اشارشىلىق... 1932 جىلى قولدان جاسالعان اشارشىلىق قازاق سورلىعا نە كورسەتپەدى دەسەڭشى! سوناۋ ءبىر الاساپىران زاماندا جوڭعارلاردىڭ قاھارىنان امان قالعان قازاق حالقى «اقتابان شۇبىرىندى, القاكول سۇلامادان» دا امان ءوتىپ, قۇدايعا شۇكىر, سوندا دا قۇرىپ كەتكەن جوقپىز, ەل بولىپ ەس جيدىق, ەسە قايىردىق» دەگەندە اتاقتى 32-ءشى جىلدىڭ اشارشىلىعىنا ۇشىرادى. بۇل ەل باسىنا تۇسكەن ۇلكەن زوبالاڭ, قولدان جاسالعان ناۋبەت ەدى. قازاق ەلىنىڭ تاريحىنداعى ەڭ زۇلمات كەزەڭدەردىڭ ءبىرى. 1931-1933 جىلدارداعى اشارشىلىق كەزىندە حالىق سانى كۇرت تومەندەپ كەتكەن.تاريح جىلنامالارىنا سۇيەنسەك حح عاسىرداعى ادامزات بالاسىنا جاسالعان ەڭ ورەسكەل قىلمىستاردىڭ ءبىرى جانە « ۇلى جۇت» بولىپ سانالادى. اشارشىلىق جىلدارىندا قانداستارىمىز وق تيمەي-اق وپات بولعان. ءبىر ۇلتتى, ءبىر حالىقتى جەر بەتىنەن جويۋ قاساقانا جاسالعان ساياسي تاپسىرىس ەدى. سول كەزەڭدەردە قازاقستاندى باسقارعان ف.گولوششەكين ەلدە يندۋستريالاندىرۋ جانە ۇجىمداستىرۋ ساياساتىن كۇشتەپ جۇرگىزدى. سالدارىنان قازاقتاردىڭ ءداستۇرلى مال شارۋاشىلىعى كۇيزەلدى. قازاق بايلارىن كامپەسەكەلەۋ ساياساتى كۇشەيتىلەدى. قازاق دالاسىندا بولىپ جاتقان اشارشىلىق ناۋبەتى قازاق زيالىلارىن بەي-جاي قالدىرمايدى. وسى تۇستا تۇرار رىسقۇلوۆ ورتالىق كوميتەتتىڭ باس حاتشىسى ستالينگە حات جولدادى. جازۋشى شەرحان مۇرتازانىڭ «بەسەۋدىڭ حاتى» تاريحي درامالىق تۋىندىسىنداعى ع.مۇسىرەپوۆ, باستاعان ۇلت جاناشىرلارىنىڭ حاتتارىندا حالىقتىن قىناداي قىرىلۋ سەبەپتەرى انىق جازىلعان. امال نەشىك, قازاق زيالىلارى «حالىق جاۋى» دەگەن جالعان ايىپپەن قۋعىن-سۇرگىنگە ۇشىراپ كەتە باردى. تاريحتىڭ اقتاڭداقتارىن, قارا شىمىلدىعىن اشىپ, ۇلتقا جاسالعان قياناتتى جاس ۇرپاققا دۇرىس جەتكىزۋ, ءبىزدىڭ باستى پارىزىمىز. اشارشىلىق تاقىرىبى ماعان قاتتى اسەر ەتەدى... سەبەبى, اكەم اشارشىلىق جىلى, ياعني 1932 جىلى تۋعان ەكەن. شەشەم 1936 جىلى تۋىلعان. بالا كەزدەن ەستىپ وسكەن اڭگىمەمىز جوقشىلىقتىڭ تاۋقىمەتى, جەتىمدىكتىڭ تاقسىرەتى بولدى. جوعارىدا ايتىلعانداي, ەل باسىنا قايعىلى كۇن تۋعاندا اكەم جورگەكتەگى بالا ەكەن, اۋپىرىممەن امان قالعان. ءسىرا, كورەر قىزىعى بولعان عوي. ابدەن تۇرالاعان اتا-اناسى سوڭعى ءۇمىتىن جيىپ بالاسىنىڭ اتىن ەلىمىزگە داۋلەت كەلسىن دەپ ىرىمداپ داۋلەتكەلدى قويعان ەكەن. اكەمنىڭ الدىندا قانشاما بالاسى ولگەن. شەشەسى دە قايتىس بولىپ, اكەم جەتىمدىكتىڭ كەرمەك ءدامىن ءسابي كەزىنەن تاتقان ەكەن. ەس بىلە كەلە تۇزاق قۇرىپ تورعاي ۇستاپ, قويان اۋلاپ, كۇنۇزاق قارا سۋدى تالعاجاۋ ەتۋشى ەدىك دەپ اكەم ايتىپ وتىرۋشى ەدى. باسقا دا اۋىرلاۋ ەستەلىكتەر ايتۋشى ەدى... بىزگە قاتتى اسەر ەتەتىن. شەشەم دە جوقشىلىقتى, اشتىقتى ءبىر كىسىدەي تارتقان. ء«بىز ءبىر ءۇزىم نانعا زار بولىپ وستىك... اللا ۇرپاعىمىزعا ءبىز كورگەن ناۋبەتتى كورسەتپەسىن», دەپ كوز جاسىن ءبىر سىعىپ الار ەدى... حالىق اراسىندا «اشتىقتا جەگەن قۇيقانىڭ ءدامى اۋىزدان كەتپەس», «تامىر تارتقان تارىلماس», «وزەن جاعالاعاننىڭ وزەگى تالمايدى» دەگەن سياقتى قامىعىپ شىققان ماقال-ماتەلدەر دە وسى ۋاقىتتا تۋسا كەرەك. بۇل تامىرى تەرەڭ تاقىرىپ, ەڭسەنى ەزەتىن, جۇرەكتى قان جىلا- تاتىن تاريح ەمەس پە؟!
قارلىعاش اسانوۆا, قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتى پاندەرىنىڭ مۇعالىمى
قاراعاندى وبلىسى, جاڭاارقا اۋدانى بيدايىق اۋىلى