەكتەر قاتارىنا قوسىلدى. بۇعان دەيىن دەنساۋلىعىنا كىنارات ارتىپ كورمەگەن ول ءۇشىن ەندى ازاپقا تولى كۇندەر مەن تۇندەر باستالدى. ءتان جاراقاتى جازىلار-اۋ, جان جاراسىنان قالاي ساۋىعارمىن دەگەن سارىۋايىمعا سالىنعاندا ومىردەن كۇدەر ءۇزىپ كەتەتىن. ەرتەڭگە دەگەن سەنىمسىزدىك تۇلا بويىن تۇمشالاپ, ويىن الدەبىر قورقىنىش سەزىم بيلەيتىن.تۋعان-تۋىستارى, دوستارى سابىرعا شاقىرىپ, قانشا باسۋ ايتقانمەن, كۇيرەكتىككە سالىنىپ, ءسال نارسەگە شىنى سياقتى شىتىناپ, كۇيگەلەكتەنە بەرەتىن. ءوزى سياقتى ءبىر بەيباقتى كەزدەستىرىپ, اقىل-كەڭەسىنە قۇلاق تۇرمەگەندە بورداي ەزىلىپ, جۇندەي ءتۇتىلىپ جۇرە بەرەر مە ەدى. تاعدىرلاسى «مەنى كورمەيسىڭ بە؟ ەكى اياعىم, ءبىر قولىم جوق بولسا دا, ماسىل بولعان ەمەسپىن. بىرەۋگە كىرىپتار بولۋدان اسقان قورلىق جوق. ەڭسەڭدى كوتەر. ەسىڭدى جي. ءوز كۇشىڭە سەن. ءالى جاسسىڭ. كورەر قىزىعىڭ الدا», دەپ جىگەر بەرە سويلەپ, جۇرەك تۇكپىرىندەگى سىرىن جايىپ سالعان. سويتسە, ول باستاپقىدا باسقا تۇسكەن بەينەتكە شىداي الماي, ىشكىلىككە اۋەس بولىپتى. تەك جەكە باسىنىڭ قاجىر-قايراتى, العا قويعان ماقسات-مۇراتىنا ۇمتىلۋدىڭ ارقاسىندا قوعامدىق ورتاعا قايتا ورالىپتى. وسىنداي قايراۋ سوزدەردەن كەيىن سەرگەيدىڭ كوڭىلى كوتەرىلىپ, ءوزىن وزگەشە كەيىپكە تۇسكەندەي سەزىندى. قولاربادا تاڭىلىپ وتىرا بەرگەنشە مۇمكىندىگى شەكتەۋلى ادامداردىڭ قولىنان دا ءىس كەلەتىنىن دالەلدەيىن دەگەن وي قانات ءبىتىرىپ, توماعاسىن سىپىرعان قىران قۇسشا ءدۇر سىلكىندى. الايدا, مەكەمە-ۇيىمداردىڭ تابالدىرىعىن توزدىرعانمەن, ەشكىم قۇشاق جايا قارسى الا قويمادى. قاي ەسىكتى قاقسا دا, «بوس جۇمىس ورنى» جوق!» دەگەن اڭگىمە كەلتەسىنەن قايرىلادى. كەيبىرەۋلەردىڭ اياۋشىلىق جاساپ, مۇسىركەۋشىلىك بىلدىرگەنىن, بازبىرەۋلەردىڭ وسىعان نە كەرەك دەگەندەي وقتى كوزبەن اتا قاراعانىن سەزسە دە, سىر بىلدىرمەدى. بەلدى بەكەم بۋىپ, تاۋەكەل ەتتى. قولونەرمەن بالا كەزىنەن اينالىسىپ, قىر-سىرىن مەڭگەرىپ العانى وسى جولى كادەگە استى. اعا-ىنىلەرىنىڭ كومەگىمەن ءۇيدىڭ جانىنداعى سارايدى بوساتىپ, ۇستاحاناعا اينالدىردى. سودان اعاشتان نەشە ءتۇرلى بۇيىمدار جاساۋعا بار ىنتا-جىگەرىمەن كىرىسىپ كەتتى. ادەپكىدە اۋىر ويدان ارىلۋدىڭ, ۋاقىت وتكىزۋدىڭ ەرمەگىنە ساناسا, كەيىن شىعارماشىلىق قارىم-قابىلەتىنە ۇشقىر قيال قوسىلىپ, كوز جاۋىن الار ادەمى, اشەكەيلى ونىمدەر سورەلەردەن ورىن الا باستادى. كورشىلەرى مەن تانىستارى جاپاتارماعاي ساتىپ الىپ, قوسىمشا تاپسىرىس تۇسە باستاعانىن كورىپ, تاعى ءبىر شەشىمگە كەلدى. ونداعى ويى − ۇستاحانا اۋقىمىن كەڭەيتۋ, ۇساق-تۇيەك ىستەردەن گورى كۇردەلىسىنە اۋىسۋ. «دامۋ» قورىنىڭ ايماقتىق فيليالى ارقىلى قايتارىمسىز گرانت الۋعا بەكىندى. مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جانداردى قولداۋعا باعىتتالعان ارنايى باعدارلاما اياسىندا كاسىپكەرلىك سالاسىن كەڭەيتسەم دەگەن ىشكى تۇيسىك العا جەتەلەدى. مەكەمەنىڭ مەنەدجەرلەرى شاعىن كاسىپكەرلىك رەتىندە تىركەلىپ, قاجەتتى قۇجاتتاردى جيناپ اكەلۋگە كەڭەس بەردى. ايتقان تاپسىرمالاردى تاپ-تۇيناقتاي ورىنداپ, «دامۋ-كومەك» باعدارلاماسىنا قاتىسۋ مۇمكىندىگىنە يە بولعاندا توبەسى كوككە جەتكەندەي قۋاندى. «جۇلدىزدارعا قارا» جوباسىنىڭ قايىرىمدىلىق قورى ارقىلى 300 مىڭ تەڭگە قاراجاتقا قول جەتكىزدى. ساناۋلىلاردىڭ قاتارىندا ىلىگۋىن وزىنە كورسەتىلگەن سەنىم, قۇرمەت دەپ ءتۇسىندى. قوعامعا كەرەك ەكەنىن ۇعىندى. قايتارىمسىز گرانتقا ءۇش ستانوك ساتىپ الىپ, قۇستىڭ ۇياسىنداي تار جەرگە ورنالاستىرۋعا تۋرا كەلدى. ءونىمنىڭ تۇرلەرى كوبەيىپ, ساپاسى جاقسارىپ, جۇرتشىلىق تاراپىنان سۇرانىس كوپتەپ تۇسە باستادى. قازاقستاندا, رەسەيدە وتەتىن كورمەلەرگە شاقىرتۋ الىپ, ونەرلى ون ساۋساعىنان جاسالعان بۇيىمدار كورنەكى جەرلەردەن ورىن الدى. اعاشتان ءتۇيىن تۇيگەن شەبەر ءوتىنىش ايتا كەلگەن ەشكىمنىڭ قولىن قاققان ەمەس. كەز كەلگەن تاپسىرىستى قابىلداپ, ساپالى ەتىپ ورىنداپ بەرەدى. كەلەشەكتەگى ماقساتى – ءۇي جيھازدارىن جوندەۋ, جاساۋ كاسىبىن اشىپ, ءوزى سياقتى تاعدىردىڭ اۋىر تاۋقىمەتىنە ۇشىراعان ادامداردى جۇمىسپەن قامتۋ. اتتەڭ, ءۇي جانىنداعى شەبەرحانا تار بولىپ, تىنىسىن اشتىرماي تۇر. جازدا امالدار ەدى. قىستا قيىن. – ورىن جايى شەشىلسە, قالعان شارۋالاردى ءوزىم-اق تىندىرار ەدىم. بىراق ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەردەن نەسيە الۋ قيىن, تالاپ-شارتى كۇشتى. ءبىز سياقتى مۇگەدەكتەر تۇگىل ساۋ ادامداردىڭ تاۋانى شاعىلىپ جاتادى. ەكىنشىدەن, مۇمكىندىگى شەكتەۋلى كاسىپكەرلەر شىعاراتىن ونىمدەردى ساتاتىن ساۋدا نۇكتەلەرى جوق. الماتىدا عانا ارنايى دۇكەن جۇمىس ىستەيدى. مەنى وسى ساناتتاعى جاستاردىڭ باسىن بىرىكتىرەتىن «قامقور», «اردوس جۇرەك» سىقىلدى جەرگىلىكتى قوعامدىق بىرلەستىكتەردىڭ تىرلىگى قىزىقتىرادى. ولاردىڭ اتقارىپ جاتقان ءىس-ارەكەتتەرى, قولداۋ جاسالىپ جاتقانى قۋانتادى, – دەيدى بىزبەن وي بولىسكەن سەرگەي ساپكو. سەرگەي بولاشاققا ۇلكەن ۇمىتپەن قارايدى. وبلىس اكىمىنىڭ قابىلداۋىندا بولىپ, ۇسىنىس-ويلارى قولداۋ تاۋىپتى. ءتيىستى مەكەمەلەر كەڭىرەك ورىن ىزدەستىرىپ جاتقان كورىنەدى. «دامۋ» قورىنا تاعى دا قاتىسىپ, باعىن سىناپ كورمەك. ەكى اياعى جوق بولسا دا, قالاي ەڭبەك ەتۋدىڭ ۇلگىسىن كورسەتىپ كەلە جاتقان قايسار جاننىڭ ارمانى ورىندالار كۇندەردىڭ الىس ەمەستىگىنە سەنەيىك.
ءومىر ەسقالي, «ەگەمەن قازاقستان»
پەتروپاۆل