بيىل سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى ديقاندارى بۇرىن-سوڭدى بولماعان بىتىك ەگىن ءوسىردى. وبلىس بويىنشا ەگىستىكتىڭ ءار گەكتارىنان 20 تسەنتنەردەن ءونىم الىنىپ, مەملەكەتتىڭ قۇت قامباسىنا 8,5 ميلليون توننا قىزىلجارلىق التىن استىق ءتۇستى. بۇل ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىعىنا سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى ديقاندارىنىڭ تارتقان شىن ءمانىندەگى تولاعاي تارتۋى ەدى.
وبلىستىڭ اگرارلىق سالاسى ءوڭىر ەكونوميكاسىندا ەلەۋلى ورىن الادى. ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ ءبىرىنشى جارتى جىلدىعىندا اۋىلشارۋاشىلىق قۇرىلىمدارىنا جالپى قۇنى 3 ميلليارد تەڭگەدەن استام 367 اۋىلشارۋاشىلىق تەحنيكالارى ساتىپ الىندى. اۋىلشارۋاشىلىق تاۋار ءوندىرۋشىلەرىنە مەملەكەتتىك قولداۋ كورسەتۋ اياسىندا بيىلعى جىلى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن 6,6 ميلليارد تەڭگە قارجى ءبولىندى. بيىلعى جىلى وبلىستا ەتتى مال شارۋاشىلىعىن دامىتۋ ماقساتىندا تۇبەگەيلى بەتبۇرىس جاسالدى. وسى ماقساتپەن شارۋا قوجالىقتارىنا 710 باس ەتتى كوپ بەرەتىن نەمىستىڭ سيممەنتال اتتى سيىر تۇقىمى ساتىپ الىندى. جىل اياعىنا دەيىن «سولتۇستىك» اكك گەرمانيادان جانە كانادادان 1 100 باس ەتتى ءىرى قارا مال تۇقىمىن ساتىپ الماق.
جىل باسىنان بەرى وبلىستىڭ اۋىلشارۋاشىلىق سالاسىنداعى جالپى ءونىم ءوندىرۋ كولەمى 58,4 ميلليارد تەڭگەنى قۇرادى. وتكەن 8 ايدىڭ ىشىندە وبلىستاعى ونەركاسىپ ءوندىرىسى 66,7 ميلليارد تەڭگەنىڭ ءونىمىن ءوندىردى. قايتا وڭدەۋ ونەركاسىبى 49,5 ميلليارد تەڭگەنىڭ تاۋارلارىن شىعاردى. سوڭعى جىلدارى قارقىن الا باستاعان وبلىستىڭ ماشينە جاساۋ سالاسى 8 ايدىڭ ىشىندە 17,5 ميلليارد تەڭگەنىڭ ونىمدەرىن شىعارعان.
يندۋستريالاندىرۋ باعدارلاماسى شەڭبەرىندە بيىلعى جىلى وبلىستا 11 ءىرى ءوندىرىس ورنى ىسكە قوسىلىپ, 615 جاڭا جۇمىس ورنى اشىلدى. 8 ايدىڭ ىشىندە وبلىستا 31,5 مىڭ شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى پايدالانۋعا بەرىلدى. بۇل ءوتكەن جىلدىڭ سايكەس مەرزىمىمەن سالىستىرعاندا 125,3 پايىزعا تەڭ. ءۇستىمىزدەگى جىلى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت قارجىسى ەسەبىنەن پەتروپاۆل قالاسىندا 320 ورىندىق جانە بەسكول اۋىلىندا, تايىنشا كەنتىندە ارقايسىسى 280 ورىندىق بالاباقشالارى پايدالانۋعا بەرىلدى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ «100 مەكتەپ, 100 اۋرۋحانا» باعدارلاماسى بويىنشا, وبلىس ورتالىعىندا 1 اۋىسىمدا 500 ادام قابىلدايتىن ەمحانا, ع.مۇسىرەپوۆ اۋدانىنداعى نوۆويشيمسكي سەلوسىندا 90 ادام قابىلدايتىن ەمحاناسى بار 100 ورىندىق تۋبەركۋلەزگە قارسى ەم جاسايتىن اۋرۋحانا پايدالانۋعا بەرىلدى.
ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسى شەڭبەرىندە جىل باسىنان بەرى جالپى قۇنى 13,6 ميلليارد تەڭگە بولاتىن 4 ينۆەستيتسيالىق ءىرى جوبا ىسكە قوسىلدى. وسى ءوندىرىس ورىندارىندا 1 مىڭنان استام جاڭا جۇمىس ورنى اشىلدى. تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ 20 جىلدىعى شەڭبەرىندە ەلوردادا وتكىزىلىپ جاتقان وبلىس كۇندەرىنە قىزىلجارلىقتار مول تارتۋ تارالىعىمەن كەلدى. وبلىستىق اۋىلشارۋاشىلىق باسقارماسىنىڭ ءبولىم باستىعى التىنبەك ابدۋللاەۆتىڭ ايتۋىنشا, قىزىلجارلىقتار بۇگىنگى جارمەڭكەگە جالپى قۇنى 302 ميلليون تەڭگەدەن اساتىن 811 توننا ءارتۇرلى ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىن جەتكىزىپتى. استانا قالاسىنىڭ «دۋمان» ويىن-ساۋىق ورتالىعى ماڭىنداعى الاڭدا قونىس تەپكەن سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ اۋىلشارۋاشىلىق تاۋارلارىن وندىرۋشىلەرى 60-تان استام ساۋدا شاتىرلارىندا وزدەرىنىڭ تاۋارلارىن ساۋدالاۋدا. سوڭعى 2 جىل كولەمىندە وبلىس بال شارۋشىلىعىن دامىتۋدى قولعا العان. سونىڭ ايقىن دالەلى رەتىندە ءجارمەڭكەگە قىزىلجارلىقتار 1,5 توننا بال اكەلىپ ساتۋدا. اتاپ ايتساق, وبلىس تاۋار ءوندىرۋشىلەرى ەلوردا تۇرعىندارى مەن قوناقتارىنا 526 توننا كارتوپ, 150 توننا كوكونىس, 56 توننا ەت جانە باسقا 100-گە تارتا ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرىن تارتۋ ەتپەك.
* * *
تۇعىرجاپتاعى شارۋا قوجالىعى
ەلىمىز ەگەمەندىگىن ەندى عانا العان سوناۋ ءبىر 90-شى جىلداردىڭ كۇردەلى كەزەڭى ەستەن كەتپەيدى. سول جىلدارى, ياعني 1996 جىلى مەن العاش رەت شارۋا قوجالىعىن قۇرىپ, ءوزىمنىڭ جەكە كاسىبىمدى باستادىم. ارينە, قيىندىق از بولعان جوق. بىراق تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىزدىڭ اۋىلشارۋاشىلىق سالاسىنا دەگەن شىنايى قامقورلىعىنىڭ ارقاسىندا بۇل قيىندىقتاردى جەڭە بىلدىك.
مەن وتباسىممەن بىرگە شارۋا قوجالىعىنىڭ جۇمىسىن دوڭگەلەتىپ, ءبىرشاما جەتىستىكتەرگە قول جەتكىزدىم. قازىر قوجالىعىمدا 70 ءىرى قارا, 200-دەن استام قوي وسىرىلەدى. 600 گەكتاردان استام جەرگە ەگىن سەۋىپ, ءدان وسىرەمىز. زايىبىم بوتاگوز ەكەۋمىز 5 بالا تاربيەلەپ, وسىردىك. سول بالالاردىڭ ۇلكەنى عيبرات پەن ميراس بۇگىندە مەنىڭ قولقاناتىم. مال ءوسىرۋدىڭ قىر-سىرىنا قانىققان ولار جۇمىستى ءۇيىرىپ اكەتەدى. شارۋا قوجالىعىنىڭ جەتىستىكتەرى بويىما سەنىم بەرىپ, بيىلعى جىلى مەملەكەتتىك «سىباعا» باعدارلاماسى بويىنشا 7,5 ميلليون تەڭگە نەسيە الدىم. وعان اسىل تۇقىمدى ەتتى مال ساتىپ الىپ, بورداقىلاۋعا كىرىستىم.
استانا قالاسىنداعى وبلىس كۇندەرى شەڭبەرىندەگى بۇل جارمەڭكەگە 10 باس ءىرى قارا مال ەتىن, 20 باس قوي ەتىن اكەلدىم. اقجار اۋدانىنا قاراستى تۇعىرجاپ اۋىلىندا قونىس تەپكەن شارۋا قوجالىعىمنىڭ بۇل ونىمدەرى ەل مەرەكەسىنە قوسقان از دا بولسا تارتۋىم بولماق. قۇيقالى دا قۇنارلى قىزىلجار وڭىرىندە وسكەن بۇل مال ەتىنە استانالىقتاردىڭ سۇرانىسى ۇلكەن.
جۇماحان ءالجانوۆ, اقجار اۋدانىنداعى «ءالجانوۆ» شق باسشىسى.