بيىلعى جاز بەلگىلى «كازترانسگاز» اق جانە «ينتەرگاز تسەنترالنايا ازيا» اق كومپانيالارىنىڭ, اۋەسقوي الپينيستەرىنىڭ ەسىندە ۇزاق ساقتالىپ قالدى. ولار اسا قيىن ساپاردى ارتقا تاستاپ, «قارلى تاۋ» شىڭىن الدى. كومپانيا قىزمەتكەرلەرى مۇنداي ماڭىزدى دا جاۋاپتى ساپارعا ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىعى قۇرمەتىنە اتتانعان ەدى. تەڭىز دەڭگەيىنەن 5450 مەتر بيىكتىكتەگى وسى اسقار شىڭعا اۋەسقوي الپينيستەر ۇلتتىق تۋدى جانە «كازترانسگاز» اق-تىڭ جالاۋىن جەلبىرەتتى.
اسقار شىڭدى الۋعا اتتانعان اۋەسقوي الپينيستەردىڭ قاتارىندا دانيار تولەشوۆ («كازترانسگاز» اق-تىڭ گاز كەن ورىندارىن يگەرۋ جونىندەگى دەپارتامەنتى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى), سانجار شابدۋكاريموۆ («كازترانسگاز» اق-تىڭ ينۆەستيتسيالىق جوبالار دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى), تەمىر تۇسىپبەكوۆ («كازترانسگاز» اق-تىڭ سەرىكتەس كاسىپورنى «ينتەرگاز تسەنترالنايا ازيا» اق-تىڭ تەحنيكالىق ساياسات دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى), رافيك كەلتەنوۆ («ينتەرگاز تسەنترالنايا ازيا» اق-تىڭ كاسىپوداق كوميتەتىنىڭ توراعاسى), ولەگ وكشين («ينتەرگاز تسەنترالنايا ازيا» اق) بار بولاتىن. «قارقارا» بازالىق لاگەرىندە (تەڭىز دەڭگەيىنەن 2200 مەتر بيىكتىكتە) شىڭدى يگەرۋشى توپتى جاعىمدى جاعداي كۇتىپ تۇردى. ولاردى وسى جەردە اتاقتى ءالپينيسشى قازبەك ۋاليەۆ كۇتىپ الدى.
سونىمەن بىرگە «قارقارا» بازالىق لاگەرىندە شىڭدى باعىندىرۋشى توپتى سانكت-پەتەربۋرگتەن كەلگەن تۋريستەر جانە «X-treme» فاكتور جوباسىن ءتۇسىرۋشى «ەۋرازيا» تەلەارناسىنىڭ كينوتۇسىرۋشى توبى قارسى الدى. تاجىريبەلى نۇسقاۋشى ءالپينيستىڭ باسشىلىعىمەن ولاردىڭ بارلىعى «قارلىتاۋ» شىڭىن باعىندىرۋعا قاتىستى.
وسى جەردە كومپانيا قىزمەتكەرلەرىنىڭ اسقار شىڭدى الۋعا ەرەكشە دايىندىقپەن كەلگەندىگىن اتاپ ءوتۋ كەرەك. ولاردىڭ كيىمدەرى دە بيىككە شىعۋ ءۇشىن لايىقتالعان بولاتىن. اسقار شىڭدى الۋ باعىتىنداعى ساپاردا توپ الدىمەن تاجىريبە رەتىندە «باس قارقارا» شىڭىنا شىقتى. اۋا رايىنىڭ اسا ىستىق بولۋىنا بايلانىستى توپتىڭ بۇل تاجىريبە ساپارى دا وڭاي بولعان جوق. الايدا ولار العاشقى سىننان ءسۇرىنبەي ءوتتى.
كەلەسى كۇنى توپ تاجىريبەلى جەتەكشى قازبەك ۋاليەۆتىڭ باسشىلىعىمەن مي-8 تىكۇشاعىنا وتىرىپ, 7 مىڭ مەترلىك حان ءتاڭىرى شىڭىنىڭ سولتۇستىك قابىرعاسىنداعى مۇزداققا قوندى. مۇزداقتىڭ ۇستىنە قونعان تىكۇشاقتان تۇسكەن الپينيستەر ارنايى لاگەردە دايىندىقتان ءوتىپ, باستى شىڭدى الۋ ساپارىنا دايىندالدى. ءتاجىريبەلى نۇسقاۋشى ولارعا شىڭعا شىعۋ بارىسىندا كەزدەسەتىن قاۋىپتى تۇستاردى كورسەتىپ, بيىك شىڭدا كەزدەسەتىن دەنە قىسىمى تۋرالى ەسكەرتتى. توپتىڭ كەيبىر مۇشەلەرى ءۇشىن بەيىمدەلۋ كەزەڭى اۋىر بولدى. كوپشىلىگىنىڭ باسى اينالىپ, قان قىسىمى كوتەرىلدى. سوعان قاراماستان توپ مۇزداقتىڭ قيىن دا كۇردەلى اۋماقتارىن جەڭىپ, شىڭدى باعىندىرۋعا ەشبىر شىعىنسىز جەتتى.
– مۇنداي بيىكتىكتە اۋا قۇرعاق ءارى قىسىم جوعارى بولادى ەكەن. وسىنداي جاعدايدا قاتتى قيمىلداعان كەزدە اۋىزبەن دەمالۋعا تۋرا كەلەدى. سونىڭ سالدارىنان اۋىز كەۋىپ, وكپە جىلدام قابىنادى ەكەن. اسىرەسە, ادامدى ءشول قىسادى. ءبىز مۇزداقتان ءوتىپ, بيىكتىكتى الار كەزەڭدە قار ارالاس جاڭبىر جاۋدى. سوندىقتان ءتۇننىڭ ءبىر بولىگىن شاتىردىڭ ءىشىندە وتكىزدىك, جاڭبىردان پانالاۋعا تۋرا كەلدى. ءتۇن ىشىندە ءبىز باعىندىرۋدى ماقسات ەتكەن شىڭنان بىرنەشە قار كوشكىنى قۇلاعانىن دا ەستىدىك. بىراق ءبىز قيىندىققا قاراماستان, العا قويعان ماقسات – «قارلىتاۋ» شىڭىن باعىندىرۋ ءۇشىن ەشتەڭەدەن تايىنعانىمىز جوق, دەيدى اۋەسقوي ءالپينيسشى دانيار تولەشوۆ.
كەلەسى كۇنى اۋەسقويشىلار توبى تەڭىز دەڭگەيىنەن 4 800 مەتر بيىكتىكتەگى العاشقى اسۋدى باعىندىردى. رەسەيدەن كەلگەن تۋريستىك توپتىڭ بىرنەشە مۇشەسى بۇل شىڭدى باعىندىرا المادى. ولاردىڭ قان قىسىمى ارتىپ, باسى اينالعاندىقتان تومەندەگى شاتىردا تىنىعىپ, نەگىزگى توپتى قايتار جولدا كۇتىپ الۋدان باسقا امالدارى قالمادى. تەك «كازترانسگاز» اق-تىڭ نەگىزگى اۋەسقوي الپينيسشىلەر كومانداسى عانا العان بەتتەرىنەن تايماي, تاۋەلسىزدىك شىڭىن باعىندىردى.
– ساعات ءتىلى 13:00-دەن اسىپ كەتتى. بەلگىلەنگەن كەستە بويىنشا ءبىز بۇل ۋاقىتتا شىڭ بيىگىندە بولۋىمىز كەرەك ەدى. سوندىقتان ءبىز جىگەرىمىزدى جانىپ, قايتكەندە دە اسقار شىڭعا ەلىمىزدىڭ كوك بايراعىن تىگۋ ءۇشىن قولدان كەلگەننىڭ ءبارىن جاسادىق. اقىرى ءبىز العا قويعان ماقساتىمىزعا جەتىپ, «قارلىتاۋ» شىڭىنىڭ ۇشار باسىنا ەلىمىزدىڭ كوك بايراعى مەن كومپانيانىڭ جالاۋىن قادادىق. بۇل ءبىزدىڭ رەسپۋبليكا تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىعىنا ارناعان سىيىمىز ەدى, – دەيدى اۋەسقوي الپينيسشىلەر توبىنىڭ بەلسەندى مۇشەسى دانيار تولەشوۆ.
شىڭنان ءتۇسۋ دە اۋەسقوي الپينيسشىلەر ءۇشىن جەڭىل بولعان جوق. توپ تومەندەگى لاگەرگە كوز بايلانىپ, قاس قارايعاندا جەتتى. ەكىنشى لاگەردە ولار قونالقى جاساپ, كەلەسى كۇنى عانا «X-treme» فاكتور جوباسىن جاساۋشى تەلەفيلم ءتۇسىرۋشىلەرمەن بىرگە «قارقارا» لاگەرىنە دەيىن تىكۇشاقپەن جەتتى. وسى جەردە ولاردى كومپانيا باسشىلارى قارسى الىپ, «قارلىتاۋ» شىڭىن باعىندىرعاندارى تۋرالى سەرتيفيكاتتار مەن باعالى سىيلىقتار تابىس ەتتى. مىنە, وسى بيىك شىڭدى باعىندىرۋ جولىنداعى قيىن دا كۇردەلى ساپار «كازترانسگاز» كومپانياسى قىزمەتكەرلەرىنىڭ العا قويعان ماقساتقا جەتۋ جولىنداعى جىگەرلى قيمىلدارىن پاش ەتىپ, كومپانيا قىزمەتكەرلەرى ءۇشىن سالاماتتى ءومىر سالتىنىڭ قىمبات ەكەندىگىن دالەلدەدى.
جىلقىباي جاعىپار ۇلى.