مەرەيىمىز اسقاقتاي بەرسىن!
مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسى تاۋەلسىزدىگىنىڭ 25 جىلدىعىنا ارنالعان سالتاناتتى جينالىستا ءسويلەگەن ءسوزىن مۇقيات تىڭداي وتىرىپ, سپورت سالاسىنىڭ قايراتكەرى رەتىندە ءوزىمنىڭ وي-پىكىرىممەن ءبولىسۋدى ءجون سانادىم. «بۇگىندە تاۋەلسىز قازاقستان – تابىستى, گۇلدەنگەن مەملەكەت جانە ءبىزدى بۇكىل الەم تانيدى», دەدى ەلباسى. وسى جەردە مەن ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ تورتكۇل دۇنيەگە تانىمال بولۋىنا سپورتىمىزدىڭ دا سۇبەلى ۇلەس قوسىپ كەلە جاتقانىن ايتقىم كەلەدى. راس, بۇگىنگى كۇندە ەگەمەن ەلىمىز ءتۇرلى جارىستاردا تۋى جەلبىرەگەن سپورتتىق دەرجاۆاعا اينالدى. ءبىزدىڭ سپورتشىلارىمىز حالىقارالىق ارەنالاردا الەمنىڭ مىقتى دەگەن سپورتشىلارىمەن تايتالاسقا ءتۇسىپ, ەل نامىسىن لايىقتى تۇردە قورعاپ ءجۇر. بۇدان بولەك, قازىرگى تاڭدا قازاقستان الەمدىك سپورت قاۋىمداستىعىنىڭ زور سەنىمىنە يە بولىپ, دۇنيەجۇزىلىك دەڭگەيدەگى اسا ءىرى جارىستاردى ءوز جەرىندە وتكىزىپ جۇرگەن ەل. باسقانى بىلاي قويعاندا, ءبىر ايدان كەيىن الماتىدا الاۋى جاعىلاتىن بۇكىلالەمدىك قىسقى ۋنيۆەرسيادا سىنى وسى ءسوزىمنىڭ جارقىن دالەلى بولا الادى. مۇنىمەن قاتار, ءبىزدىڭ ەل ءوزىنىڭ ءتول سپورتى – قازاق كۇرەسىن جان-جاقتى دامىتىپ, الەمگە تانىمال ەتۋ جولىندا ءىرى جوبالاردى, اتاپ ايتقاندا, «قازاقستان بارىسى», «ەۋرازيا بارىسى» جانە «الەم بارىسى» تۋرنيرلەرىن وتكىزۋدى يگى داستۇرگە اينالدىردى. وسىنىڭ ءبارى, اينالىپ كەلگەندە, ەلباسىنىڭ سپورتقا دەگەن قامقورلىعىنىڭ ارقاسىندا مۇمكىن بولىپ وتىر. ەگەر دە, ەلىمىزدە سپورت سارايلارى مەن نىساندارى كوپتەپ سالىنباسا, سپورت سالاسىنىڭ دامۋىنا وراسان زور قارجى قۇيىلماسا, بۇگىنگى جەتكەن ءبيىگىمىز جاي اشەيىن قيال بولىپ قالار ەدى-اۋ. البەتتە, سپورت سالاسىندا دا ءىرىلى-ۇساقتى كەمشىلىكتەر بار. ماسەلەن, الىستاعى اۋىلدار مەن شالعايداعى اۋدانداردىڭ ءبىرازى سپورتتىق قاراپايىم ينفراقۇرىلىمعا ءزارۋ. بىراق, بۇلار ۋاقىتشا عانا قيىنشىلىقتار دەپ ويلايمىن. ەل سپورتىنىڭ شيرەك عاسىرداعى شىققان بيىگى, قول جەتكىزگەن تابىسى بۇل ولقىلىقتاردىڭ دا كۇنى ەرتەڭ وڭ شەشىمىن تابادى دەگەن سەنىمگە بەرىك نەگىز بەرەدى. پرەزيدەنتىمىز ءسوزىنىڭ سوڭىندا «كوك بايراعىمىز اشىق اسپانىمىزدا ماڭگى جەلبىرەي بەرسىن!», دەدى. ءيا, قازاقتىڭ كوك تۋى الەمنىڭ ءايدىك ارەنالارىنداعى سپورتتىق تاماشا جەڭىستەرىمىزدىڭ قۇرمەتىنە ءجيى كوتەرىلىپ, مەرەيىمىزدى اسقاقتاتا بەرسىن! ديقانباي بيتكوزوۆ, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قۇرمەتتى سپورت قايراتكەرى, كسرو جانە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن جاتتىقتىرۋشىسى قاراعاندىەكونوميكا عىلىمعا نەگىزدەلگەندە ۇتىمدى
استانادا تاريحي وقيعانىڭ ءتالىمدى جينالىسى وتكىزىلدى. قازاقستان تاۋەلسىزدىگىنىڭ 25 جىلدىعىنا ارنالعان سالتاناتتى جينالىستى ءبىزدىڭ عالىمدار تەلەديدار ارقىلى ۇجىمداسىپ تاماشالادى جانە ودان العان اسەرلەرى بويىنشا پىكىر الماسۋ وتىرىسىن جاسادى. ءمىنبەرگە كوتەرىلگەن ارىپتەستەرىمنىڭ سوزدەرىندە ەلباسى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ جاڭا قازاقستان قوعامىنىڭ قالىپتاسۋى مەن دامۋىنا قاتىستى تالداۋلارى مەن العا قويىلعان تاپسىرمالارى قىزۋ قولداۋ تاپتى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ: «ءبىز دامۋدىڭ يننوۆاتسيالىق مودەلىنە كوشۋدى قامتاماسىز ەتەمىز. يندۋستريالاندىرۋدىڭ اعىمداعى ەكىنشى بەسجىلدىعى شەڭبەرىندە 300-دەن استام جاڭا وندىرىستەر اشىلاتىن بولادى. 2050 جىلعا دەيىن 2 ميلليونداي تۇراقتى جۇمىس ورىندارى قۇرىلماق... عىلىمي-زەرتتەۋ تالدامالارىنا شىعىندار ۇلعايتىلىپ, ونىڭ كولەمى ءىجو-ءنىڭ 3 پايىزىنا دەيىن جەتپەك. ول قازاقستاندى عىلىمدى قاجەت ەتەتىن ەكونوميكالى ەلدەر دەڭگەيىنە جاقىنداتا تۇسپەك», دەگەن سوزدەرى ينستيتۋت عالىمدارىنىڭ دا باستى ۇستانىمى بولادى. شىن مانىندە, جاڭا ءداۋىر ەكونوميكاسى الەۋەتتىلىگىمەن سىنعا ءتۇسىپ, قۋاتتانباق. وسىناۋ ءومىر مەن تىرشىلىك تۇتقاسى ۇنەمى قوزعالىستا, وزىق تەحنولوگيالار ۇستەمدىگى دارەجەسىندە دامىعان جاعدايدا جۇيەلى جوسپارلاردىڭ ورىندالۋىنا جول اشىلادى. ەلباسى بولاشاقتىڭ ەكونوميكاسى مەن ەكولوگياسىن تىعىز بايلانىستا قاراستىراتىنى ماڭىزدى. بۇل ورايدا بۋرابايداعى عزي عالىمدارى اتقاراتىن مىندەتتەر اۋقىمدى. ونى جۇزەگە اسىرۋدا ءبىراز جۇمىس اتقارىلدى. استانانىڭ «جاسىل بەلدەۋىن» قالىپتاستىرۋعا قاتىستى تاپسىرمالار ابىرويمەن ورىندالۋدا. قازىرگى كۇنى ونىڭ اۋماعى 100 مىڭ گەكتاردى قۇرايدى. وندا بۋراباي عالىمدارىنىڭ جاڭا پاتەنتتەرىمەن وسىرىلگەن باعالى اعاشتار, سايالى وسكىندەر جايقالىپ ءوسىپ تۇر. بۇل باعىتتاعى ىزدەنىس ءالى دە جالعاسا بەرەتىنى انىق. عالىمدارىمىز تابيعاتپەن نەعۇرلىم ۇيلەسىمدى بايلانىستى قامتاماسىز ەتەتىن شارالار كەشەنىن تاجىريبەگە قوستى. ينستيتۋتىمىزدا ءوسىمدىكتىڭ 2 مىڭنان استام ءتۇرى زەرتتەلگەن. بۇگىندە سونىڭ 30 ۇيالاس تارماعى مەن 95 تەكتى قۇرايتىن 800 ءتۇرى ساقتالىپ وتىر. ولار اعاشتار, بۇتالار, سايالى وسكىندەر جانە جارتىلاي بۇتاق تارامدارى بولىپ, ءۇش ءدالىزدى ءتورت توپقا بولىنەدى. مەملەكەت تاراپىنان جاسالىپ جاتقان قولداۋ مەن حالىقارالىق ينتەگراتسيالىق قادامدار عىلىمي وردامىزدىڭ الەۋەتىن ارتتىرا تۇسۋدە. بولات مۇقانوۆ, قازاق ورمان شارۋاشىلىعى عزي ديرەكتورى, اۋىل شارۋاشىلىعى عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور اقمولا وبلىسىماقتانىش ەتۋگە ءتيىستىمىز
قازاقستان تاۋەلسىزدىگىنىڭ 25 جىلدىق مەرەيتويىندا ەلباسى اعىنان جارىلىپ, جۇرەكجاردى ءسوزىن ايتتى. «سىزدەردىڭ ارقايسىلارىڭىز, ەڭبەكتەرىڭىز تاۋەلسىزدىكتىڭ تۇعىرىن نىعايتۋ جولىندا ماعان ەرەسەن كۇش-قۋات بەردى. رياسىز سەنىمدەرىڭىز بەن شەكسىز قولداۋلارىڭىز ەلىم ءۇشىن ءتۇن قاتىپ, ءتۇس قاشقان قيىن كۇندەردە ماعان ۇلكەن تىرەك بولدى. مەن 25 جىل بۇرىن 1991 جىلعى 10 جەلتوقساندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى قىزمەتىنە رەسمي كىرىسەر ساتتە ايتقان ءسوزىم بار ەدى. «ەلىم ءۇشىن, حالقىم ءۇشىن, قازاقستانىم ءۇشىن تاريحتىڭ قاي سىناعىنا دا تاۋەكەل دەپ, باس تىگۋگە دايىنمىن», دەگەنمىن. 25 جىل وتكەننەن كەيىنگى تاۋەلسىزدىكتىڭ ۇلى تويىندا وسى ءسوزىمدى سول كۇيىندە قايتالاعىم كەلىپ وتىر», دەدى پرەزيدەنت. تۇسىنگەن ادامعا بۇل ءسوزدىڭ استارىندا حالقىمىزدىڭ شيرەك عاسىردا ءجۇرىپ وتكەن جولى سايراپ جاتىر. تاۋەلسىزدىك العانعا دەيىن قازاق جۇرتىنىڭ كوزى جاستان قۇرعاعان جوق. ورتالىق ازيادا سانى جاعىنان ەڭ ۇلكەن حالىقتىڭ كەڭەس وكىمەتىنىڭ العاشقى جيىرما جىلدىعىندا جارتىسىنان كوبى قىرىلىپ, ۇلت قايماقتارىنىڭ رەپرەسسياعا ۇشىراپ, حالىق باسسىز قالا جازداعانىن ەشقايسىمىز ۇمىتا قويعان جوقپىز. كەڭەس وكىمەتىنىڭ زورلىقشىل ساياساتى تالاي ۇلتتاردى توزعىنداتىپ, تىلىنەن, دىلىنەن ايىردى. ءسىبىر حالىقتارى «وتتى سۋدى» ءىشىپ ءجۇرىپ, اتا-تەگىنەن ايىرىلىپ قالدى. وسىنداي ناۋبەتتىڭ سول كەزدەرى قازاقتى دا كۇتىپ تۇرعانىن جوق دەي المايمىز. ەل استاناسى – الماتىدا قويشى بالالارىنا ارنالعان ەكى مەكتەپ-ينتەرناتتان وزگەسى ورىس تىلىندە ءبىلىم بەرگەننەن كەيىن, قازاققا قارسى قانداي ساياسات جۇرگىزىلگەنىن تۇسىنۋگە بولادى. تاۋەلسىزدىك وسىنىڭ بارىنەن قۇتقاردى ءبىزدى. ءوز ەلى, ءوز جەرىندە بوساعاسىنان ۇزاماعان قازاق ءتىلى ەگەمەندىك العاننان كەيىن بۇۇ-نىڭ مىنبەسىنە شىعىپ ءسوز الدى. وركەنيەتتى ەلدەر كوشىنە كىردىك. شيرەك عاسىردا بۇل از جەتىستىك ەمەس. ءبىز وسىنداي بەلەسكە ەلباسىمىزدىڭ سىندارلى ساياساتى ارقىلى جەتكەنىمىزدى ماقتانىش ەتۋگە ءتيىستىمىز. جارىلعاسىن وڭالبەكوۆ, اكادەميالىق-يننوۆاتسيالىق ۋنيۆەرسيتەتتىڭ رەكتورى, پەداگوگيكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىجارقىن ىستەردىڭ جىلناماسى
25 جىل تاريح ءۇشىن ۇزاق ۋاقىت ەمەس. الايدا, وسى كەزەڭدە اتقارىلعان جۇمىستاردىڭ اۋقىمىمەن ولشەسەك, بۇلاي دەي الماس ەدىك. ەلباسى ن.نازارباەۆتىڭ تاۋەلسىزدىكتىڭ 25 جىلدىعىنا ارنالعان سالتاناتتى جيىندا سويلەگەن سوزىنە دەن قويىپ, تىڭداپ, باسپاسوزدەن وقىعاندا وسىنى اڭعاردىق. ەلىمىزدە وسى جىلداردا اتقارىلعان شارۋالاردىڭ قايسىبىرىن الساڭ دا تاريحي ماڭىزى جوعارى, تاعىلىمدىق تىنىسى كەڭ بولىپ كەلەتىنىن ءبىز ەمەس, ازۋىن ايعا بىلەگەن الپاۋىت ەلدەردىڭ ءوزى الدەقاشان مويىندادى. ەگەمەندىك العاننان كەيىنگى كەزەڭدە جاسالعان ءار ءىستىڭ تاريحناما بەتتەرىندە ءىزى سايراپ جاتىر, ول ءبىزدىڭ كۇندەلىكتى ءومىرىمىزدى ايشىقتاي تۇسۋىمەن دە باعالى. ەلباسىنىڭ سالماقتى ساياساتىنىڭ ارقاسىندا قازاقستاندىق دامۋ جولى تابىستى بولعانىنا كوزىمىز جەتىپ وتىر. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ بايانداماسىندا ەلىمىزدىڭ ششيرەك عاسىردا وتكەن كۇردەلى دە قىزىقتى, سوقتىقپالى دا سوقپاقتى جولى ايقىن كورىنىس تاپقان ەكەن. وسىنشاما عاسىردا اتقارىلاتىن شارۋالاردى اينالدىرعان 25 جىلدا جۇزەگە اسىرعان مەملەكەت باسشىسى ن.نازارباەۆتىڭ سارابدال ساياساتى مەن ۇلتتىق ۇستانىمىنا قايران قالماۋىڭ مۇمكىن ەمەس. ەلباسى قازاقستاندى الەمدىك ساياساتتىڭ ارەناسىنا الىپ شىقتى. سەمەي پوليگونىن جاۋىپ, يادرولىق قارۋدان باس تارتۋ باستاماسىنىڭ ءوزى نەگە تۇرادى!؟ ودان كەيىنگى ەلىمىزدىڭ بەدەلدى الەمدىك جانە حالىقارالىق ۇيىمدارعا مۇشە بولۋعا قول جەتكىزۋى دە مەملەكەت باسشىسىنىڭ سارابدال ساياساتكەرلىگىنىڭ ناتيجەسى ەدى. نەبارى شيرەك عاسىردى ارتقا تاستاعان جاس مەملەكەتتىڭ ەكونوميكاسى دامىعان وركەنيەتتى ەلۋ ەلدىڭ قاتارىنا ەنۋىندە ەلباسىنىڭ سىرتقى جانە ىشكى ساياساتتىڭ تىزگىنىن تەڭ ۇستاعان, ەكونوميكالىق دامۋدىڭ سارا جولىن ءدال تاڭداعان كورەگەندىگى جاتقانى شىندىق. ەلباسى تاۋەلسىزدىكتىڭ 25 جىلدىعىنا ارنالعان سالتاناتتى جيىندا سويلەگەن سوزىندە تاۋەلسىزدىكتىڭ جەتى تەڭدەسسىز تابىسىنا تولىعىراق توقتالدى. جانە وسىنداي تابىستاردىڭ نەگىزى بولعان «تۇعىرى مىعىم, مارتەبەسى بيىك تاۋەلسىز قازاقستاندى ءبىز ءبارىمىز بىرگە جاسادىق», دەپ ايرىقشا اتاپ ءوتتى. «قازاقستان-2050» ستراتەگياسى, «100 ناقتى قادام» ۇلت جوسپارى, «نۇرلى جول» جاڭا ەكونوميكالىق ساياساتى وسى سوزىمىزگە دالەل بولىپ تابىلادى. ەلىمىز قول جەتكىزگەن بۇگىنگى بيىكتەرىمىز بەن ەرتەڭگى كۇنگە باعىتتالعان باياندى باعدارلامالارىمىز ءبىزدى «ماڭگىلىك ەل» بولۋعا جۇمىلدىرا تۇسەدى. بەرىك بيسەكەنوۆ, ويىل اۋداندىق ءماسليحاتىنىڭ حاتشىسى اقتوبە وبلىسى