ەلىمىزدىڭ مۋزىكالىق-ساحنا الەمىندەگى تۇڭعىش قازاق وپەراسى «قىز جىبەكتىڭ» دۇنيەگە كەلگەنىنە, مىنە, 83 جىل تولعان ەكەن. ول تۋعاندا وزگەشە سىرلى داۋسىمەن بارشا الەمدى سەلت ەتكىزىپ, ىقىلاس-زەيىنىن وزىنە بىردەن تارتتى. «قىز جىبەك» بۇگىنگى كۇنى ۇلتتىق وپەرا ونەرىندە ەڭ ۇزاق باقىتتى ءومىر كەشكەن قاسيەتتى تۋىندى! ونى ومىرگە كەلتىرگەن اۆتورلار – كومپوزيتور ەۆگەني برۋسيلوۆسكي مەن جازۋشى عابيت مۇسىرەپوۆتىڭ, باستى ءرولدەردەگى كۇلاش, قانابەك بايسەيىتوۆتەردىڭ, قۇرمانبەك جانداربەكوۆتىڭ, ماناربەك ەرجانوۆتىڭ, عاريفوللا قۇرمانعاليەۆتىڭ, شارا جيەنقۇلوۆانىڭ ەسىمدەرى ۇلتتىق وپەرا ونەرىنىڭ شەجىرەسىنە التىن ارىپپەن جازىلدى.
وسى ۋاقىت ارالىعىندا بۇل تۋىندىدا قويۋشى رەجيسسەرلەر, ديريجەرلەر, بالەتمەيستەرلەر, انشىلەر, سۋرەتشىلەردىڭ ءۇش ۇرپاق بۋىنى قاتىسىپ الماستى. ولاردىڭ ارقايسىسى تۋىندىعا وزىنشە تىڭ سەرپىلىس بەرىپ, تەرەڭدەتە, كەڭەيتە ءتۇستى.
بۇلار – تۇرعىت وسمانوۆ, بازارعالي جامانباەۆ, نۇرلان جاراسوۆ, ابزال مۇحيتدينوۆ, داۋرەن ءابىروۆ, ءزاۋىر رايباەۆ, تۇرسىنبەك نۇرقاليەۆ, گۇلفايرۋز ىسمايىلوۆا, شابال بەيسەكوۆا, بيبىگۇل تولەگەنوۆا, بايعالي دوسىمجانوۆ, ءانۋاربەك ۇمبەتباەۆ, كاۋكەن كەنجەتاەۆ, ناريمان قاراجىگىتوۆ, باقىت ءاشىموۆا, امانگەلدى سەمبين, شورا ۇمبەتاليەۆ, كەڭەس باقتاەۆ, قانات ومارباەۆ, عافيز ەسىموۆ, قانات قۇلىمجانوۆ, باقىتجان ىسقاقوۆ, الىبەك دىنىشەۆ, كەنجەعالي مىرجىقباەۆ, بايعالي مومبەكوۆ, نۇرجامال ۇسەنباەۆا, جانات شىبىقباەۆ, مايرا مۇحامەدقىزى, گۇلزات داۋىرباەۆا, جان تاپين, دينا حامزينا سىندى اباي اتىنداعى مەملەكەتتىك اكادەميالىق جانە كۇلاش بايسەيىتوۆا اتىنداعى ۇلتتىق وپەرا جانە بالەت تەاترلارىنىڭ ونەر تارلاندارى. ال ەندى «استانا وپەرا» مەملەكەتتىك تەاترىندا بۇگىنگى قويىلىپ جاتقان «قىز جىبەكتە» ۇلى كۇلاشتىڭ جۇلدىزدى ءشوبەرەلەرى ونەر كورسەتىپ, كورەرمەن جۇرەگىنەن ورىن الۋدا!
بۇل وپەرانىڭ فەنومەنى نەدە دەگەن سۇراققا, مەن دومبىرانىڭ قوس شەگىندەي ۇندەستىكتە بولعان كومپوزيتور ەۆگەني برۋسيلوۆسكي مەن جازۋشى عابيت مۇسىرەپوۆ سىندى دانا سۋرەتكەرلەر, اقىن ماعجان ايتقانداي, «قالامىمدى مالىپ جۇرەك قانىنا...» وزدەرىنىڭ جان جۇرەگىنەن تۋدىرىپ, جالىن بەرگەن «قىز جىبەكتىڭ» ماڭگىلىك جاستىعىندا دەر ەدىم.
كەمەڭگەر احمەت جۇبانوۆتىڭ 1933 جىلى لەنينگراد (قازىرگى پەتەربور) قالاسىنا بارىپ, 27 جاستاعى ەۆگەني برۋسيلوۆسكيدى قازاقتىڭ كاسىبي مۋزىكاسىن كوتەرۋ ءۇشىن الماتىعا ارنايى شاقىرعانىن ءبىز تاريحتان جاقسى بىلەمىز. بىراق ەكى جىلعا كەلىسىم بەرگەن برۋسيلوۆسكي ءوزىنىڭ بار شىعارماشىلىق ءومىرىنىڭ 37 جىلعا سوزىلاتىنىن, سانالى عۇمىرىنىڭ قازاق جەرىندە وتەتىنىن, قازاقتىڭ كاسىبي مۋزىكا ونەرىنىڭ نەگىزىن سالۋشىلاردىڭ ءبىرى بولاتىنىن بولجاپ بىلمەگەنى حاق.
مىنە, 1933 جىلى قازاقستانعا كەلە سالا, ءوزى قىزمەت ەتەتىن الماتى مۋزىكالىق-دراما تەحنيكۋمى جانىنداعى حالىق مۋزىكاسىنىڭ عىلىمي-زەرتتەۋ كابينەتىندە ءداستۇرلى مۋزىكانىڭ حاس شەبەرلەرى دينا نۇرپەيىسوۆا, قالي جانتىلەۋوۆ, ناۋشا جانە ماحامبەت بوكەيحانوۆتار, ۋاحاپ قابيعوجين, لۇقپان مەدەتوۆ, امىرە قاشاۋباەۆ, ماناربەك ەرجانوۆ, يسا بايزاقوۆتىڭ ورىنداۋىندا 250-دەن استام حالىق جانە حالىق كومپوزيتورىنىڭ ءىنجۋ-مارجاندارىن نوتاعا ءتۇسىرىپ, ارتىنان ولاردى ءوزىنىڭ تۋىندىلارىنا ارقاۋ ەتتى. ول ءوزىنىڭ گازەتكە بەرگەن ءبىر سۇحباتىندا: «مەن قانداي مۋزىكا جازسام دا, ءبارىبىر ول قازاق مۋزىكاسى بولىپ شىعا بەرەدى...» دەۋى سودان بولار.
ەۆگەني گريگورەۆيچ 9 وپەرانى دۇنيەگە اكەلگەن كومپوزيتور. سولاردىڭ ىشىندە «جالبىر» (ليبرەتتوسى بەيىمبەت مايليندىكى, 1935 ج.), «ەر تارعىن» (ليبرەتتوسى ساعىر قامالوۆتىكى, 1936 ج.), «ايمان-شولپان» (ليبرەتتوسى مۇحتار اۋەزوۆتىكى, 1938 ج.) قويىلىمدارى كەزىندە كورەرمەن حالىقتىڭ كەرەمەت قوشەمەت-ىقىلاسىندا بولدى. بىراق سولاردىڭ ىشىندە بۇگىنگە دەيىن ساحنادان تۇسپەي كەلە جاتقانى – «قىز جىبەك» وپەراسى. ونىڭ بىردەن-ءبىر سەبەبى, «قىز جىبەك» ليبرەتتوسىنىڭ شەكسپيرلىك دەڭگەيدەگى عاجايىپ مۇلتىكسىزدىگى دەپ بىلەمىن. مۇندا ۇلىلىق پەن ز ۇلىمدىق, نۇرلى كۇن مەن سۇرلى كۇن, تازالىق پەن لاستىق, اسقاقتىق پەن ارسىزدىق بىتىسپەس قاقتىعىسقا ءتۇسىپ, اقىرى جاس جۇرەكتەردىڭ عاشىقتىق سەزىمىن تۇنشىقتىرىپ تىنادى. بۇعان دەيىن دە, بۇدان كەيىن دە وتاندىق درامالىق تۋىندىلاردا بولماعان, اسپان اينالىپ جەرگە تۇسكەندەي كورىنىستەگى ۇلى دالانىڭ ۇلى تراگەدياسى بۇل! ارينە, مۇنداي ادەبي كوركەمدىك دەڭگەيى بيىك ليبرەتتوعا مۋزىكا جازۋ برۋسيلوۆسكي سياقتى تۇلعالى كومپوزيتورعا شىنايى باقىت ەدى.
عابيت مۇسىرەپوۆ ارقاشان ەۆگەني برۋسيلوۆسكيگە دەگەن ءوزىنىڭ شىنايى دوستىق كوڭىلىن تەبىرەنە, شىعارماشىلىق قارىم-قاتىناسىن ەرەكشە ءبىلدىرەتىن. وسىعان دالەل رەتىندە كومپوزيتوردىڭ 1970 جىلى الماتىدان ماسكەۋ قالاسىنا ءبىرجولا قونىس اۋدارعاندا, ۇلى جازۋشىنىڭ وعان جازعان حاتىنان ءۇزىندى كەلتىرەيىن: «...ەۆگەني! سەنىڭ بىزدەن ءبىرجولا كەتىپ بارا جاتقانىڭدى ەندى قازىر عانا ۇقتىم. ازىن-اۋلاق ادال ادامداردىڭ ءبىرى مۇلدە الىستاپ بارا جاتقاندىعىنان كوڭىل پەرنەلەرىم بىرت-بىرت ۇزىلۋدە. اعىمنان جارىلاتىن, ادال كوڭىلىممەن سىرلاساتىن ادامدارىم مۇحتار مەن سەن ەدىڭ. وسى جولداردى ساعان «قوش!» – دەپ ايتقان سوزىمدەي قابىل ال, سۇيىكتى ادال دوسىم. تۇلا بويى تۇتاس ءوزىڭنىڭ عابيتىڭ».
عابەڭنىڭ دە 500 جىلدان استام تاريحى بار, قازاق حالقىنىڭ كونە ليرو-ەپوستىق داستاندارىنىڭ ءبىرى «قىز جىبەككە» بەت بۇرعانى كەزدەيسوق بولماس...
1936 جىلدىڭ مامىر ايىندا كەڭەس وداعىنىڭ استاناسى ماسكەۋ قالاسىندا قازاقستاننىڭ مادەنيەتى مەن ونەرىنىڭ ءبىرىنشى دەكاداسىندا ە. برۋسيلوۆسكيدىڭ «قىز جىبەك» وپەراسى كورسەتىلىپ, بۇل قويىلىمدى, ونداعى جىبەك رولىندەگى كۇلاش بايسەيىتوۆانى كورگەن يوسيف ستالين ونى «قازاق بۇلب ۇلى» دەپ اتاسا, ورىستىڭ ۇلى ءانشىسى انتونينا نەجدانوۆا «چۋدو!» دەپ تاڭداي قاقتى.
مىنە, شەتسىز, شەكسىز ۇلى دالانىڭ جۋسان اڭقىعان ارشىن ءتوسى, ساعىم قۋعان تۇلپارلار تۇياعىنىڭ قۋاتتى ءدۇبىرى, كۇن ساۋلەسىن قاناتىنا ىلگەن اققۋلار قاڭقىلى, ءبارى-ءبارى انشىلەردىڭ, حوردىڭ, وركەستردىڭ ۇنىندە, مىڭ بۇرالعان بالەت بيىندە بەرىلىپ, ۇلكەن تەاتردىڭ ساحناسىن عالامات كورىنىسكە بولەدى.
«قىز جىبەك» وپەراسىنىڭ 1968 جىلى 1000-شى, ال 2008 جىلى 1500-ءشى قويىلىمى اباي اتىنداعى اكادەميالىق وپەرا جانە بالەت تەاترىندا ءوتتى. ەندى ول 2013 جىلى ەلباسىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ باستاماسىمەن قۇرىلعان «استانا وپەرا» مەملەكەتتىك وپەرا جانە بالەت تەاترىنىڭ ساحناسىندا ءبىرىنشى رەت جاڭا مۋزىكالىق رەداكتسيادا, جاڭا رەجيسسەرلىك شەشىمدە, اكۋستيكالىق, كومپيۋتەرلىك, جارىق بەرۋ تەحنولوگياسىمەن, پلاستيكالىق حورەوگرافيالىق تۇجىرىمدامادا, كەيىپكەرلەردىڭ ويناۋ, سويلەۋ, ءان ايتۋ تاسىلدەرى قازاقتىڭ ءداستۇرلى ورىنداۋشىلىق ەرەكشەلىكتەرىندە قويىلىپ وتىر.
جولامان تۇرسىنباەۆ,
قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى, كومپوزيتور