ادام قاشاندا ءوزىنىڭ اق پەيىلىمەن, تازا ماڭداي تەرىمەن تاپقان قارجىسىنىڭ قاۋىپسىزدىگىنە الاڭسىز سەنەتىنى انىق. ونداي قارجىسىنا بىرەۋ «سەنىكى ەمەس» دەپ قول سالا قويار دەپ تە ويلامايدى. ويتكەنى ول ءوز ەڭبەگىنىڭ ءونىمى. «ەڭبەك ەتسەڭ – ەمەرسىڭ» دەگەندەي, ءبىر ءتۇيىر نان بولسا دا ادال ەڭبەكپەن تابىلعاندىقتان جانىڭدى جالعايدى.
سول ايتقانداي, وسى جىلدىڭ ءساۋىر ايىندا بار جيعان-تەرگەنىن بۋىپ-ءتۇيىپ, قىرىق مىڭ اقش دوللارىن وتباسىمەن بىرگە ەلگە الىپ كەلە جاتقان گۇلجان ءماۋىتحاننىڭ دا كوڭىل كۇيى كوتەرىڭكى ەدى. بىراق ول وسى قارجىعا بايلانىستى الدا كەلەڭسىز وقيعا كۇتىپ تۇرعانىن بىلگەن جوق. ويتكەنى سوناۋ قىتاي ەلىندەگى ءۇيدى ساتىپ, ودان تۇسكەن قارجىعا قازاقستانعا وتباسىمەن كوشىپ كەلگەن سوڭ باسپانا ساتىپ الامىن دەپ ويلاعاندىقتان دا بەيعام بولاتىن. الايدا «مايقاپشاعاي» كەدەن بەكەتىنە كەلگەندە ونىڭ بۇل سەنىمى تاس-تالقان بولدى. الگى سارىمايداي ساقتاعان قىرىق مىڭ اقش دوللارى ءبىر ساتتە تاركىلەنىپ الىندى. نەگە دەسە, «40 مىڭ دوللار دەكلاراتسيادا كورسەتىلمەگەن» دەيدى. بىراق بۇل ارادا و باستاعى نيەتى وڭ گۇلجان ءماۋىتحاننىڭ ەش كىناسى جوق ەدى. سول تۇستا وعان بار جاعدايدى انىقتاپ جەتكىزۋگە, نەگىزگى ماقسات پەن جاۋاپتىلىقتى سەزىنۋگە, بۇعان تاعىلعان ايىپتىڭ ماعىناسىن تۇسىنۋىنە مۇمكىندىك بەرىلمەدى. ويتكەنى ءماۋىتحان جانە ونىڭ قاسىنا ەرگەن تۋىستارى قازاق تىلىندە سويلەيدى, بىراق قازاقشا وقۋدى جانە جازۋدى يگەرمەگەن-تۇعىن.
سونىمەن, رەسمي دەرەكتەرگە قاراعاندا, «08.02.2017 جىلى ساعات 10-30 مولشەرىندە قحر ازاماتشاسى گ.ءماۋىتحان مەملەكەتتىك كىرىستەر دەپارتامەنتىنىڭ «مايقاپشاعاي» كەدەن بەكەتى باقىلاۋىنان 59 900 اقش دوللارىن دەكلاراتسيالاۋسىز, ءىرى مولشەردە, ياعني وزىمەن 19700 دوللارىن, قالعان 10500 دوللارىن باۋىرى ءماۋىتحان مۇقياتقا, 9900 دوللارىن تانىستارى سايلان مەيرامبەككە جانە 9900 دوللارىن كۇلجانات سولتكەنگە ءبولىپ بەرۋ ارقىلى وتكىزگەن. سودان سوتقا دەيىنگى تەرگەۋ باستالعان. اقىرى زايسان اۋداندىق سوتىنىڭ 10.04.2017 جىلعى ۇكىمىمەن گ.ءماۋىتحان «مايقاپشاعاي» كەدەن بەكەتى باقىلاۋىنان 40 000 اقش دوللارىن دەكلاراتسيالاۋسىز, ءىرى مولشەردە وتكىزگەنى ءۇشىن كىنالى دەپ تانىلىپ, وعان 30 اەك كولەمىندە ايىپپۇل سالىنعان, اتالعان قاراجاتتار تاركىلەنگەن».
ارينە, ءبىز جوعارىدا ءماۋىتحاننىڭ قازاقشا سويلەگەنىمەن, وسى تىلدە جازۋدى جانە وقۋدى مەڭگەرمەگەندىگىن بەكەر ايتقان جوقپىز. وسىعان بايلانىستى كەدەندە كەلەڭسىزدىك تۋىنداعان كورىنەدى. ناقتى ايتقاندا, ايىپتالۋشىنىڭ سوت ءىسىن جۇرگىزۋ ءتىلىن تاڭداۋ قۇقىعى بۇزىلعان. سوعان سايكەس گ. ءماۋىتحان شىعىس قازاقستان وبلىستىق سوتىنا شاعىم تۇسىرەدى. ونىڭ وسى شاعىمى نەگىزىندە 02.06.2017 جىلعى اپەللياتسيالىق سوت القاسىنىڭ قاۋلىسىمەن اتالعان اۋداندىق سوت ۇكىمى بۇزىلىپ, ءىس پروكۋراتۋراعا قايتارىلدى. بۇدان كەيىن شىعىس قازاقستان وبلىسى پروكۋرورىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارىنىڭ مىندەتىن ۋاقىتشا اتقارۋشى اعا ادىلەت كەڭەسشىسى ە.مابيەۆ قىلمىستىق ءىس قۇجاتتارىن زەردەلەۋ كەزىندە, گ.ءماۋىتحاننىڭ جوعارىدا اتالعان قاراجاتتار, ءوزىنىڭ قحر-دا ورنالاسقان تۇرعىن ۇيىندە تۇرىپ كەلگەن ءۇش وتباسىعا, ياعني ۇلى ادىلبەك ەكەۋىنە, باۋىرى ءماۋىتحان مۇقياتقا جانە جيەن باۋىرى سايلان مەيرامبەككە تيەسىلى ۇلەستەرى ەكەندىگىنە كوز جەتكىزەدى. سوعان وراي, قىتاي ەلىندەگى تۇرعىن ءۇيدى قابىلداپ الۋ جانە وتەماقى تۋرالى شارتىنا سايكەس گ.ماۋىتحانعا تيەسىلى تۇرعىن ءۇيى مەملەكەت پايداسىنا وتكىزىلىپ, وعان 593 133 يۋان وتەماقى بولىنگەن. ال بۇل تۇرعىن ءۇي قۇجات جۇزىندە ءماۋىتحاننىڭ اتىنا تىركەلگەنىمەن, وندا باسقا وتباسىلار دا تۇرعانى جوققا شىعارىلمايدى. دەمەك, تۋىستارىنان تابىلعان قاراجاتتار اتالعان ۇيگە بەرىلگەن وتەماقىدان بولىنگەن ولاردىڭ ءوز ۇلەستەرى ەكەن.
كەدەن باقىلاۋىندا ولارعا جەكە تەكسەرۋ جۇرگىزىپ, حاتتامالارىن تولتىرۋ جانە تۇسىنىكتەر الۋ بارىسىندا اۋدارماشى قاتىستىرىلماعان. جوعارىدا ايتقانىمىزداي, ايىپتاۋ اكتىسى ءماۋىتحان بىلەتىن تىلگە اۋدارىلماعان, اۋدارماسى ۇسىنىلماعان, ياعني ول ايىپتىڭ ماعىناسىن تۇسىنبەگەن. ەندەشە, ءماۋىتحاننىڭ سوتقا دەيىنگى تەرگەۋ ارەكەتتەرىنىڭ قۇجاتتارىن تۇسىنبەدىم دەگەن ۋاجدەرى ورىندى. دەمەك, مۇنىڭ الدىندا ونىڭ ءوزىن قورعاۋ قۇقىعىنىڭ بۇزىلعانى دا راس دەگەن ءسوز. وسىلايشا تۇيىندەي كەلگەندە ايتارىمىز, باستاپقى كەدەن باقىلاۋىندا ءماۋىتحان مۇقياتتان, سايلان مەيرامبەكتەن جانە كۇلجانات سولتكەننەن الىنعان قاراجاتتاردىڭ بارلىعى گ.ماۋىتحانعا تيەسىلى دەگەن ايىپ تەك بولجاممەن جاسالعان. ال قپك-ءنىڭ 19-بابىنا سايكەس سوتتالۋشىنىڭ كiنالiلiگiنە سەيiلمەگەن كۇمان ولاردىڭ پايداسىنا شەشىلۋگە ءتيىس.
ەندەشە زاڭدارىمىزعا سۇيەنگەن پروكۋراتۋرا وكىلى: «قازاقستان رەسپۋبليكاسى قىلمىستىق پروتسەستىك كودەكستىڭ 35-بابىنىڭ 2-تارماعىنا سايكەس, ءىس بويىنشا ءىس جۇرگىزۋ قىلمىستىق قۇقىق بۇزۋشىلىق وقيعاسىنىڭ نەمەسە قىلمىستىق قۇقىق بۇزۋشىلىق قۇرامىنىڭ جوقتىعى دالەلدەنگەن كەزدە دە, ەگەر قوسىمشا دالەلدەمەلەر جيناۋ ءۇشiن بارلىق مۇمكiندiكتەر قولدانىلسا, ولاردىڭ بولۋى دالەلدەنبەگەن كەزدە دە وسى باپتىڭ بiرiنشi بولiگiنiڭ 1) جانە 2) تارماقتارىندا كوزدەلگەن نەگiزدەر بويىنشا توقتاتىلادى. سونىمەن قاتار, قىلمىستىق كودەكستىڭ 10-بابىنىڭ 4-تارماعىنا سايكەس, وسى كودەكستiڭ ەرەكشە بولىمىندە كوزدەلگەن, فورمالدى تۇردە, قانداي دا بiر ءىس-ارەكەتتiڭ بەلگiلەرi بار, بىراق ماڭىزى جاعىنان بولماشى بولعاندىقتان, قوعامعا قاۋiپ توندىرمەيتىن ارەكەت نەمەسە ارەكەتسiزدiك قىلمىستىق قۇقىق بۇزۋشىلىق بولىپ تابىلمايدى», دەيدى.
ءسويتىپ, جوعارىدا ايتىلعانداردى سارالاي كەلگەندە, ءماۋىتحاننىڭ قىتاي ەلىندەگى تۇرعىن ءۇيىن ساتىپ, ورالمان مارتەبەسىن الىپ, وتباسىمەن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنا كوشىپ كەلۋدى ماقسات تۇتقان ارەكەتىن قوعامعا قاۋىپتى دەۋگە بولمايدى. ويتكەنى ونىڭ ەلىمىزگە اقشانى قۇپيا تۇردە, ياعني جاسىرىن اكەلۋ سەكىلدى تەرىس نيەتى بولعان جوق. مۇنداي جاعدايلاردا ماۋىتحانعا قاتىستى قىلمىستىق ءىس ونىڭ ءىس-ارەكەتىندە قىلمىستىق قۇقىق بۇزۋشىلىق قۇرامىنىڭ جوقتىعىنا بايلانىستى قىسقارتىلۋعا جاتادى دەپ تۇيىندەدى پروكۋراتۋرا. وسىلايشا شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ پروكۋراتۋراسى اتالعان ءىستى مۇقيات زەردەلەپ, گۇلجان ءماۋىتحاننىڭ ارەكەتتەرىندە قىلمىستىق قۇقىق بۇزۋشىلىقتىڭ قۇرامى بولماعانىن تولىقتاي انىقتاپ, ىسكە نۇكتە قويدى. تاركىلەنگەن قاراجات يەسىنە تولىقتاي قايتارىلدى. ادىلدىك تاعى ءبىر مارتە سالتانات قۇردى.
الەكساندر تاسبولات, «ەگەمەن قازاقستان»