الەۋمەتتىك سەنىمنىڭ ىرگەتاسى

ءوز زامانىنىڭ تالاپتارىنا سايكەس كەلەتىن رۋحاني ورلەۋدى قازاق ەتنوسى حV-ءحVىىى عاسىرلار ارالىعىندا قازاق حاندىعى داۋىرىندە باستاپ وتكەردى. قازاقتىڭ بۇگىنگى بىزگە اسا قاجەت بولىپ وتىرعان رۋحاني قۇندىلىقتارىنىڭ سول عاسىرلاردا قالىپتاسقانى اقيقات.  ءحىح-حح عاسىرلار وتارشىل يمپەريانىڭ قازاق حالقىنىڭ رۋحاني قۇندىلىقتارىن تۇنشىقتىرۋمەن جانە بارىنشا شەكتەۋىمەن سيپاتتالادى. وتارلاۋشى ەل قازاق ەتنوسىنىڭ رۋحاني كودىن, تاريحي جادىن, ۇلتتىق ساناسىن مۇلدەم ءوشىرىپ تاستاۋدى, قازاقتى بەيۇلتتى, ماڭگۇرت توبىرعا اينالدىرۋدى ماقسات تۇتتى. تاۋەلسىز مەملەكەت بولىسىمەن قازاقستان نارىقتىق قاتىناستار نەگىزىن جاسايتىن ەكونوميكالىق جاڭعىرۋ, ەكونوميكالىق مودەرنيزاتسيا جاساۋدى ىسكە اسىردى. بۇل ىستە ايتارلىقتاي جەتىستىكتەرمەن قاتار, ەلەۋلى ولقىلىقتار دا بولدى. ولقىلىقتاردىڭ تۇپكىلىكتى سەبەبى ەكونوميكالىق جاڭعىرۋمەن رۋحاني جاڭعىرۋدىڭ ۇندەسپەۋى بولاتىن. رۋحانيلىق, ادىلەتتىلىك پەن دەموكراتيا قۇندىلىقتارى ورنىقپاعان ساياسي-مادەني جۇيە ەكونوميكانىڭ ءارى قاراي دامۋىنا تۇساۋ سالدى. رۋحاني جاڭعىرۋ ادام فاكتورىنا جول اشاتىن. قازاقستان قوعامىندا وسى ماڭىزدى تەتىك تولىققاندى ىسكە قوسىلعان جوق. «الدىمەن – ەكونوميكا, ودان كەيىن سايا­سات» ءپرينتسيپى ءتورتىنشى يندۋستريالىق رەۆوليۋتسيا كەزەڭىنە جاۋاپ بەرە المايتىندىعىنا كوز جەتكىزدىك. بولاشاق دامۋ عىلىمعا, بىلىمگە, ينتەللەكتىگە جانە جاڭاشىلدىققا سۇيەنەتىن دامىعان مەملەكەتتەر تاجىريبەسىنىڭ دۇرىستىعىن دالەلدەۋدە. سوندىقتان, قازاقستاننىڭ بولاشاعى رۋحاني جاڭعىرۋ ءۇردىسىن دامىتۋعا تاۋەلدى ەكەندىگى داۋسىز.  رۋحاني جاڭعىرۋ – وتە كۇردەلى, كوپ جاقتى كەڭ اۋقىمدى قۇبىلىس. بۇل ءۇردىستى قالىپتاستىرۋ ەكونوميكالىق جاڭارۋ ءۇردىسىن قالىپتاستىرۋدان دا قيىن. سەبەبى, حالىقتىڭ ساناسىن, دۇنيەتانىمىن جانە ءىس-ارەكەتتى تاڭداۋىن تاربيەلەۋ قيىننىڭ قيىنى. بۇل جۇمىس – بەلگىلى ءبىر تاريحي مەرزىمدى قامتيتىن ۇزاق ۇدەرىس. رۋحاني جاڭعىرۋعا ءاربىر ازامات, ءاربىر وتباسى ءوز ۇلەستەرىن قوسۋعا مىندەتتى. تاربيەنىڭ, ۇلتتىق قۇندىلىقتاردىڭ تامىرى تال بەسىكتەن باستالاتىنى اقيقات. ياعني, رۋحاني جاڭعىرۋ مەملەكەتتىڭ مىندەتى دەپ قاراپ وتىرۋعا بولمايدى. ءاربىر وتباسىندا قازاق حالقىنىڭ انا تىلىنە, ءتول مادەنيەتىنە, اڭىز-ەرتەگىلەرىنە, ۇلتتىق سالت-داستۇرلەرىنە دەگەن قۇرمەت قالىپتاسسا, ەل حالقىنىڭ ادامگەرشىلىك كەلبەتى تۇزەلەدى. رۋحاني مادەنيەتتىڭ شۋاعىنا شومىلعان جاس جەتكىنشەك بولاشاقتىڭ مادەنيەتتى, ءبىلىمدى, ىسكەر ادامى بولادى.  ارينە, مەملەكەت – رۋحاني جاڭارۋ ساياساتىن ىسكە اسىرۋشى قوزعاۋشى كۇش. مەملەكەتتىڭ زورلىقشىل توتاليتاريزم ساياساتىنان باس تارتۋىنىڭ ءوزى رۋحاني جاڭارۋعا بەتبۇرىستىڭ باستالۋى بولماق. رۋحاني جاڭعىرۋ ماقساتىندا مەملەكەت مەملەكەت قۇراۋشى قازاق ۇلتى ءتىلىنىڭ تولىققاندى دامۋىن قامتاماسىز ەتۋى ءتيىس. رۋحاني جاڭعىرۋدىڭ ءتىلى – قازاق ءتىلى. ەل حالقىنىڭ 70 پايىزىن قۇراپ وتىرعان حالىقتىڭ ءتىلى قوعامدىق قاتىناستاردىڭ بارلىق سالاسىندا تولىققاندى قولدانىلماي, رۋحاني جاڭعىرۋ بولمايدى.  ال ساياساتتا مەملەكەتتىڭ ساياسي جۇيەسى جانە زاڭدارى ىزگىلەنۋگە بەتبۇرىس جاساۋدى باستايدى. ول دەگەنىمىز, ساياسي جۇيەنىڭ دەموكراتيالانۋى. بيلىكتىڭ حالىق الدىندا جاۋاپ بەرۋىنىڭ جانە ەسەپتىلىگىنىڭ ناقتى جۇزەگە اسۋى. كونستيتۋتسيالىق تالاپ «بيلىكتىڭ قاينار كوزى حالىق بولۋىنىڭ» تولىقتاي ىسكە اسۋى.  الەۋمەتتىك سالادا رۋحاني جاڭعىرۋ – الەۋمەتتىك ادىلەتتىلىك قاعيداتىنىڭ سالتانات قۇرۋى. ادىلەتتى ەل بولماي رۋ­حاني جاڭعىرۋ بوس جاڭعىرىق بولىپ قا­لادى. الەۋمەتتىك ادىلەتتىلىكتى بيلىك­تىڭ, سوتتىڭ, بۇكىل جۇيەنىڭ ساقتاۋى حا­لىق­تىڭ الەۋمەتتىك وپتيميزمگە دەن قويۋى­­نىڭ, بولاشاققا سەنىمىنىڭ ىرگەتاسى بولا­دى.  بىلىمدە, عىلىمدا, مادەنيەتتە رۋحاني جاڭعىرۋ ەلدىڭ, جەردىڭ, حالىقتىڭ تاريحىن, وتكەن جولدارىن دۇرىس تۇسىندىرۋگە نەگىزدەلەدى. دۇرىس تاربيەلەنگەن تاريحي سانا, مادەني ۇستانىم – بۇگىنگى وتان­شىل­دىقتىڭ, قازاقستاندىق ءپاتريوتيزمنىڭ نەگىزى. سالت-ءداستۇر, ءدىني ۇستانىمدار, حالىقتىڭ ءدىلى اسا ماڭىزدى. الايدا, ولاردىڭ دا وزىعى بار, توزىعى بار. بۇگىنگى نارىقتىق ەكونوميكا بيلىك قۇرىپ, ەل حالقىنىڭ «ساناسى مونەتتەنىپ», ياعني سانانى اقشا بيلەپ جاتقان كەزەڭدە حالىقتى ادامگەرشىلىك اۋقىمىنان شىعارمايتىن بىردەن-ءبىر قۋاتتى كۇش – حالىقتىڭ ادامگەرشىلىك ۇستانىمدارى.  يدەولوگيادا رۋحاني جاڭعىرۋ – «ماڭ­گىلىك ەل» بولۋ يدەياسىن جان-جاق­تى نەگىزدەۋ. ۇلتىمىزدىڭ وزىق ويلى تۇل­عالارى اباي, شاكارىم, الاش قايرات­كەرلەرى ۇستانعان ادامگەرشىلىك يدەولو­گياسىن جان-جاقتى ۋاعىزداۋ. سوندا عا­نا ادال ەڭبەك ەتكەن ادامنىڭ شەتتە قا­لۋى دەگەن بولمايدى. بيلىك ادامعا قىز­مەت ەتەتىن احۋال قالىپتاسىپ, ەكونو­ميكا مەن ساياسات, ادام مەن قوعام, بيلىك پەن حالىق اراسىندا ۇيلەسىم پايدا بو­لادى. قازاقستان حالقىنىڭ كەمەل بولا­شاعى, باقىتتى ءومىرى قوعامنىڭ رۋحاني جاڭ­عىرۋىنا تاۋەلدى ەكەندىگى داۋسىز.