تاعدىر تالقىسىندا شىنىققان...

ادام تاعدىرى ءوزى ويلاعانداي بولا بەرمەيتىنى حاق. ەشكىم الدىن ءدال بولجاپ كورگەن ەمەس, جوس­پارلاپ, جورامالداپ كورەتىندەر بولادى. مەنىڭ ءومىر جولىمدا جۇبانوۆتار اۋلەتىمەن ارالاس-قۇرا­لاس بولۋدىڭ ءساتى ءتۇستى. ەڭ اۋەلى مەن اسقاردىڭ اعاسى ەسەت جۇ­بانوۆپەن تانىستىم دا, قارىم-قاتى­­ناس جولداستىققا, سوسىن بىر­تىن­دەپ دوستىق سىيلاستىققا ۇلاس­تى. ول مەنەن ون شاقتى جاس ۇلكەن ەدى, سوعان قاراماستان اڭگىمەمىز جارا­سىپ كەتتى. ءتىپتى, وتباسىمىز­بەن ارالاستىق. ەسەت وتە زەرەك تە ءبىلىمدى جىگىت ەدى. اكەسىنىڭ قال­دىر­عان ەڭبەكتەرىن كوزىنىڭ قارا­شى­عىنداي ساقتاپ, ونىڭ ايتقان ويلارى مەن پىكىرلەرىن كوكەيىنە قۇيىپ العان زەرەك لينگۆيست بولاتىن. ءبىر قىزىعى, اككى ءومىردىڭ سايقال مىنەزى شايقاپ تاستادى ما, ول ادام بالاسىنىڭ كوبىنە سەنبەيتىن, سىر اشا بەرمەيتىن, كۇدىكشىل ەدى.

ەساقاڭ ارقىلى مەن ايگىلى اكادەميك احمەت جۇبانوۆتى تانىدىم. اسقاردىڭ اعاسى اقىراپتى, اپكە­لەرى ءمۇسليمانى, قىزعالداق, قىر­مىزىنى جاقسى ءبىلدىم. ورەن­دەرى «اق ماما» اتاپ كەتكەن راۋشان اپايدى انامىزداي قۇرمەت تۇت­تىم. اسقارمەن اۋەلگى كەزدە اعاسى­مەن جولداس بولعان سوڭ با, وعان ءىنى رەتىندە قارايتىنبىز. سويتسەم, وزىممەن قاتارلاس بولىپ شىقتى.

ءوزارا سەنىسكەن قارىم-قاتى­ناس نا­تي­جەسىندە بۇل قازاق­تىڭ ماق­تا­نىشپەن ايتاتىن اۋلەت­ى­نىڭ ءبىرى ەكەنىنە كوزىم جەتتى. سو­ناۋ سۇراپىل زاماندا الاش ارداق­تى­لارىنىڭ باسىنان وتكەن اۋىر كۇندەر بۇل اۋلەتتى دە اياماي-اق شار­­پىعان ەكەن. 1937 جىلدىڭ قارا­­شاسىندا دۇنيەگە كەلگەن كەن­جەسى اسقاردى قازاقتىڭ تۇڭ­عىش پرو­فەسسورى قۇدايبەرگەن جۇ­بانوۆ التىنشى كۇنى عانا كورىپ, پەر­زەنتحانادان ۇيگە اكەلىپ ۇل­گەر­­گەن ەكەن, سوندا اسقار اكە الا­­قانى­نىڭ اياسىندا ءبىر عانا ءسات بول­عان. سودان ارداقتى اكە «حا­لىق جاۋى» اتا­نىپ, سول كەتكەننەن كەتە بارا­دى. ۇلىنا ات قويىپ تا ۇلگەرە ال­ما­عان. بولاشاق ءتىل مامانى, پروفەسسور اسقار قۇ­دايبەر­گەن­ ۇلى­نىڭ تاع­دىرى, مىنە, وسىنداي كۇردەلى دە قيىن جول­دارمەن باستالعان. 

دۇنيەگە وسىلاي كەلگەن نارەس­تەنىڭ ەندىگى كۇندەرى وزىنە بەي­مالىم الاساپىران جاعدايدا ءوتىپ جاتتى. ول كەزدە «حالىق جاۋى» اتان­عان ادامنىڭ وتباسى دا نكۆد-نىڭ قاتاڭ قاداعالاۋىندا بولا­تى­نىن سەزگەن احمەت قۋان ۇلى (قۇ­دايبەرگەننىڭ تۋعان ءىنىسى – اي­گىلى اكادەميك, كومپوزيتور) جەڭ­گەسى راۋشان وسپانقىزىن دا اعاسىنىڭ تاعدىرى كۇتىپ تۇرعانىن سەزىپ, ول كىسىنى 6 بالاسىمەن (ۇلكەنى – 12 جاستا, كەنجەسى اسقارعا – 4 اي) ەلگە اقتوبە وبلىسى, جۇرىن اۋدانىنداعى قۇدەكەڭنىڭ تۋعان اۋىلى جاڭاتۇرمىس قالاسىنا كوشىرىپ جىبەرەدى.

احاڭ قۇدايبەرگەن بالالارىنان قول ۇزبەيدى, ۇنەمى قاداعالاپ, ولاردىڭ بولاشاعىن قامداستىرىپ وتىرعان. اۋەلى اسقاردىڭ اپا-اعا­لارىن بىرتىندەپ الماتىعا الدى­رىپ وقىتا باستايدى, ەڭ سوڭىندا 1949 جىلى قىرمىزى اپكەسىمەن بىرگە اسقاردى دا الماتىعا الدىرىپ, №18 قازاق ورتا مەكتەپ-ينتەرناتىنىڭ ءتورتىنشى سىنىبىنا وتىرعىزادى.

تىنىمسىز ءومىر اسقاردىڭ ءبىر جەردە تۇراقتاپ, ءبىلىم الۋى­نا مۇمكىندىك بەرە بەرمەيدى. 1950 جىلى ۇلكەن اعاسى اقىراپ ال­ما­تىداعى كوركەمسۋرەت ۋچي­لي­ششەسىن ءبىتىرىپ, پەتروپاۆل قالا­سىنا جولداما الادى. وندا ول پە­دا­گو­گيكالىق ۋچيليششەگە مۇعالىم بولىپ ورنالاسادى. اقىراپ ءبىر جىل وتسىمەن الماتىداعى اناسى راۋشان مەن قارىنداسى قىرمىزى, اسقاردى قاسىنا كوشىرىپ الادى. قىرمىزى مەن اسقار سونداعى م.ي.كالينين اتىنداعى قازاق ورتا مەكتەبىندە وقۋىن جالعاستىرادى. اسقار بۇل مەكتەپتىڭ وزدەرى ءۇشىن ەكى ءتىلدى بىردەي يگەرۋگە مۇمكىندىك جاساعانىن ايتادى. ماسەلەن, مۇن­دا قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتى, تاريح, جاعراپيا, بوتانيكا پاندەرى قازاق­شا جۇرگىزىلىپ, باسقا پاندەر ورىسشا وقىتىلعان ەكەن. سونىڭ ناتيجەسىندە, اسقار ەكى ءتىلدى بىردەي يگەرىپ شىققان. «مۇنىڭ پايداسىن مەن جوعارى وقۋ ورنىنا تۇسكەندە انىق بايقادىم», دەپ وتىرادى اسەكەڭ.

اسقار مەكتەپتە وقىپ جۇر­گەن كەزىنەن-اق اعا-اپالارىنىڭ كومەگى­مەن ءوزى كورمەي قالعان اكەسى­نىڭ ومىردە كىم بولعانىن ءبىلىپ, ونىڭ شىعارماشىلىعىنا كوڭىل اۋدارا باستايدى. ق.جۇبانوۆ­تىڭ قازاقتىڭ بەلگىلى عالىمى بولعانىن, رۋحاني جان-دۇنيەسى مەيلىنشە باي پاراساتتى ادام بولعانىن بىرتىندەپ ءوزى زەرتتەپ ءبىلىپ, ءوزى سول جولعا ءتۇسۋدى ماقسات ەتەدى. بۇل ماقساتقا جەتۋ ءۇشىن جاقسى ءبىلىم كەرەكتىگىن سەزىنىپ, نامىسقا تىرىسىپ, ءتىپتى, اعاسى احاڭنىڭ بالالارىنان دا قالماۋعا تىرىسا باستايدى. ول كەزدە ءمۇسليما اپايىنىڭ كىتاپحاناسى باي سياقتى ەدى, ونىڭ ۇمتىلىسىنا سول كىتاپتار كومەكتەسكەندەي. ولاردىڭ ءبارىن بىرتىندەپ وقي باس­تاي­دى. سودان ماعلۇماتى كەڭە­يەدى. ءتىپتى, توعىزىنشى سىنىپتا جۇرگەننىڭ وزىندە ينستيتۋتقا ءتۇسۋ باعدارلامالارىمەن تانىسىپ, ىزدەنە باستايدى. مۇنىڭ ۇستى­نە ول سپورتتىڭ ءتۇر-تۇرىمەن شۇعىل­دانا­دى. ەڭ سوڭعى توقتاعانى – بوكس. سونىمەن بىرگە ونى ءمۇس­­لي­ما اپايى مۋزىكاعا باۋلى­عى­سى كەلىپ, سكريپكاعا بەرەدى. سو­نىڭ نا­تي­جەسىندە مامان سكريپكاشى بول­ماعانمەن, نوتا ساۋاتىن ۇيرەنەدى.  اسقاردىڭ جوعارى وقۋ ورىندارىنا ۇمتىلىسى دا ونى قيلى-قيلى جولدارعا الىپ شىقتى. 1955 جىلى مەكتەپ بىتىرگەن ەر بالالار ءۇشىن كەرەمەت وقۋ ورنى سانالاتىن گورنىي ينستيتۋتىنا قۇجات تاپسىرادى. بارلىق پاندەردەن جوعارى باعا الادى. سودان وقۋعا ءتۇستىم دەپ جۇرگەندە اسقاردىڭ كوڭىلى سۋ سەپكەندەي باسىلادى. قاجەتتى بالدى جيناپ, ۇيگە قۋانىشپەن كەلگەن ابيتۋريەنت اسقاردىڭ الدىنان ء«سىزدىڭ ءومىربايانىڭىزدا «حالىق جاۋىنىڭ» بالاسى دەگەن كىنارات بار ەكەن. سوندىقتان, ءسىزدى ءازىر وقۋعا قابىلداي المايمىز» دەيدى قابىلداۋ كوميسسياسى. سودان كوڭىلى قالعان سوڭ قۇجاتىن الادى دا, الماتىداعى بايلانىس تەحنيكۋمىنا اپارىپ تاپسىرىپ, ەمتيحانسىز قابىلدانادى. بۇل جاعدايدى ەستىگەن اعاسى ەسەت, قاتتى اشۋلانىپ قۇجاتتارىن بارىپ قايتارىپ الادى دا, «اكەڭ قىزمەت ەتكەن كازپيدە سەنى ەشكىم «حالىق جاۋىنىڭ» بالاسى دەپ ايتپايدى» دەيدى دە, ينس­تيتۋتتىڭ سول كەزدەگى رەكتورى مالىك عابدۋللينگە الىپ بارادى. ادالدىق پەن ادىلەتتىڭ ولشە­مىندەي ابىروي­عا يە م.عاب­دۋللين بالانىڭ جوعارى باعالارىن كورىپ, سوزگە كەلمەي, اسقارعا قاراپ: «ەرتەڭ پاحتارال سوۆ­حوزىنا ماقتا جيناۋعا كەتەسىڭ» دەپ ءبىر-اق شەشەدى. مۇندا فيزيكا-ماتەماتيكا فاكۋلتەتىنە تۇسكەنىن ول اۋىلشارۋاشىلىق جۇمىسىنان قايتقاندا ءبىر-اق بىلەدى.

ءسويتىپ, اسقار جۇبانوۆ 1960 جىلى ينستيتۋتتى ءبىتىرىپ ورتا مەك­تەپتىڭ فيزيكا, ماتەماتيكا ءپانىنىڭ مۇعالىمى دەگەن ماماندىق الىپ شىعادى. ينستيتۋتتى ۇزدىك بىتىر­گەنىن ەسكەرىپ ونى الماتىداعى مەملەكەتتىك اۋىل­شارۋا­شىلىق ينس­تيتۋتىنىڭ جوعا­رى ماتەماتيكا كافەدراسىنا جولداما بەرەدى. الايدا اسقاردىڭ كوكەيىنەن اكە­سى­نىڭ جۇرگەن جولى كەت­پەي قويا­دى, ياعني, ول اينالىسقان قازاق ءتىلى ماسە­لەلەرى ونىڭ ويىن الاڭ­دا­تا تۇسەدى. ءسويتىپ جۇرگەندە, 1961-1962 جىلدارى ول اسكەري بورىشىن دا وتەپ شىعادى.

اۋىلشارۋاشىلىق ينستيتۋتى­نىڭ جوعارى ماتەماتيكا كافەدراسىندا ەەم-گە باعدارلاما جاساۋ ساباقتارىن جۇرگىزۋ اسقاردىڭ عىلىمعا دەگەن ىقىلاسىن كۇشەي­تە تۇسەدى. اسىرەسە, جاس مامان رەتىندە ودەسسا قالاسىنىڭ اۋىل­شارۋا­شىلىق ينستيتۋتىندا وتكەن بۇكىلوداقتىق 3 ايلىق مۇعا­لىمد­ەر ءبىلىمىن جەتىلدىرۋ كۋرسىنا قاتىسقانى ونىڭ بولاشاعىن اي­قىنداعانداي ەدى. ال ونىڭ عىلىمعا دەگەن ىقىلاسى جانە قازكسر عا-نىڭ ءتىل ءبىلىمى ينس­تيتۋتىنا ماسكەۋ, لەنينگرادتىڭ ءىرى عالىمدارى كەلىپ, ءتىل ءبىلىمىنىڭ جاڭا ءبىر سالاسى «ماتەماتيكالىق لينگۆيستيكادان» ءدارىس وقۋىنا وراي مۇلدە جاڭا ارناعا تۇسكەن­دەي بولدى. بۇل حاباردى ول ەسەت اعاسى­­نان ەستيدى. ول «تىڭداپ كور­سەڭ قايتەدى, اكەڭ باستاعان ءتىل ءبىلىمى سالاسى عوي» دەپ كەڭەس بەرە­دى. ەسەت ونى ۇنەمى وسىلاي تۋرا جولعا سالىپ وتىرادى.

تاعدىر ونى بۇكىلوداقتىق «ستا­تيس­­تيكا رەچي» توبىن باسقا­راتىن ءىرى فيلولوگ-پروفەسسور راي­موند گەنريحوۆيچ پياتروۆسكي جانە قازاقستاندىق ماتەماتيك-عالىم قالدىباي بەكتاەۆپەن كەز­دەستىرەدى. اسقار بۇلاردىڭ دارىس­تەرىن ىقىلاسپەن تىڭداپ, ولارمەن تىلدەسەدى. ونىڭ ەڭبەك جولى­مەن تانىسقان سوڭ بۇل پروفەسسور­لار اسقارعا ماتەماتيكالىق ستا­تيس­تيكا مەن ىقتيمالدىلىق تەوريا­سى ادىستەرىمەن زەرتتەۋ جولىن تاڭداۋعا كەڭەس بەرەدى. ولار ق.جۇبانوۆتىڭ ەڭبەكتەرىمەن دە تانىس ەكەنىن ايتىپ, اكە جولىن جالعاستىرۋدىڭ وسىلايشا ءساتى ءتۇسىپ تۇرعانىن, سوندىقتان, كۇندىزگى اسپيرانتۋراعا ءتۇسۋدىڭ قاجەت ەكەنىن ۇقتىرادى. 

بۇل تۇستا اسقار ءتىل ءبىلىمى ينستي­تۋتىنىڭ سول كەزدەگى ديرەكتورى اكادەميك ىسمەت كەڭەسباەۆ­تىڭ دا قاتتى اسەر ەتكەنىن ەسىنە الادى, «ونىڭ بايسالدى, بىلگىر اڭگىمەلەرى ءوز اكەمدى تىرىدەي كورگەندەي اسەر ەتتى», دەيدى اسقار. سەكەڭ ق.جۇبانوۆ جونىندە بار بىلگەنىن بايانداپ, اسقارعا ءتۇبى ءتىل جاعىنان كەڭەسشى بولۋعا دايىن ەكەنىنە دەيىن ىقىلاسىن بىل­دىرەدى. شىنىندا دا, سولاي بولدى. ينستيتۋتتا قۇدايبەرگەن جۇ­بانوۆ­تىڭ شاكىرتتەرى ايتۋلى ءتىل ماماندارى م.بالاقاەۆ, ع.مۇساباەۆ, سونداي-اق قۇدە­كەڭ­نىڭ شىعارماشىلىعىمەن اينالىسىپ جۇرگەن رابيعا سىزدىق ءتارىزدى مامانداردىڭ قىزمەت ىستەيتىنى اسقاردى ارقالاندىرىپ جىبەردى. «اكەڭ ولسە دە, اكەڭدى كورگەندەر ولمەسىن» دەگەن ءسوزدىڭ تەرەڭ ماعىناسىن بىلىڭكىرەي تۇسكەندەي بولدى. اكەڭدى بىلەتىن ادامداردىڭ ورتاسىندا ءجۇرۋدىڭ ءوزى ادامعا رۋح بەرەدى ەكەن.

سونىمەن اسقار قۇدايبەرگەن­ ۇلى تاۋەكەلدىڭ جەل قايىعىنا ءمىنىپ, 1967 جىلدىڭ 7 ناۋرىزىنان باستاپ ءتىل ءبىلىمى ينستيتۋتىنىڭ اسپيرانتى بولىپ شىعا كەلەدى. ول جىلدارى ماتەماتيكالىق لينگۆيستيكا سالاسى ماماندارىنىڭ شوعىرلان­عان جەرى مينسك قالاسى بولاتىن. وسىعان بايلانىستى عىلىمي باس-قوسۋلاردىڭ كوبى مينسكىدەگى شەت تىلدەر ينستيتۋتىندا ءوتىپ جاتاتىن. ءبىر جولى ديرەكتسيا شەشۋى بويىنشا اسقاردى وسى ينستيتۋتقا جول­دامامەن جىبەرەدى. ول «تاعدىر دەگەن ءسوزدىڭ ماعىناسىنا ءمان بەرسەم, مەنىڭ جولىم بولىپ, تاعدىرىم وسىلايشا باستاما العان ەكەن» دەپ ومىرىنە شۇكىرلىك ايتىپ وتىرادى. تاعدىر دەمەكشى, مينسكىدە ول ءوزى سياقتى ر.گ.پياتروۆسكيدىڭ اسپيرانتى وتە ساۋاتتى الەكساندر ۆاسيلەۆيچ زۋبوۆ دەگەن جىگىت­پەن تانىسىپ, ونىمەن دوس بولىپ كەتەدى. ول 7 ءتىل بىلەتىن ماسكەۋ ۋني­ۆەر­سيتەتىنىڭ تۇلەگى ەكەن. اس­قار­دىڭ ديسسەرتاتسيالىق جۇمىس­تارىنىڭ ناتيجەلى ورىندالۋى­نا وسى زۋبوۆتىڭ سەپتىگى مول بولعانعا ۇقسايدى. ءتىپتى, ول اسقار­دىڭ دوكتورلىق ديسسەرتاتسياسىنا تاقىرىپ تاڭداپ, عىلىمي كەڭەسشى دە بولادى.

ماتەماتيكا ماماندىعىن يگەرگەن ادامعا ءتىلدىڭ گرامماتيكاسىن مەڭگەرىپ كەتۋ وڭاي بولمايتىنىن اسقار بىردەن اڭعارادى. الايدا, ارعى تەكتەن جالعاسقان العىرلىق ونى دىتتەگەن ماقساتىنا جەتكىزدى. ول اۋەلى قازاق ءتىلىنىڭ مورفولوگيا سالاسىن يگەرۋگە وزىنشە تالاپتانادى. اسىرەسە, ءماتىن ىشىندەگى مورفولوگيالىق بىرلىكتەرگە ايىرىم بەلگى بولاتىن ءتيىستى تاڭبالاردى ەنگىزۋ ارەكەتىن ويلاستىرا باستايدى, ياعني, قازاقشا ماتىندەگى ءار ءسوز تابىنا قاتىستى ءسوز قولدانىستاردى ەەم كومەگىمەن اجىراتىپ, ونىڭ ستاتيستيكاسىن انىقتاۋ ءۇشىن ەڭ الدىمەن, ماتىندەگى ءسوز تاپتارىن اجىراتاتىن شارتتى تاڭبالاردى قويىپ شىعۋ قاجەت بولدى. مۇنداي جۇمىس اسقار ءۇشىن قيىنداۋ بولعانىمەن, مورفولوگيا سالاسىن يگەرىپ الۋعا كوپ سەپتىگىن تيگىزدى. كوپتەگەن قيىندىقتار كەزىك­كەنى­مەن اسقار 1970 جىلدىڭ 15 ماۋ­سىمىن­دا كانديداتتىق ديسسەر­تاتسياسىن قورعان شىقتى. بۇل جۇمىس 1987 جىلى «عىلىم» باس­پا­سىنان «كۆانتاتيۆنايا سترۋكتۋرا كازاحسكوگو تەكستا» دەگەن اتپەن باسىلىپ شىقتى. كانديداتتىق ديسسەرتاتسيا وتە جوعارى باعالاندى. قىسقاسى, كانديداتتىق ديس­سەر­تاتسيانىڭ زەرتتەۋ ناتيجە­لەرى تىلدىك بىرلىكتەردىڭ جانە دينا­ميكالىق سيپاتتارىن انىق­تاۋدا اسا ماڭىزدى دەپ اتاۋعا بولادى. اتالمىش جۇمىستىڭ باعاسىن چەح عالىمى گ.ل.گرجەۆيچەك حات ار­قىلى بىلاي دەپ جازىپ جىبەرىپتى: «بلاگوداريۋ ۆاس زا ۆاشۋ كنيگۋ «كۆانتاتيۆنايا سترۋكتۋرا كازاحسكوگو تەكستا». ونا دليا مەنيا پرەدس­­تاۆلياەت بولشوي تەورەتيچەسكي ينتەرەس ي يا حوچۋ سووبششيت و نەي ۆ ناشەم جۋرنالە».

كانديداتتىق جۇمىستىڭ نەگىز­گى زەرتتەۋ نىسانى م.اۋەزوۆ­تىڭ «اباي جولى» رومانى بولاتىن. روماننىڭ ەەم ارقى­لى قۇراستىرىلعان سوزدىكتەرى 1979 جىلى «عىلىم» باسپاسىنان جارىق كوردى. سوزدىكتى جاساعاندار: ق.بەكتاەۆ, ا.جۇبانوۆ, س.مىرزا­بەكوۆ, ا.بەلبوتاەۆ. 1978 جىلى پرو­­فەس­سور ءا.قۇرىشجانوۆتىڭ قا­تى­سۋىمەن ەەم ارقىلى «قۋمان­شا-قازاقشا جيىلىك سوزدىك» تە قۇ­راس­تىرىلىپ «عىلىم» باسپا­سى­نان شىققان بولاتىن. اسقار قۇدايبەرگەن ۇلىنىڭ عىلىمي ءومىر­بايانىنا بايلانىستى مىنانداي مالىمەتتەرگە كوڭىل اۋدا­رامىز: ول 1970 جىلدان بەرى ءتىل ءبىلىمى ينس­تيتۋتىندا ستاتيس­تيكا توبىنىڭ كىشى عىلىمي قىز­مەت­كەرىنەن باس­تادى, 1976 جىلى اعا عىلىمي قىز­مەتكەر, 1986 جىلى جەتەكشى عىلى­مي قىز­مەتكەر, 1990-1997 جىلدارى ارالىعىندا «قولدانبالى لينگۆيستيكا» ءبولىمىنىڭ مەڭ­گەرۋشىسى. ا.جۇبانوۆتىڭ جەتەك­شىلىگىمەن م.اۋەزوۆتىڭ 20 تومدىق تولىق ءماتىنى كومپيۋتەر جادىنا ەنگىزى­لىپ, جازۋشى ءتىلىنىڭ ءارتۇرلى جيىلىك سوزدىكتەرى الىندى. 1995 جىلى «م.اۋەزوۆتىڭ 20 تومدىق شىعارمالار تەكسىنىڭ جيىلىك سوز­دىكتەرى» جارىق كوردى.

1997 جىلى بەلارۋس رەس­پۋب­لي­كاسى عا-نىڭ ءتىل ءبىلىمى ينس­تيتۋتىندا اسقار ءبىر جىل عىلىمي ساپاردا بولادى. بۇل ول ءۇشىن عىلىمي ىزدەنىستىڭ باعىن اشقان جىل بولدى. سونىڭ ارقا­سىندا ول 2002 جىلدىڭ 29 قارا­شا­سىندا «وسنوۆنىە پرينتسيپى فورماليزاتسي سودەرجانيا كازاحسكوگو تەكستا» دەگەن تاقى­رىپ بويىنشا دوكتور­لىق ديس­سەرتاتسياسىن قورعادى. دوك­تورلىق ديسسەرتاتسيادا قازاق لينگ­ۆيستيكاسىنىڭ قولدانبالى باعى­تىنىڭ نەگىزى جاڭاشا تۇردە قالاندى. وسى تۇرعىدان قاراعاندا ديسسەرتاتسيالىق جۇمىستىڭ تەوريا­لىق دەڭگەيى جوعارى ەكەنىن ساراپشىلار اتاپ جاتتى. ىزدەنۋشىنىڭ نەگىزگى ماماندى­عى ماتەماتيكا سالاسى بولا تۇرىپ قازاق ءتىلىنىڭ كەلەلى ماسە­لەلەرىن ماتەماتيكالىق ادى­س­تەر­مەن زەرتتەۋى دە جۇمىستىڭ قۇن­دىلىعىن ارتتىرا تۇسكەن. 

اسقار جۇبانوۆتىڭ تاعى ءبىر ەرەكشە قاسيەتى, ونىڭ تىنباي ەڭبەك­تەنەتىنى. وعان دالەل, ينس­تيتۋتتا ونىڭ تاعى ءبىر كۇردەلى دە قىزىقتى ماسەلەمەن اينالىسا باستاۋى. ول «قازاق ءتىلىنىڭ كومپيۋتەرلىك قورىن جاساۋ». بۇل تىلدىك بىرلىكتەردىڭ كومپيۋتەرلىك بازاسىن قۇراستىرۋ دەگەن ءسوز. جۇمىس اۋەلى «قازاق ءتىلى­نىڭ كارتوتەكالىق قورىنىڭ كوم­پيۋتەرلىك بازاسىن» جاساۋدان باستالادى. جيناقتالعان قور قازىر شامامەن 5 ميلليونداي. ەڭ الدىمەن, بۇلاردى سان مەن ساپا جاعىنان سۇرىپتاپ, ء«تىل – قازىنا» دەگەن اتپەن كارتوتەكالىق قوردىڭ كومپيۋتەرلىك بازاسى جاسالادى.

اتالعان كومپيۋتەرلىك بازا­لار­دىڭ جۇزەگە اسىرىلۋى قازاق ءتىلىنىڭ قولدانۋ اياسىن كەڭەيتە تۇسۋگە مۇم­كىندىك تۋدىرا­دى. اسقار ءوزىنىڭ عى­لى­مي جۇمى­سى­نىڭ ناتيجەلەرىن كە­يىن­گى جىل­دارى جوعارى وقۋ ورنىمەن باي­لانىستى جۇرگىزە باستادى. ماسە­لەن, ءال فارابي اتىنداعى قازاق ۇلت­تىق ۋنيۆەرسيتەتىندەگى پروفەسسور ە.د.سۇلەيمەنوۆا ونى قول­دانبالى ءتىل بىلىمىنەن ءدارىس بەرۋگە شاقىردى. ول ءدارىس بەرە­تىن پاندەردىڭ اتى مىنانداي: «قولدانبالى لينگۆيستيكا», ء«تىلدى لوگيكالىق تالداۋ», «كومپيۋتەرلىك لينگۆيستيكا», «لينگ­­ۆيستيكاداعى فورمالدى مودەلدەر». ۋنيۆەرسيتەتتە ساباق بەرە باستاعانىنا 6 جىل بولدى. مول تاجىريبە جيناقتادى. دۇنيە­گە كەلگەن 6 كۇننىڭ بىرىندە عانا اكە الاقانىندا بولعان ءسابي قازىر ءوسىپ جەتىلىپ, تولىسىپ اكە جولىن قۋعان ناعىز ءتىل مامانىنا اينالدى. ول قازىر احمەت باي­تۇر­سىن­ ۇلى اتىنداعى ءتىل ءبىلىمى ينس­تيتۋتى­نىڭ بەلدى دە بەدەل­دى قىزمەتكەرى ەسەبىن­دە قازاق ءتىلىنىڭ وتە كۇردەلى ماسە­لەلەرىمەن شۇعىلدانىپ وتىر­عان سيرەك مامان. ول ءومىردىڭ نەشە الۋان سوقتىق­پالى-سوقپاقتى اۋىر جولدارىنان قايسارلىقپەن شىڭدالا ءوتىپ, كەيىنگى ۇرپاققا ۇلگى ونەگە تاس­تاپ وتىرعان ماعىنالى دا ءماندى ءومىردىڭ يەسى. بۇگىندەرى سەكسەننىڭ ورەلى بيىگىنە بايىپپەن, باپپەن كوتەرىلگەن دوسقا ساپالى دا ۇزاق عۇمىر تىلەيمىن!

ومىرزاق ايتباي ۇلى, احمەت بايتۇرسىن ۇلى اتىنداعى ءتىل ءبىلىمى ينستيتۋتىنىڭ باس عىلىمي قىزمەتكەرى, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور, ۇعا اكادەميگى