جاسى جۇزگە بەت العان ادامنىڭ سۋدا بالىقشا جۇزگەنىنە باسقا تۇگىل, ول كىسىنى بۇرىننان بىلەتىن جاقىندارى مەن تانىستارى دا تاڭداي قاعۋلارىن قويمايدى. اقساقالدىڭ جۇزۋمەن ۇزبەي شۇعىلدانىپ جۇرگەنىنە ون جىلدان اسىپتى. كۇن سايىن جاتتىعۋمەن اينالىسىپ, ەكى ساعاتتاي جاياۋ ءجۇرىپ, سەرۋەن قۇرادى ەكەن. مايقۇدىقتاعى №77 ورتا مەكتەپتىڭ باسسەينىنە جۇماسىنا ەكى رەت بارادى. سۋعا ءبىر سۇڭگىگەندە التى ءجۇز مەتردەي قاشىقتىقتى ارتقا تاستاپ قايتادى. جاتتىعۋدان ەشقاشان قالعان ەمەس, ول ءوزى تۇراقتى داعدىسىنا اينالعان. اقساقالدىڭ ايتۋىنشا, سەرگەك ءجۇرۋى مەن الدەقايدا جاس كورىنۋى دە وسى پايدالى ارەكەتتەرىنىڭ ارقاسى ەكەن. ال جاتتىقتىرۋشىلار بولسا, بۇل كىسىنىڭ تاباندىلىعىنا ءدان ريزا. وسىنشا جاسقا كەلگەندە, دەنەگە كۇش ءتۇسىرۋ تۇرماق, اشەيىن ءجۇرىپ-تۇرۋدىڭ ءوزى مۇڭ بولاتىنى كىمگە دە بولسىن بەلگىلى جايت ەمەس پە..؟ – مەن بۇركىت ەسجان ۇلىمەن وسىدان ون جىل بۇرىن تانىسىپ ەدىم, – دەيدى ارداگەردىڭ جاتتىقتىرۋشىسى سەرگەي كوكارەۆ. – سول كەزدە ونىڭ تىرەك-قيمىل جۇيەسى ەداۋىر شارشاعان سىڭايدا ەدى. ءوزى ءالجۋاز كورىندى. بۇلشىق ەتتەرى بولبىراعان, تاماققا دا تابەتى ناشار. ءبىزدىڭ باسسەينىمىزدى كورگەننەن كەيىن كەلىپ, جاتتىعىپ تۇرۋعا ءوتىنىش ءبىلدىردى. سودان بەرىدە وتكەن ون شاقتى جىل ىشىندە, كورىپ وتىرعاندارىڭىزداي, بۇل ادام عاجاپ وزگەردى. ءار جاتتىققان سايىن شارشاۋدىڭ ورنىنا, قايتا سەرگي تۇسەدى. بۇلشىق ەتتەرى دە قاتايىپ, ءوزىن الدەقايدا جاقسى سەزىنەتىن بولدى. دالادا سەرۋەندەۋ ۋاقىتىن كوبەيتىپ, سۋدا ءجۇزۋ قاشىقتىعىن بىرتىندەپ ۇزارتا بەردى. كەيبىر جايسىز اۋا رايىندا نەمەسە بەلسەندى تۇردە شۇعىلداناتىن قوعامدىق قىزمەتىنە قاتىستى بولماسا, جاتتىعۋلاردىڭ بىردە-بىرىنەن سەبەپسىز قالعان ەمەس. ول جاستارعا عانا ەمەس, بارلىق ادامدارعا ۇلگى بولاتىن تۇلعا, ول – ءبىزدىڭ ماقتانىشىمىز! اقساقال جاتتىعۋلارعا كەيدە ءوزىنىڭ ارداگەر جولداستارىن دا ەرتە كەلەدى. ءبارى قوسىلىپ, بالالارعا ونەگە ايتادى, جول سىلتەيدى. بۇركىت ەسجانوۆ سوعىسقا 1942 جىلى ون توعىزعا ەندى تولعان بوزبالا شاعىندا اتتانعان. سول كەزدە ول لەنينگراد اۆياتسيالىق ۋچيليششەسىنىڭ كۋرسانتى ەدى. باستاپقىدا ماسكەۋ تۇبىندە بەسىنشى اتقىشتار ديۆيزياسىنىڭ قۇرامىندا سوعىسىپتى. 1943 جىلى كۋرسك تۇبىندە بولعان شايقاستارعا دا قاتىسقان. سول ۇرىستاردا اۋىر جارالانىپ, گوسپيتالعا تۇسەدى. قايسار جاس كوپ ۇزاماي قاتارعا قوسىلىپ, جاۋىنگەرلىك جورىعىن جالعاستىرادى. سوعىس بىتكەننەن كەيىن دە ەلگە ورالماي, سولتۇستىك-شىعىس قىتاي مەن موڭعوليانى جاپون باسقىنشىلارىنان ازات ەتۋ ۇرىستارىنا قاتىسقان. تۋعان جەر, وسكەن ورتاسىنا تەك 1948 جىلى عانا ورالادى. ەلگە كەلگەننەن كەيىن ءوز الدىنا وتاۋ تىگىپ, وتباسىن قۇرعان. سودان بەرىدە جەتپىس جىلعا جۋىق ۋاقىت ءوتىپتى. بۇركىت اقساقال مەن كۇمىسجان اجەيدىڭ باۋىرىنان شىققان سەگىز بالادان ۇلكەن ءبىر اۋلەتتى قۇراعان نەمەرە-شوبەرەلەر وربىگەن. بالالارىنىڭ ورتانشىسى بەيبىت ەسجانوۆتى كوپشىلىك بىلعارى قولعاپتىڭ ايتۋلى شەبەرى رەتىندە بىلەدى. كەزىندە وسى بەيبىت كسرو چەمپيوناتىندا توپ جارىپ, الەم كۋبوگى سىنىنىڭ فينالىندا ونەر كورسەتكەن. بەرتىندە «استانا ارلاندارى» كاسىپقوي بوكس كلۋبىندا جاتتىقتىرۋشى بولىپ قىزمەت ەتتى. – كۋرسك تۇبىندەگى شايقاستا بىزگە ءفاشيستىڭ ميلليونان استام اسكەرى تاپ بەردى عوي, – دەپ ەسكە الادى بۇركىت اقساقال. – بىراق ولار سونشاما كۇشپەن الپىس شاقىرىمنان ارتىق اتتاپ باسا المادى. قارسى اتويلاپ, شەكاراعا دەيىن قۋدىق. تانكىلەرمەن, زەڭبىرەكتەرمەن قارۋلانعان كەڭەس اسكەرلەرى نە دەگەن جانكەشتى ەدى!؟ جاۋىنگەرلەرىمىز دە, وفيتسەرلەرىمىز دە قارسى شابۋىلعا ابدەن ماشىقتانعان, اسكەري ۇرىس قيمىلدارىن ءجىتى مەڭگەرگەن شاق ەدى ول. 10 تامىز كۇنى ءبىز ورەل قالاسىن جاۋدان ازات ەتتىك. تۋرا سول قالا ءۇشىن بولعان ۇرىس كەزىندە مەن اۋىر جارالانىپ, الەكسين قالاسىنىڭ گوسپيتالىندە ەكى اي جاتتىم. كەيىن جاۋىنگەرلىك ساپقا قايتا تۇردىم. وڭاي بولعان جوق, بىراق ءبىز بارىنە دە توزە بىلدىك! قازىر عوي, مامىراجاي زامان. بۇگىنگى جاستاردا ءبارى بار. ولار وسىنداي بەيبىت ەلدە تۇرىپ جاتقاندارىنا قۋانۋى كەرەك. وسكەلەڭ ۇرپاق قازاقستانداي ەلى بارىنا ءتاۋباسىن ايتىپ, كەرەك ۋاقىتىندا ونى ءبىر كەزدەگى بىزدەر سياقتى قورعاي بىلسە ەكەن دەيمىن! جىل سايىن جەڭىس مەرەكەسىنىڭ قارساڭىندا مايدانگەر اقساقالعا وبلىس پەن قالا اكىمدەرى, جۋرناليست اعايىننىڭ «مازا» بەرمەيتىنى بار. قۇتتى قوناقتار كەلگەن ونداي جاعدايدا الپىس بەس جىل وتاسقان بايبىشەسى كۇمىسجان شەشەيدىڭ داستارقانى جيىلعان ەمەس. ال قاتال تاعدىر وتقا سالسا جانباعان, سۋعا سالسا باتپاعان بۇركىت اقساقالدىڭ اڭگىمەدەن ايانىپ قالعان جەرى جوق. مۇنداي ساتتەردە جۇزگە قادام باسقان قاريانىڭ ءجۇزى نۇرلانىپ سالا بەرەدى. ءجۇرىس-تۇرىس – شيراق, وي – سەرگەك, جادتا ءبارى سايراپ تۇرعان سوڭ جۇرەكتى نۇرلاندىرعان وتتىڭ جارىعى قايدان كومەسكى تارتسىن؟!
قايرات ءابىلدينوۆ, «ەگەمەن قازاقستان»
قاراعاندى