كۇلتەگىن ەسكەرتكىشىندە: «تۇرىك قاعانى وتۇكەن قويناۋىندا وتىرسا, ەلدە مۇڭ جوق. وتۇكەن قويناۋىندا وتىرساڭ, ماڭگى ەلدىگىڭدى ساقتايسىڭ» دەپ, تاسقا جازىپ قالدىرعان ەكەن. ودان بەرىدە دانىشپان ءال-فارابي «پاراساتتى قالانى», اسانقايعى «جيدەلىبايسىندى» اڭسادى. بابالار ارمانداعان وتۇكەن مەن ەرگەنەقون, جەر ءجانناتى جەرۇيىق پەن جيدەلىبايسىن – سونىڭ ءبارى بۇگىندە اقيقاتقا اينالىپ, استانامەن استاسىپ جاتقانداي...
«استانا» اتاۋىنىڭ پارسى تىلىندە «تابالدىرىق, بوساعا» دەگەن ماعىنا بەرەتىنى بەلگىلى. تابالدىرىق – تۇركى جۇرتىنىڭ ءتاۋ ەتىپ, كيە تۇتاتىن قاسيەتتى ورنى. قازاق تابالدىرىقتى باستىرمايدى, تابالدىرىقتان وڭ اياعىمەن اتتايدى. ۇلت جادىنا جاتتالىپ قالعان بۇل سەنىم سول ۋاقىتتا سىر بويىنان ۇدەرە كوشكەن وعىزداردىڭ دا ساناسىندا جاڭعىرىپ تۇردى. سوندىقتان ەۋرازيا كەڭىستىگىندەگى الىپ يمپەرياعا اينالعان وسمان تۇرىكتەرى ءۇش قۇرلىقتى تۇيىستىرگەن, تالايلارعا ارمان بولعان ىستانبۇلدى قاسيەتتى قۇت مەكەنگە بالاپ, ونى استانا دەپ اتاي باستاعان. وسىلايشا تۇركىلىك سيپات العان «استانا» اتاۋى جاڭا ماعىنالارعا يە بولدى.
«قامۋس-ي تۇركي» سوزدىگىنە جۇگىنەر بولساق, استانا – رۋحانيات ورداسى, اۋليە مەكەنى, دارگاھ دەگەن دە ماعىنالار بەرەدى ەكەن. بۇگىندە استانا ءسوزىن قازاق قانا قولدانادى. ماسەلەن, وزبەك باۋىرلار ەلورداسىن «پايتاحت», تاتار تۋعاندار «پايتەحەت» دەيدى. ال تۇرىكتەر باس قالاسىن «باشكەنت» دەپ اتايدى.
عاسىرلار توعىسقان تۇستا قازاق حالقى ءوز استاناسىن ورناتتى. باتىس پەن شىعىستىڭ ورتاسىنا, ۇلى جىبەك جولىنىڭ بويىنا, ەۋرازيا كەڭىستىگىنىڭ كىندىگىنە ورنالاسقان ەلوردامىز ءوز بويىنا بۇكىلالەمدىك, جالپىادامزاتتىق قۇندىلىقتاردى جيا ءبىلدى. وسىلايشا «تابالدىرىق», «دەرجاۆانىڭ ورتالىعى», «سالتانات ورداسى», «شىعىس پەن باتىستىڭ تۇيىسكەن تۇسى», «باقىت بوساعاسى», «قۇتتى مەكەن», «اۋليە دارگاھى», «رۋحاني ورتالىق» دەگەن ماعىنالارعا كەلەتىن استانا ەلدىگىمىزدىڭ ەڭسەلى ورداسىنا, الەمدىك رۋحانيات پەن مادەنيەتتىڭ ورتالىعىنا اينالدى.
ەجەلگى ەرتەگىلەردە ايتىلاتىنداي, اي ساناپ, كۇن ساناپ وزگەرگەن باس قالا تاريح ءۇشىن قاس-قاعىم ساتتە ادىلەتتى, پاراساتتى ىستەرىمەن جەر ءجۇزىنىڭ نازارىن وزىنە اۋدارا ءبىلدى. الەمدەگى ءدىن وكىلدەرىنىڭ باسىن قوسىپ, ادامزاتتىڭ ورتاق ماسەلەلەرىنە شەشىم ىزدەۋى, تالاي جىلدار بويى ءبىتىم جاساي الماي جۇرگەن الىپ مەملەكەتتەردىڭ باسىن قوسىپ, ولاردى بايلامدى باتۋاعا شاقىرۋى, وركەنيەتتەر قاقتىعىسىنا مادەنيەتتەر كەلىسىمى ارقىلى جاۋاپ بەرۋى, حالىقارالىق اۋقىمدى شارالار وتكىزۋى سياقتى ىرگەلى قادامدارىمەن ەلوردا بۇگىندە شىن مانىندە ىزگىلىك مەكەنىنە, رۋحانيات ورداسىنا, توعىز جولدىڭ تورابىنداعى قۇتتى قالاعا اينالدى. وسىنداي يگىلىكتى, ىزگى شارالارعا ۇيىتقى بولعان استانا «بەيبىتشىلىك قالاسى» اتاندى, ءتۇبى ءبىر تۇركىنىڭ تەڭدەسسىز ءتورى دەپ تانىلدى.
استانا – ەڭ اۋەلى, تاۋەلسىزدىگىمىز بەن تۇتاستىعىمىزدىڭ تۇعىرى, ۇلت بولىپ ۇيىسۋىمىزدىڭ ۇستىنى, جۇرت بولىپ جاراسۋىمىزدىڭ جاسامپاز جىلناماسى. ارقانىڭ اجارىن اشىپ, قازاقتىڭ ءوز تاڭداۋ-تالعامىمەن, قاجىرلى قۋات-قايراتىمەن ەسىلدىڭ بويىندا جايقالا بوي كوتەرگەن عاجاپ شاھار – ەلباسىنىڭ ەرەن جەڭىسى, ەلدىككە ورناتقان ەڭسەلى ەسكەرتكىشى, مەملەكەتتى ماڭگىلىك ەتۋدەگى مەگا-جوباسى. ەلوردا مەن ەلباسىنىڭ ەگىز ۇعىمعا اينالعانى دا سوندىقتان.
سەڭدى بۇزىپ, ۇلى كوشتى باستاعان استانا قازاقتىڭ بۇيىعى تىرلىگىنە جان ءبىتىردى, داعدارىس ۇيىعىنان شىعارىپ, ەكونوميكاسىن ورگە سۇيرەدى. ەلدىڭ الەۋەتى مەن كۇش-قۋاتىن ارتتىرىپ, جاھاندىق دەڭگەيدەگى جاسامپاز جوبالارعا جەتەلەدى. جاڭا ەلوردامەن بىرگە تۇتاس تەرىستىكتەگى ەل قازاقىلاندى, قازاق تا قالالىق حالىققا اينالدى. مادەنيەت پەن وركەنيەتتىڭ قالادا جاسالاتىنىن ەسكەرسەك, استانا ۇلتتىق رۋحاني جاڭعىرۋىمىزدىڭ دا باسى بولدى. ەلدىڭ جۇرەگىنە سەنىم ۇيالاتىپ, ساناسىن سىلكىندىردى. استانانىڭ تاعدىرى – قازاقتىڭ تاعدىرى, استانانىڭ مارتەبەسى – قازاقتىڭ مەرەيى دەسەك, استانا ارقىلى قازاقتىڭ دا ابىرويى اسقاقتادى.
فارابي ايتقان پاراساتتى قالا – ۋتوپيا دا, يدەال دا ەمەس, ول شىن مانىندە, ءبىزدىڭ ىشكى رۋحاني دۇنيەمىزدىڭ ايناسى. سوندىقتان دۇركىرەي كوتەرىلگەن قازاقتىڭ پاسسيونارلىق رۋحىمەن, ەلباسىنىڭ ەرەن ەرىك-جىگەرىمەن ەڭسە تىكتەگەن ارايلى استانا شىن مانىندە قاسيەت قونعان پاراساتتى قالاعا اينالدى.
مەرەكە قۇتتى بولسىن!
دارحان قىدىءرالى, «ەگەمەن قازاقستان»