2011 جىلعى 29 ماۋسىم, استانا قالاسى
«قۇننىڭ قورى مەن تۇرلەرى» باعالاۋ ستاندارتىن بەكىتۋ تۋرالى
«قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى باعالاۋ قىزمەتى تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسى زاڭىنىڭ 19-بابىنا سايكەس, بۇيىرامىن:
1. قوسا بەرىلىپ وتىرعان «قۇننىڭ قورى مەن تۇرلەرى» باعالاۋ ستاندارت بەكىتىلسىن.
2. قازاقستان رەسپۋبليكاسى ادىلەت مينيسترلىگىنىڭ تىركەۋ قىزمەتى جانە قۇقىقتىق كومەك كورسەتۋ كوميتەتى:
1) وسى بۇيرىقتىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسى ادىلەت مينيسترلىگىندە مەملەكەتتىك تىركەلۋىن;
2) وسى بۇيرىقتى قازاقستان رەسپۋبليكاسى ادىلەت مينيسترلىگىنىڭ ينتەرنەت-رەسۋرسىندا ورنالاستىرۋ جونىندە شارالار قابىلدانۋىن قامتاماسىز ەتسىن.
3. وسى بۇيرىقتىڭ ورىندالۋىن باقىلاۋ قازاقستان رەسپۋبليكاسى ادىلەت ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى ءا.ت.امانباەۆقا جانە قازاقستان رەسپۋبليكاسى تىركەۋ قىزمەتى جانە قۇقىقتىق كومەك كورسەتۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى م.ي.سەكسەمباەۆقا جۇكتەلسىن.
4. وسى بۇيرىق العاش رەسمي جاريالانعاننان كەيىن كۇنتىزبەلىك ون كۇن وتكەن سوڭ قولدانىسقا ەنگىزىلەدى.
ءمينيستردىڭ مىندەتىن اتقارۋشى د.قۇسداۋلەتوۆ.
قازاقستان رەسپۋبليكاسى ادىلەت ءمينيسترى مىندەتىن اتقارۋشىنىڭ
2011 جىلعى 29 ماۋسىمداعى № 243 بۇيرىعىمەن بەكىتىلدى
«قۇننىڭ قورى مەن تۇرلەرى» باعالاۋ ستاندارتى
1. جالپى ەرەجەلەر
1. وسى «قۇننىڭ قورى مەن ءتۇرى» مەملەكەتتىك باعالاۋ ستاندارتى (بۇدان ءارى – ستاندارت) «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى باعالاۋ قىزمەتى تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسى زاڭىنىڭ نەگىزىندە حالىقارالىق باعالاۋ ستاندارتتارىن پايدالانا وتىرىپ ازىرلەندى جانە باعالاۋدىڭ ماقساتىن, باعالاۋدىڭ ناتيجەسىن پايىمدى پايدالانۋ, سونداي-اق نارىقتىق قۇندى جانە نارىقتىقتان ەرەكشەلەنەتىن وزگە دە قۇن تۇرلەرىنىڭ ۇعىمدارىن اشادى. وسى باعالاۋ ستاندارت باعالاۋ قىزمەتىن جۇزەگە اسىرعان كەزدە قولدانۋعا مىندەتتى بولىپ تابىلادى.
2. وسى ستاندارتتا كەلەسى ۇعىمدار پايدالانىلادى:
الماستىرۋ قۇنى – باعالاۋ وبەكتىسىنىڭ توزىعىن ەسكەرە وتىرىپ, باعالاۋ جۇرگىزىلگەن كۇنى قولدانىلعان نارىقتىق باعالارداعى باعالاۋدىڭ ۇقساس وبەكتىسىن جاساۋعا جۇمسالاتىن شىعىندار سوماسى;
ارنايى قۇن – بۇل نارىقتىق قۇننان اسىپ تۇسەتىن جانە اكتيۆتىڭ كەيبىر ەرەكشەلىكتەرىن كورسەتەتىن, ارنايى ساتىپ الۋشى ءۇشىن قۇندىلىققا يە سوما;
ءادىل قۇن – بۇل كەم دەگەندە اكتيۆتەردى اۋىستىرۋعا بولاتىن نەمەسە حابارلاندىرىلعان, ءبىر-بىرىنە تاۋەلسىز تاراپتار اراسىندا وپەراتسيا جاساعان كەزدە مىندەتتەمەنى ورىندايتىن سوما;
باعالاۋ وبەكتىسىنىڭ تولىق قالپىنا كەلتىرۋ قۇنى – قۇرىلىس-مونتاجداۋ جۇمىستارىنا, ماتەريالدار مەن قۇرىلعىلارعا, ساۋدا ۇستەمە باعالار مەن كولىك تاريفتەرىنە قويىلاتىن اعىمداعى باعالاردى ەسەپكە الا وتىرىپ, كاسىپكەردىڭ تابىسىن جانە قوسىمشا قۇن سالىعىن ەسەپكە الماعانداعى وسى باستاپقى تۇرىنە (ەسكى جوباسى بويىنشا) تولىعىمەن قالپىنا كەلتىرۋگە قاجەتتى قاراجاتتاردىڭ قۇنى;
باستاپقى قۇن – بۇل تولەنگەن وتەلمەگەن سالىقتار مەن الىمداردى, سونداي-اق جەتكىزۋ, مونتاجداۋ, قوندىرۋ, پايدالانۋعا قوسۋعا كەتەتىن شىعىنداردى جانە باسقا دا اكتيۆتەردى ماقساتتى پايدالانۋ ءۇشىن تىكەلەي جۇمىس جاعدايىنا كەلتىرۋگە جۇمسالاتىن شىعىنداردى قوسا العاندا, نەگىزگى قۇرالداردى تۇرعىزۋ نەمەسە ساتىپ الۋ جونىندە ناقتى جۇمسالعان شىعىنداردىڭ قۇنى;
ينۆەستيتسيالىق قۇن نەمەسە قۇندىلىق – بۇل ناقتى ءبىر ينۆەستوردىڭ نەمەسە ينۆەستورلار سىنىبىنىڭ ورنىققان ينۆەستيتسيالىق كەزىندەگى نەمەسە وندىرىستىك ماقساتتاعى م ۇلىك قۇنى. بۇل سۋبەكتيۆتىك ۇعىم ناقتى ءبىر م ۇلىكتى ناقتى ينۆەستورعا, ينۆەستورلار توبىمەن نەمەسە بەلگىلى ءبىر ينۆەستيتسيالىق ماقساتتارى جانە/نەمەسە ولشەمدەرى بار كاسىپورىندارمەن سايكەستەندىرەدى;
يپوتەكالىق قۇن – بۇل قوزعالىسى ەكونوميكالىق تسيكلدىڭ كەزەڭدەرىمەن جانە الىپ-ساتار سيپاتتاعى ەلەمەنتتەرگە بايلانىسى جوق ارنايى اتسيكلدىق قۇن;
كاداسترلىق قۇن – جاپپاي باعالاۋ امالىمەن ايقىندالعان, كاداسترلىق باعالاۋدى جۇرگىزۋدى رەتتەيتىن زاڭناماعا سايكەس بەكىتىلگەن, جىلجىمايتىن م ۇلىكتى مەملەكەتتىك كاداسترلىق باعالاۋ ۇدەرىسىندە بەلگىلەنگەن نارىقتىق قۇن. كاداسترلىق قۇندى باعالاۋشىلار سالىق سالۋ ماقساتىندا ايقىندايدى;
كادەگە جاراتۋ قۇنى – ەكونوميكالىق جارامدىلىق مەرزىمىنىڭ سوڭىنداعى, ياعني م ۇلىكتى پايدالانۋ قاۋىپتى نەمەسە كەرەكسىز بولىپ قالعانداعى, ياعني جوندەۋگە كەتەتىن شىعىندارى ونىڭ باستاپقى قۇننىڭ 80%-نان اساتىن نارىقتىق قۇنى;
كەدەن قۇنى – قولدانىستاعى كەدەن زاڭناماسى نەگىزىندە ەسەپتەلەتىن كەدەن تولەمدەرىن اۋدارۋ ماقساتىندا ايقىندالاتىن قۇن;
كەپىل قۇنى – باعالاۋشى بەلگىلەگەن م ۇلىكتىڭ يپوتەكالىق قۇنىنان ۇلەس رەتىندە بانك دەربەس ايقىنداعان م ۇلىك كەپىلىنە بەرىلەتىن كرەديت سوماسى;
نارىقتىق قۇن – وسى وبەكت باسەكە جاعدايىنداعى مامىلەلەردىڭ نەگىزىندە يەلىكتەن ايىرۋعا بولاتىن, مامىلە تاراپتارى باعالاۋ وبەكتىسى تۋرالى بارلىق اقپاراتقا يە بولا وتىرىپ, ءىس-قيمىل ەتكەندە, ال مامىلەنىڭ باعاسىنا قانداي دا ءبىر توتەنشە جاعدايلار ىقپالىن تيگىزبەيتىن جاعدايداعى وسى وبەكتىنىڭ ەسەپتىك اقشالاي سوماسى:
مامىلەنىڭ ءبىر تارابى باعالاۋ وبەكتىسىن يەلىكتەن ايىرۋعا مىندەتتى ەمەس, ال ەكىنشى تاراپ ساتىپ الۋعا مىندەتتى ەمەس;
مامىلە تاراپتارى مامىلەنىڭ ءمانى جونىندە جاقسى حاباردار جانە ءوزىنىڭ مۇددەسى ءۇشىن ءىس-ارەكەت ەتەدى;
مامىلەنىڭ باعاسى قاي جاقتان بولماسىن مامىلەنىڭ تاراپتارىنا قاتىستى باعالاۋ وبەكتىسى ءۇشىن جانە مامىلەنى جاساۋعا ماجبۇرلەۋ ءۇشىن اقشالاي سىياقى بالاماسىن بىلدىرەدى;
ءوسىمىن مولايتۋ قۇنى – باعالاۋ جۇرگىزگەن, ۇقساس ماتەريالدار مەن تەحنولوگيالاردى قولدانا وتىرىپ, باعالاۋ وبەكتىسىنىڭ توزىعىن ەسكەرە وتىرىپ, باعالاۋ وبەكتىسىنە ۇقساس وبەكتىنى جاساعان كۇنىندە قولدانىلعان نارىق باعالارىنداعى شىعىندار سوماسى. ءوسىمىن مولايتۋدىڭ تولىق قۇنى وسىعان ۇقساس وبەكتىگە باعالاۋ جۇرگىزىلگەن ساتتە قولدانىلعان باعالار بويىنشا ايقىندالادى;
ساقتاندىرۋ قۇنى – كەلىسىم شارتتىڭ نەمەسە ساقتاندىرۋ ءپوليسىنىڭ ەرەجەلەرىندە كوزدەلگەن م ۇلىك قۇنى. ساقتاندىرۋ سوماسىنىڭ بولجانىپ وتىرعان مولشەرى ساقتاندىرۋ شارتىنىڭ تالاپتارىنا جۇرگىزىلگەن تالداۋدىڭ ناتيجەلەرى نەگىزىندە, جالپى جەكەلەگەن ساقتاندىرۋ جاعدايلارى, ءبىر توپ ساقتاندىرۋ جاعدايى ءۇشىن, سونداي-اق م ۇلىكتىڭ تابيعي جاعدايىنىڭ, ونىڭ اعىمداعى پايدالانىلۋ ەرەكشەلىكتەرىن, م ۇلىكتىڭ نارىقتىق قۇنىن قالىتاستىرۋعا سىرتقى فاكتورلاردىڭ ىقپالىن ەسكەرە وتىرىپ ايقىندالادى;
سالىق قۇنى – قولدانىستاعى سالىق زاڭناماسىنىڭ نەگىزىندە ەسەپتەلەتىن قۇن;
سينەرگەتيكالىق قۇن – بۇل باستاپقى م ۇلىكتىك مۇددە سوماسىنا قاراعاندا ولاردى بىرىكتىرۋ ناتيجەسىندەگى الىنعان م ۇلىكتىك مۇددە قۇنى جوعارى ەكى نەمەسە ودان دا كوپ م ۇلىكتىك مۇددەلەردى ۇيلەستىرۋ ەسەبىنەن نارىقتىق سومادان اسىپ تۇسەتىن سوما;
تاراتۋ قۇنى – ادەتتە بيزنەس جابىلعاننان كەيىن جەكە ساتۋ ءۇشىن ۇسىنىلاتىن بيزنەستە بىرلەسىپ پايدالانىلاتىن اكتيۆتەر توبىنىڭ نارىقتىق قۇنىنىڭ ءتۇرى;
تەڭگەرىمدىك قۇن – بارلىق جيناقتالعان امورتيزاتسيا مەن جيناقتالعان شىعىس سومالارىن قۇنسىزدانۋدان الىپ تاستاعاننان كەيىنگى بۋحگالتەرلىك تەڭگەرىمدە اكتيۆ تانىلاتىن سوما;
تەرمينالدىق (رەۆەرسيالىق) قۇن – باعالاناتىن م ۇلىكتىڭ يەلىك ەتەتىن (بولاشاقتاعى) ەسەپتىك كەزەڭىنىڭ سوڭىنداعى نارىقتىق قۇنى.
قۇن قورى – بۇل ونىڭ نەگىزىندە قۇننىڭ تۇرلەرى ايقىندالاتىن بەلگىلى ءبىر تۇجىرىمداما. قۇندى ولشەۋ تۇجىرىمداماسى باعالاۋدى بولجالدى پايدالانۋ (تاعايىنداۋ) قاتىستى ءارتۇرلى بولۋى مۇمكىن.
3. باعالاۋ قورى قۇنداردىڭ بارلىق تۇرلەرىن ەكى تۇرگە بولەدى: قۇننىڭ نارىقتىق قورى جانە قۇنداردىڭ نارىقتىق ەمەس قورلارىنىڭ ءۇش ساناتى, سونداي-اق قۇننىڭ جەكەلەگەن كىشى تۇرلەرىن قولدانۋ.
قۇننىڭ نارىقتىق قورى م ۇلىكتىڭ اناعۇرلىم شامالىق قۇنىن ايقىنداۋ ءۇشىن قولدانىلادى, ول بويىنشا ەركىن جانە اشىق رىنوكتا اۋىستىرۋعا بولادى.
قۇننىڭ نارىقتىق ەمەس قورى نارىق قاتىسۋشىلارنىڭ ساتىپ الۋ قابىلەتىنە ەمەس نەمەسە نارىقتىڭ ايىرىقشا نەمەسە ادەتتەگىدەن بولەك شارتتارىنداعى تيىمدىلىگىنە ەمەس, ەكونوميكالىق پايدالى ەكەندىگىنە نەمەسە م ۇلىكتىڭ فۋنكتسيالارىنا نەگىزدەلەدى.
4. باعالاۋ قورىن, ياعني قۇننىڭ ءتۇرىن تاڭداۋ م ۇلىكتى باعالاۋدان وتكىزۋگە شارت جاساۋدى تالاپ ەتەدى جانە م ۇلىكتى باعالاۋ ماقساتتىلىعىنا, ونىڭ ەرەكشەلىكتەرىنە, سونداي-اق نورماتيۆتىك تالاپتارعا بايلانىستى بولادى. م ۇلىكتى باعالاۋ جونىندەگى نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتىلەردە, م ۇلىككە باعالاۋ جۇرگىزۋ شارتىندا نەمەسە سوتتىڭ قاۋلىسىندا باعالاۋدىڭ ناتيجەسى ايقىندالاتىن قۇننىڭ ءتۇرى كورسەتىلمەگەن جاعدايدا, نارىقتىق قۇنى ايقىندالادى.
5. قۇن ساتىپ الۋشىلار مەن ساتۋشىلاردىڭ تاۋارلاردى نەمەسە قىزمەت كورسەتۋلەردى ساتىپ الۋ ءۇشىن كەلىسۋى اناعۇرلىم ىقتيمال باعاعا قاتىستى ەكونوميالىق ۇعىم بولىپ تابىلادى. قۇن فاكتى ەمەس, تاڭداپ الىنعان باعالاۋ قورىنا سايكەس ۋاقىتتىڭ ناقتى ءبىر ساتىندەگى ناقتى تاۋارلار مەن قىزمەت كورسەتۋلەردىڭ باعالارىنىڭ ەسەپتىك شاماسى بولىپ تابىلادى. قۇننىڭ ەكونوميكالىق ۇعىمى نارىقتىڭ تاۋار يەسىنىڭ نەمەسە قىزمەت كورسەتۋدى پايدالانۋشىنىڭ باعالاۋ كۇنى العان پايداسىنا كوزقاراسىن بىلدىرەدى.
6. باعالاۋدىڭ ماقساتى قۇننىڭ ناقتى ءبىر ءتۇرىنىڭ شاماسىن بەلگىلەۋ بولىپ تابىلادى, ول باعالاۋ ناتيجەسىن الدىن الا پايدالانۋمەن ايقىندالادى جانە باعالاۋ تۋرالى ەسەپتىك تاپسىرىس بەرۋشىسىمەن شارتتا بەلگىلەنەدى.
7. باعالاۋدىڭ ناتيجەسى باعالاۋ وبەكتىسى قۇنىنىڭ قورىتىندى شاماسى بولىپ تابىلادى. باعالاۋ ناتيجەسى تاراپتاردىڭ باعالاۋ وبەكتىسىنە قاتىستى مامىلە جاساۋ نەمەسە وزگە دە ءىس-ارەكەتتەر جاساۋ ءۇشىن باعالاردى ايقىنداۋ كەزىندە, ونىڭ ىشىندە سالىق سالۋ ماقساتىندا ساتۋ-ساتىپ الۋ مامىلەسىن, جالعا نەمەسە كەپىلگە بەرۋ, ساقتاندىرۋ, نەسيە الۋ, جارعىلىق كاپيتالعا ەنگىزۋ, جارعىلىق كاپيتالعا ەنگىزۋ مامىلەلەرىن جاساعان كەزدە پايدالانىلادى.
8. باعالاۋ قىزمەتىن جۇزەگە اسىرۋ كەزىندە باعالاۋ وبەكتىسى قۇنىنىڭ مىنا تۇرلەرى پايدالانىلادى:
نارىق قۇنى جانە ونىڭ كىشى تۇرلەرى:
تاراتۋ قۇنى;
كادەگە جاراتۋ قۇنى;
تەرمينالدىق (رەۆەرسيالىق) قۇنى.
قۇننىڭ وزگە دە تۇرلەرى:
ينۆەستيتسيالىق;
ءادىل;
ارنايى;
سينەرگەتيكالىق;
سالىقتىق;
يپوتەكالىق;
كەپىلدىك;
ساقتاندىرۋ;
كاداسترلىك;
كەدەندىك;
مەملەكەتتىك م ۇلىك;
جەر ۋچاسكەلەرىن الىپ قويۋ ءۇشىن.
ارالىق ەسەپتەۋلەردە جانە قارجىلىق ەسەپتىلىكتە قولدانىلاتىن قۇنداردىڭ تۇرلەرى:
تولىق قالپىنا كەلتىرۋ قۇنى;
الماستىرۋ قۇنى;
ءوسىمىن مولايتۋ قۇنى;
تەڭگەرىمدىك قۇن;
باستاپقى قۇن.
2. قۇننىڭ نارىقتىق قورى
9. نارىقتىق قۇننىڭ تۇجىرىمداماسى مامىلەگە قاتىسۋشىلار اشىق جانە باسەكە نارىقتا ەركىن ارەكەت ەتە وتىرىپ, كەلىسىلگەن باعانى بەلگىلەۋ بولىپ تابىلادى. م ۇلىكتى ساتۋ حالىقارالىق تا, جانە جەرگىلىكتى دە نارىقتا جۇرگىزىلەدى. نارىققا جەتكىلىكتى دارەجەدە ساتۋشىلار مەن ساتىپ الۋشىلار قاتىسادى, سونداي-اق, نارىقتىق قاتىناستاردىڭ شەكتەۋلى سانى قاتىسۋى دا وعان ءتان نارسە.
10. م ۇلىكتىڭ نارىقتىق قۇنى ونى ءتيىمدى پايدالانۋعا مۇمكىندىك بەرەدى, ونىڭ ونىمدىلىگى ارتادى جانە قارجىلىق جاعىنان مۇمكىن بولاتىن, زاڭدىلىق جاعىنان رۇقسات ەتىلگەن جانە جۇزەگە اسىرىلاتىن بولىپ ەسەپتەلەدى. ۇسىنىلعان باعانى بەلگىلەنگەن كەزدە وسى فاكتىنى نارىقتىق قاتىناستاردىڭ قاتىسۋشىلارى ەسكەرەتىن بولادى.
11. نارىقتىق قۇنعا ساتىپ الۋشى مەن ساتۋشىنىڭ مامىلەنى جۇزەگە اسىرعان كەزدەگى شىعىندارى, سونداي-اق وسى مامىلەنىڭ ناتيجەسى بويىنشا تولەنۋى قاجەتتى سالىق شىعىندارى كىرمەيدى.
12. نارىقتىق قۇن باعالاۋشىمەن ايقىندالادى:
م ۇلىكتى مەملەكەتتىك مۇقتاج ءۇشىن الىپ قويعاندا;
اكتسيونەرلەردىڭ جالپى جينالىسىنىڭ شەشىمدەرى بويىنشا نەمەسە قوعامنىڭ ديرەكتورلار كەڭەسىنىڭ (باقىلاۋ كەڭەسى) شەشىمى بويىنشا قوعام ساتىپ الاتىن قوعامنىڭ جاريالانعان اكتسيالارىن ايقىنداۋ كەزىندە;
جارعىلىق كاپيتالداعى اقشالاي ەمەس سالىمداردىڭ قۇنىن ايقىنداۋ كەزىندە;
بانكروتتىق ءراسىمى بارىسىنداعى بورىشكەردىڭ مۇلكىنىڭ قۇنىن ايقىنداۋ كەزىندە;
كەپىل وبەكتىسىنىڭ, ونىڭ ىشىندە يپوتەكا كەزىندەگى قۇنىن ايقىنداۋ كەزىندە;
اقىسىز الىنعان م ۇلىك قۇنىن ايقىنداۋ كەزىندە;
مەملەكەتتىك م ۇلىكتى جەكەشەلەندىرۋ كەزىندە;
اتقارۋ ءوندىرىسىن جۇرگىزۋ كەزىندە;
تالاپ ەتۋ قۇقىعىن بەرۋ كەزىندە;
م ۇلىكتى ءبولۋ كەزىندە;
سەنىمدى باسقارۋ, نە جالعا بەرۋ كەزىندە;
زاڭنامامەن بەلگىلەنگەن وزگە دە جاعدايلاردا.
3. قۇننىڭ نارىقتىق ەمەس قورلارىنىڭ ساناتى
13. قۇننىڭ نارىقتىق ەمەس قورلارى ءۇش ساناتقا بولىنەدى:
ءبىرىنشى سانات ناقتى ءبىر سۋبەكتىنىڭ م ۇلىككە يەلىك ەتۋدەن تۇسەتىن پايداسىن كورسەتەدى.
باعالاۋ قورىنىڭ ەكىنشى ساناتى اكتيۆتەردى اقىلعا سىيىمدى نەگىزدەر بويىنشا اۋىستىرعان كەزدەگى ەكى نەمەسە بىرنەشە بەلگىلى ءبىر تاراپتاردىڭ اراسىنداعى كەلىسىلگەن باعانى كورسەتەدى.
ءۇشىنشى سانات قۇننىڭ ءتۇرىن جانە نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتىلەرگە نەمەسە كەلىسىم شارتتىڭ ەرەجەلەرىنە سايكەس وسى باعالاۋدىڭ تاسىلدەرىن ايقىندايدى.
14. ءبىرىنشى ساناتقا مىنالار جاتادى:
ينۆەستيتسيالىق قۇن نەمەسە قۇندىلىق;
ارنايى قۇن;
15. ەكىنشى ساناتقا جاتادى:
ءادىل قۇن;
سينەرگەتيكالىق قۇن.
16. نارىقتىق ەمەس قوردىڭ ءۇشىنشى ساناتىنا مىنالار جاتادى:
سالىق قۇنى;
ساقتاندىرۋ قۇنى;
نەسيەلىك قۇن;
كەپىلدىك قۇن;
كاداسترلىق قۇن;
كەدەندىك قۇن.
4. قۇننىڭ جەكەلەگەن كىشى تۇرلەرىن قولدانۋدىڭ ەرەكشەلىكتەرى
17. باعالاناتىن م ۇلىكتىڭ تۇرىنە جانە ونىڭ ناقتى جانە بولجاناتىن جاي-كۇيىنە بايلانىستى باعالاۋ ساتىندە نارىقتىق قۇن كىشى تۇرلەگە بولىنەدى:
تاراتۋ قۇنى;
كادەگە جاراتۋ قۇنى;
تەرمينالدىق (رەۆەرسيالىق) قۇن.
18. نارىقتىق جانە وزگە دە قۇننىڭ ارالىق ەسەپتەۋلەرىندە, سونداي-اق قارجىلىق ەسەپتىلىكتە قۇننىڭ مىناداي تۇرلەرى:
باعالاۋ وبەكتىسىن تولىق قالپىنا كەلتىرۋ قۇنى (تقق);
الماستىرۋ قۇنى;
ءوسىمىن مولايتۋ قۇنى;
تەڭگەرىمدىك قۇن;
باستاپقى قۇن قولدانىلادى.
بۇيرىق قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ادىلەت مينيسترلىگىندە 2011 جىلعى 12 تامىزدا نورماتيۆتىك قۇقىقتىق كەسىمدەردى مەملەكەتتىك تىركەۋدىڭ تىزىلىمىنە №7114 بولىپ ەنگىزىلدى.