ارىپتەسىمنىڭ بايانداۋىنشا, الەمدىك مۇناي ءمونوپوليسى ساۋد ارابياسى «قارا التىننىڭ» الەمدىك نارىقتاعى باعاسىن كۇرت قۇلدىراتۋ ارقىلى اقش تاقتاتاسىنان مۇناي مەن گاز وندىرە باستاعان كومپانيالار جۇمىستارىن ۋاقىتشا توقتاتۋعا ءماجبۇر ەتكەنىمەن, وسىدان ارىعا شاماسى كەلمەيتىن ءتۇرى بار. ويتكەنى, اقش كومپانيالارى مۇناي باعاسى كۇرت قۇلدىراپ كەتكەن سوڭعى بىرەر جىلدىڭ وزىندە وندىرىستەرىن دوعارعانىمەن, ۋاقىتتى بوسقا جىبەرمەپتى. ولار عالىمداردىڭ كومەگىمەن تاقتاتاستان نەعۇرلىم ارزان باعاعا مۇناي مەن گاز وندىرەتىن تىپتەن جاڭا تەحنولوگياعا قول جەتكىزىپ ۇلگەرگەن. ءسويتىپ, ەندىگى كەزەكتە اقش-تا باستالىپ كەتكەن تاقتاتاس توڭكەرىسىن ءارتۇرلى امالدارمەن تەجەپ وتىرۋدىڭ ءوزى وڭاي بولمايتىن ءتۇرى بار. سونىمەن, الەمدە تاقتاتاس (سلانەتس) توڭكەرىسى باستالىپ كەتتى دەيىك. اقش-تا باستالعان بۇل ۇدەرىستىڭ كۇنى ەرتەڭ بىزگە دە جەتىپ كەلمەسىنە كىم كەپىل؟! بۇلاي دەپ وي قوزعاۋىمىزعا سوڭعى كەزدەرى مىقتاپ بەلەڭ الا باستاعان مىنا فاكتورلار سەبەپ بولۋدا: بىرىنشىدەن, جاڭا تەحنولوگيالار قازىر بارىنشا جەدەل تارالۋ ۇستىندە. وعان سول تەحنولوگيالاردىڭ جەدەل تارالۋىنا ىقىلاستى بولىپ وتىرعان بيزنەس تۇرتكى بولۋدا. ماسەلەن, وسىنداي نيەتتەگى اقش كومپانيالارىنىڭ جاڭا تەحنولوگيالارى قازىر باسقا ەلدەرگە دە قولجەتىمدى بولا تۇسكەن. ەكىنشىدەن, تاقتاتاستىڭ مول قورى تەك اقش-تا عانا ەمەس, باسقا ەلدەردە دە بار ەكەندىگى انىقتالۋدا. ەۋروپالىق ەلدەردىڭ اراسىندا وسىنداي كولەمدى قور گەرمانيادان تابىلىپ, ونى وندىرۋگە اقش-تىڭ ExxonMobil كومپانياسى شاقىرىلعان. دەرەكتەرگە قاراعاندا, گەرمانياداعى سلانەتستىڭ انىقتالعان قورىنان 1,3 تريلليون تەكشە مەتر گاز وندىرۋگە بولادى. بۇل ەلدىڭ «كوگىلدىر وتىنعا» دەگەن قاجەتىن 13 جىل بويى وتەۋگە جەتەدى. سونداي-اق, كورشىمىز وزبەكستاندا دا تاقتاتاستىڭ مول قورى بار ەكەندىگى انىقتالعان. جالپى, حالىقارالىق ەنەرگەتيكالىق اگەنتتىكتىڭ مالىمەتى بويىنشا الەمدە كادىمگى مۇنايدىڭ 1,3 تريلليون باررەل قورى بولسا, تاقتاتاس مۇنايىنىڭ قورى 5 تريلليون باررەل دەپ ەسەپتەلەدى. ساراپشىلاردىڭ بىرقاتارى وسى قوردىڭ باسىم بولىگى اقش-تا شوعىرلانعان دەپ ەسەپتەسە, ەندى ءبىر ساراپشىلار قىتاي مەن رەسەي قورى دا ودان كەم تۇسپەيدى دەپ سانايدى. بۇل تۋرالى ءالى ءبىر ورتاق تۇجىرىمنىڭ بولماۋىنا تاقتاتاس قورلارىنىڭ الەمدە ءالى تولىق زەرتتەلمەگەندىگى اسەر ەتىپ وتىرسا كەرەك. ەندى ءبىز وزىمىزگە كەلەيىك. قازاقستاندا تاقتاتاستىڭ مول قورىنىڭ بار ەكەندىگى وسىدان كوپ بۇرىن, وتكەن عاسىردىڭ 50-60-جىلدارىنىڭ وزىندە انىقتالعان بولاتىن. گەولوگيا ينستيتۋتىنىڭ قىزمەتكەرى بوريس تسيرەلسوننىڭ دەرەكتەرى بويىنشا, قازاقستانداعى تاقتاتاس قورى 5-6 ميلليارد توننانى قۇراسا, سونىڭ 4-4,5 ميلليارد تونناسى ءبىر عانا كەندىرلىك كەن ورنىندا (شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ زايسان اۋدانى), قالعان ەلەۋلى بولىگى بايعوجا (وڭتۇستىك قازاقستان) جانە ەلىمىزدىڭ باتىسىنداعى ورال ماڭايى كەن ورىندارىندا شوعىرلانعان. «بۇل كەن ورىندارىنداعى تاقتاتاس قورى جەردىڭ بەتكى قاباتىندا, ياعني 10 مەترگە دەيىنگى تەرەڭدىكتە جاتىر. جەر بەتىنە تاياۋ ورنالاسقاندىقتان كەزىندە ولاردى كارەرلىك تاسىلمەن-اق وندىرۋگە بولادى دەپ ەسەپتەلگەن. وكىنىشكە قاراي, ەلىمىزدە سوڭعى ونجىلدىقتاردا تاقتاتاسقا قاتىستى گەولوگيالىق بارلاۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلگەن جوق. سوندىقتان, جەردىڭ تەرەڭ قويناۋلارىندا نە بار ەكەندىگىن ءبىز بىلە بەرمەيمىز», دەيدى ب. تسيرەلسون. وسىدان 15 جىلداي ۋاقىت بۇرىن, «ەگەمەن قازاقستانعا» قىزمەتكە ەندى ورنالاسىپ جاتقان كەزىمدە پويىزدا كەلە جاتىپ, ءبىر مىقتى گەولوگپەن اڭگىمەلەسكەن ەدىم. ول كىسىنىڭ ايتۋى بويىنشا, زايسانداعى تاقتاتاستىڭ قورى وتە مول. «ول قور زايسان مەن اياگوزگە دەيىنگى ارالىقتا جەر استىنداعى تاۋ سەكىلدى سوزىلىپ جاتىر», دەگەن ەدى سول گەولوگ. ب.تسيرەلسون ايتىپ وتىرعان كەندىرلىك كەن ورنى – زايسان اۋدانىنىڭ اۋماعىندا جاتقان شاعىن جەر. ال گەولوگ اعامىز ايتقان جەردىڭ كولەمى وتە ۇلكەن. سوندىقتان, بۇل جەردە ب.تسيرەلسون زايسانداعى تاقتاتاستىڭ ناقتى انىقتالعان كولەمى, ال گەولوگ اعامىز بولجامدى كولەمى تۋرالى اڭگىمە قوزعادى دەپ ۇعامىز. ياعني, تەرەڭ بارلاۋ جۇمىستارىن جۇرگىزەتىن بولسا, زايسان تاقتاتاسىنىڭ قورى قازىرگىدەگىدەن الدەقايدا مول بولۋى مۇمكىن.
سۇڭعات الىپباي, «ەگەمەن قازاقستان»