ەلباسىنىڭ جالپىعا ورتاق ەڭبەك قوعامى يدەياسى ايرىقشا الەۋمەتتىك جاڭعىرتۋعا جول اشتى. ول ەڭبەك ادامدارىنىڭ مۇددەلەرىنە جاۋاپ بەرەتىن كوپ قىرلى, امبەباپ جوبا بولىپ سانالادى. ونداعى 20 قادامدى جۇزەگە اسىرۋ قوعامنىڭ ەلەۋلى بولىگى سانالاتىن ەڭبەككەرلەر ۇيىمى – كاسىپوداقتار جۇمىسىمەن تىعىز بايلانىستى
جالپىعا ورتاق ەڭبەك قوعامىنا قاراي 20 قادام يدەياسىن جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن ارنايى مەرەكە – ەڭبەك كۇنى بەكىتىلىپ, جاڭا ماراپاتتار – 3 دارەجەلى ەڭبەك وردەنى مەن «ەڭبەك ارداگەرى» مەدالى ەنگىزىلدى. كاسىبي شەبەرلىك, ۇزدىك مامان, ەڭبەك اۋلەتى سىندى بايقاۋلار وتكىزىلەدى, ەڭبەك ادامىنىڭ بەدەلىن ارتتىرۋ جانە ونىڭ ءال-اۋقاتىن جاقسارتۋ ماقساتىندا جانە تۇرعىنداردى الەۋمەتتىك قورعاۋ ءۇشىن جاعدايلار جاسالۋدا, ارداگەرلەر مەن مۇگەدەكتەر قامقورلىققا الىنۋدا. ماسەلەن, بيىلعى جىلدىڭ وزىندە «ەڭبەك جولى» بايقاۋىندا ەڭبەك ادامدارى نەگىزگى ءۇش نوميناتسيا بويىنشا ماراپاتتالدى. ايتالىق, بايقاۋدا «ۇزدىك ەڭبەك اۋلەتى» نوميناتسياسى بويىنشا اتىراۋ وبلىسىنان ارالبەكوۆتەر اۋلەتى ۇزدىك تەمىرجولشىلار دەپ تانىلدى. «ءوندىرىستىڭ ۇزدىك جاس مامانى» اتالىمىندا سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى مامليۋت اۋدانى بەيسەتاي اۋىلى «مامبەتوۆ جانە ك» شارۋا قوجالىعىنىڭ ناۋبايشىسى تۇرار قاسىموۆ جەڭىمپاز اتاندى. ءۇشىنشى «جۇمىس ىستەيتىن جاستاردىڭ ۇزدىك تالىمگەرى» نوميناتسياسى بويىنشا «سوكولوۆ-سارىباي تاۋ-كەن بايىتۋ وندىرىستىك بىرلەستىگى» اق-تىڭ ەكسكاۆاتور ءماشينيسى اندرەي سوكولوۆ جەڭىمپاز اتانعان بولاتىن. سونداي-اق, قازاقستان ەكونوميكاسىن دامىتۋعا جانە نىعايتۋعا ۇلەس قوسقان ءوندىرىس سالالارىنىڭ 9 ەڭبەككەرى «ەڭبەك ارداگەرى» توسبەلگىسىمەن ماراپاتتالدى. مۇنىڭ ءبارى ەڭبەك ادامدارىنا كورسەتىلگەن ايرىقشا قۇرمەت.
سونىمەن قاتار, زاڭ جوبالارى مەن مەملەكەتتىك باعدارلامالاردى دايىنداۋ جانە تالقىلاۋ بارىسىندا پارلامەنتپەن جانە ۇكىمەتپەن ىقپالداسۋ ارقاسىندا فەدەراتسيا كاسىپوداق ۇيىمدارىنىڭ قىزمەت ەتۋىنە قاجەتتى قۇقىقتىق كەڭىستىكتى كەڭەيتۋگە مۇمكىندىك الدى.
«100 ناقتى قادام» ۇلت جوسپارىن جۇزەگە اسىرۋ اياسىندا قازىرگى كۇنى رەسپۋبليكادا اۋقىمدى زاڭنامالىق جۇمىستار اتقارىلدى, ەل دامۋى ءۇشىن جاڭا قۇقىقتىق نەگىز قۇرعان 59 زاڭ قابىلداندى. ونىڭ ىشىندە جىلدىڭ باسىنان باستاپ كۇشىنە ەنگەن جاڭا ەڭبەك كودەكسىن بولە-جارا ايتۋعا بولادى. ول حالىقارالىق ەڭبەك ۇيىمى مەن ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق جانە دامۋ ۇيىمىنىڭ ستاندارتتارىنا ساي جاسالعان ەڭبەك قاتىناستارىنىڭ جاڭا زاڭدىق قۇجاتىنا اينالدى.
جاڭا ەڭبەك زاڭناماسى جۇمىس بەرۋشى ءۇشىن دە, جۇمىسكەر ءۇشىن دە كوپ مۇمكىندىكتەرگە جول اشتى, ويتكەنى, ۇجىمدىق كەلىسىم پروتسەسى ەڭبەك قاتىناستارىنىڭ نەگىزى بولىپ بەكىتىلدى.
جاڭا ەڭبەك كودەكسىنە سايكەس ەلىمىزدە ۇجىمدىق كەلىسىم قاتىناستارىن قۇرۋ جانە جاڭا ۇجىمدىق كەلىسىمدەردى جاساۋ ءۇردىسى قارقىن الدى. كەن-مەتاللۋرگيا, ماشينا جاساۋ سالاسىندا, مۇناي-گاز, قۇرىلىس سەكتورى مەن وزگەلەردە جاڭا ۇجىمدىق كەلىسىمدەر جاسالدى. مۇناي, شيكىزات باعاسىنىڭ تومەندەۋىنە, ەكونوميكالىق احۋالدىڭ ناشارلاۋىنا قاراماستان, كوپتەگەن كاسىپورىندار جۇمىسكەرلەرگە تيەسىلى الەۋمەتتىك جەڭىلدىكتەردى ساقتاپ قانا قويماي, ونىڭ اۋقىمىن ارتتىرا دا الدى.
وسى مىسالدار كاسىپوداق ۇيىمدارىنىڭ جاڭا ەڭبەك كودەكسى ۇسىنعان تىڭ مۇمكىنشىلىكتەردى كەڭىنەن پايدالانىپ, الەۋمەتتىك ارىپتەستەرمەن قۇرىلىمدىق ديالوگ ورناتىپ وتىرعانىن تاعى ءبىر پاش ەتەدى.
كوپتەگەن كاسىپورىندار مەن ۇيىمداردىڭ ۇجىمدارى دەر كەزىندە جاسالعان ۇجىمدىق كەلىسىمنىڭ ارقاسىندا قورعالۋ مۇمكىندىگىنە يە بولىپ وتىر. تەك ۇجىمدىق كەلىسىمدەر ارقىلى عانا كاسىپوداق ۇيىمدارى ەڭبەككەرلەر ءۇشىن قوسىمشا جەڭىلدىكتەر مەن كەپىلدىكتەر الا الادى.
جاڭا ەڭبەك كودەكسىندە ەڭبەك قاتىناستارىنىڭ ۇجىمدىق-كەلىسىمدىك رەتتەلۋى سالاسىنىڭ اۋقىمى كەڭەيۋىنە بايلانىستى جۇمىس بەرۋشىلەردىڭ ەڭبەك جانە ۇجىمدىق كەلىسىمدەردى جاساۋ جانە ورىنداۋىن رەتتەيتىن كودەكس نورمالارىن بۇزعانى ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىگى كۇشەيتىلدى.
ەڭبەك قاتىناستارىنىڭ بارلىق قاتىسۋشىلارىن ويىننىڭ جاڭا ەرەجەلەرىمەن تانىستىرۋ قاجەت ەكەنى بەلگىلى. بىرىنشىدەن, ءبىز كاسىپوداق اكتيۆىن وقىتامىز. وسى ماقساتتا 2016 جىلدىڭ 1 قاراشاسىنا قاتىستى 25 مىڭنان استام جۇمىسكەر ءدارىس الدى.
وسى ارقىلى ءبىز ءوزىمىزدىڭ كاسىپوداق اكتيۆىمىزدىڭ ءبىلىم قورىن تولىقتىرىپ, ولاردىڭ جۇمىس بەرۋشىمەن ناقتى دالەلدەرمەن ديالوگ قۇرا الۋىن قامتاماسىز ەتەمىز. بۇل جۇمىستار جالعاسىن تاۋىپ, ءار باستاۋىش ۇيىمنىڭ توراعاسىنا جەتكىزىلەدى.
ءبىز جۇمىس بەرۋشىلەردى دە وقىتۋعا دايىنبىز, بۇل ماقساتتا بىزدە ەڭبەك زاڭاناماسىن تۇسىندىرۋگە ارنالىپ دايىندالعان اكتيۆتەرىمىز بار. ماسەلەن, وسى كۇننىڭ وزىندە ءبىز «قازاتومپروم» اق-تىڭ جۇمىس بەرۋشىلەرىن وقىتىپ, ۇيرەتتىك. قازىرگى كۇنى «سامۇرىق-قازىنامەن» بىرلەسە وقۋ جايلى كەلىسسوزدەر جۇرگىزىلۋدە.
كاسىپوداقتار فەدەراتسياسىنىڭ باستى قىزمەتتىك مىندەتىنىڭ ءبىرى الەۋمەتتىك ءارىپتەستىككە, الەۋمەتتىك ارىپتەستىك پەن الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جانە ەڭبەك قاتىناستارىن رەتتەۋ بويىنشا ۇشجاقتى كوميسسيا جۇمىسىنا قاتىسۋ.
الەۋمەتتىك ارىپتەستىك اسىرەسە, داعدارىس كەزدەرىندە جۇمىسكەرلەردىڭ ەڭبەك قۇقىقتارىن قورعاۋ جانە الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق مۇددەلەرىن ساقتاۋ, قوعامدا كەلىسىم مەن تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتۋ ىسىندە ارىپتەستەردىڭ قۇرىلىمدىق ىقپالداستىعىنا ءوز سەپتىگىن تيگىزەدى.
بۇل ماقساتتا كاسىپوداقتار فەدەراتسياسى «سامۇرىق-قازىنا» ۇلتتىڭ ءال-اۋقات قورى» اق, ەۋرازيالىق توپ كومپانياسىمەن, «اتامەكەن» ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسىمەن الەۋمەتتىك-ەڭبەك سالاسىندا ءوزارا ىنتىماقتاستىق تۋرالى مەموراندۋمدارعا قول قويعان.
الەۋمەتتىك-ەڭبەك شيەلەنىستەرىنىڭ الدىن الۋ جانە ولاردى شەشۋدە الەۋمەتتىك ءارىپتەستىكتىڭ مەحانيزمدەرى مەن قۇرالدارىنىڭ ءرولى ءشۇباسىز.
كاسىپوداقتار رەسپۋبليكانىڭ كاسىپورىندارى مەن ۇيىمدارىندا ورىن الىپ قالاتىن ەڭبەك داۋلارى مەن شيەلەنىستەرىن باستى نازاردا ۇستاپ وتىرادى. جالاقى, كاسىپورىنداردىڭ تومەن دەڭگەيدە ۇجىمدىق كەلىسىمدەرمەن قامتىلۋى, ەڭبەك زاڭناماسىنىڭ بۇزىلۋى, الەۋمەتتىك-ەڭبەك قاتىناسىنا قاتىسۋشىلاردىڭ قۇقىقتىق مادەنيەتىنىڭ تومەندىگى ولاردىڭ تۋىنداۋىنىڭ باستى سەبەپتەرى بولىپ تابىلادى.
وسى پروبلەمالاردى شەشۋ ءۇشىن ەلىمىزدە ۇكىمەت قاۋلىسىمەن بەكىتىلگەن ەڭبەك داۋلارىنىڭ تۋىنداۋ قاتەرلەرى مەن الەۋمەتتىك تولقۋلاردى ازايتۋ بويىنشا كەشەندى جوسپار جۇزەگە اسىرىلۋدا, ونىڭ اياسىندا جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ, كاسىپوداقتار مەن جۇمىس بەرۋشىلەردىڭ بىرەگەي ارەكەت ەتۋ الگوريتمى قاراستىرىلعان. ەڭبەك داۋلارى مەن شيەلەنىستەردى جەدەل انىقتاۋ ماقساتىندا ەڭبەك ۇجىمدارى مەن الەۋمەتتىك تولقۋلار تۋىنداۋى مۇمكىن وشاقتاردا كاسىپوداقتار فەدەراتسياسى ەڭبەك شيەلەنىستەرىنىڭ اپتالىق كاسىپوداقتىق مونيتورينگىن جۇرگىزىپ وتىرادى.
ءبىز ءۇشىن باستى ماقسات – جۇمىسكەرلەر ءۇشىن الەۋمەتتىك كەپىلدىكتەردى قامتاماسىز ەتۋ جانە قازاقستاندا لايىقتى ەڭبەك قاعيدالارىن دامىتۋ.
گۇلنار جۇماگەلديەۆا,
قازاقستان كاسىپوداقتارى فەدەراتسياسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى