بۇگىنگى اۋىلداردىڭ الەۋەتى تۇرعىن ۇيلەردىڭ باعاسىمەن ولشەنەتىنى بار. جۋىردا يۆانوۆكاعا بارعانىمىزدا تاڭ-تاماشا كۇي كەشتىك. وسىدان ون شاقتى جىل بۇرىن اتى دا ۇمىتىلا باستاعان ەلدى مەكەننىڭ ەمەن-جارقىن تىرشىلىگىنە تاڭعالماسقا بولمايتىن ەدى. قابىرعاسى قاقىراپ, سوناۋ ءبىر مەزەتتەگى اۋىر كۇندەردىڭ سالماعىن كوتەرە الماي جانتايعان بىرەن-سارانى بولماسا, وقتاي ءتۇزۋ كوشەلەردە ادەمى ۇيلەر بوي تۇزەپتى. تەرەڭدەپ ۇڭىلسەك, تاريح كوشىندەگى قىزمەتىن اياقتاعان الگى جاتاعان قونىستاردان جىلى لەپتەگى ەستەلىكتەر ەسەتىندەي. وسىنىڭ ءوزى ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ تانىمدىق تابارىكتەرىن ايشىقتايتىنى انىق.
زەرەندى اۋدانىنداعى اقكول اۋىلدىق وكرۋگىنىڭ اكىمى تالعات مۇحامەدجانوۆ يۆانوۆكاعا مىناداي سيپاتتاما بەرەدى: «كەشەگى داعدارىستى جىلداردا تۇرعىندار كوشىن توقتاتۋعا مۇمكىندىك بولمادى. تاريحي وتاندارىنا قونىس اۋدارعانداردى بىلاي قويعاندا, ءوزىمىزدىڭ جەرلەستەرىمىز كورشى اۋىلدارعا, كوكشەتاۋ مەن استاناعا اعىلىپ جاتتى. قاراۋسىز ۇيلەردى بۇزىپ-جارىپ, قۇرىلىس ماتەريالى قىلعاندارىن, وسىندا قالعان ساناۋلى ازاماتتار وتىنعا پايدالانعانىن جاسىرا المايمىن. ۋاقىت وتە ەس جيدىق. اۋىلدىڭ ەڭسەسىن ۇكىمەت كوتەردى. «وڭىرلەردى دامىتۋ» مەملەكەت-تىك باعدارلاماسىمەن ورتالىقتاندىرىلعان سۋ جۇيەسى تارتىلدى, اۋىلىشىلىك جولدار سالىندى. باستاۋىش مەكتەپ اشىلدى. شاعىن جانە ورتا بيزنەستى وركەندەتۋگە وزەك تارتىلىپ, جۇمىس ورىندارى قۇرىلدى. اينالاسى ون شاقتى جىلدىڭ ىشىندە 71 ءۇيدىڭ وتى جاعىلعانى شىندىققا اينالدى». تالعاتقا قوسىلىپ تەبىرەنىپ ءبىز وتىرمىز. جاڭاعى 71 ءۇيدىڭ ء«ىشى جانعا, قوراسى مالعا تولسىن» دەگەن قازاقي ۇلى تىلەكتىڭ قابىل بولعانى قانداي جاقسى! تاۋەلسىزدىك شاراپاتى دەگەنىمىز وسى. ءبىر جاعىنان, وسى شاراپاتتىڭ ءمانىن ۇعىنىپ, العا ۇمتىلىپ, ىسكە جاراتقان ازاماتتارعا ريزا بولاسىڭ. سولاردىڭ قاتارىندا كۇتەربەكوۆتەردىڭ وتباسى دا بار. بۇلار قالادان اۋىلعا كوشكەندەر. ەرلى-زايىپتى بولات پەن جاڭىلدىڭ ەكەۋى دە كووپەراتيۆ تەحنيكۋمىن ءبىتىرىپ, قوعامدىق تاماقتاندىرۋ جانە ساۋدا سالاسىندا قىزمەت ەتكەن. داعدارىس داۋىلى كەلە-كەلە ءوز وكتەمدىگىن جاسادى. جۇمىسسىزدىق. جاس مامانداردىڭ جانىنا وسى باتقان. بۇلار ەڭبەكسىز وتىرا المايتىنداردان ەدى. بولات كۇتەربەكوۆ جەتى بالانىڭ كەنجەسى, اكەسى قايتىس بولعاندا قۇرساقتا قالعان. ال جاڭىل ەلۋبايقىزى – اپالى-ءسىڭلىلى توعىز قىزدىڭ ءتورتىنشىسى. قايناعان قازاق اۋىلىنىڭ تۇلەكتەرى... تابيعاتىنان تۇيىقتاۋ بولاتتىڭ ءۇنسىز ويلانۋى كوبەيىپ كەتكەن كۇندەر ەدى. اقىرىندا, اعايىندارىمەن اقىلداسقان جوسپارى جۇزەگە اسقان ول, ەكى بالامەن ۇيدە وتىرعان جاڭىلعا «ال كوشتىك يۆانوۆكاعا» دەيدى. جاڭادان جەكە كاسىپشىلىك اشىپ, وعان قىزدارى ايشانىڭ ەسىمىن بەرىپتى. ەڭ باستىسى, جەكە كاسىپكەرلىكتى جاڭىلدىڭ اتىنا راسىمدەگەن. بۇنى وتباسىلىق ساياساتتىڭ ۇتىمدى ءتۇرى دەي الامىز. جاڭىل «جانىپ» كەتتى. قالتاعا كەلەرلىك ءۇيدىڭ 40 سوتىق جەرى بار ەكەن. كارتوپ ەكتى, قىزاناق, قيار ءوسىردى. ەكى سيىر ساتىپ الىپ, قورادا قاز-ۇيرەكتەر قاڭقىلدادى. ءۇيدى كەڭەيتىپ, قورا-قوپسى سالدى. بۇل – 2004 جىل. 2015 جىلى ءىرى قارا 25-كە, قوي باسى جۇزگە جەتتى. ازداپ جىلقى دا بار. تىنىمسىز ەڭبەكتىڭ جەمىسى دەگەنىمىز وسى. بيىل شارۋاشىلىعىن ءارى قاراي كەڭەيتۋ ءۇشىن جاڭىل «اۋىل شارۋاشىلىعىن قارجىلاي قولداۋ قورى» اق اقمولا وبلىستىق فيليالىنا ءوتىنىش بەرگەن. بيزنەس-جوسپارى ماقۇلدانىپ, قاراشادا «جۇمىسپەن قامتۋدىڭ جول كارتاسى-2020» باعدارلاماسىمەن 3 ميلليون تەڭگە نەسيە الدى. جىلدىق ۇستەمەسى 6 پايىز عانا. وسىنىڭ ارقاسىندا «ايشانىڭ» تابىنى تاعى 14 باس قۇناجىنمەن تولىقتى. قالعان 270 مىڭ تەڭگەگە قوسىمشا مال ازىعى جەتكىزىلگەن. وسى سيىرلاردىڭ العاشقىسى بۇزاۋلاپتى. جاڭىل ونىڭ قاسىندا «تومپاعىم» دەپ اينالىپ-تولعانىپ ءجۇر.
كاسىپكەر ايەلدىڭ جانكەشتىلىگىن ايتساڭىزشى. ءوز اۋزىنان ەستىدىك, ول تاڭعى ساۋىننىڭ 150 ليتر ءسۇتىن كوكشەتاۋدىڭ ءسۇت زاۋىتى مەن «ەسىل-اگرو» جشس-عا وتكىزەدى ەكەن. قولمەن ساۋادى. ءبىر جاقسىسى, الگى كاسىپورىندار ماشيناسىن جىبەرىپ, قابىلداپ الادى. ءليترى 60 تەڭگەدەن. ال كەشكى ساۋىننىڭ ءسۇتىن وتكىزبەيدى. ماي شايقاپ, قايماق بىلعايدى, قۇرت, ىرىمشىك جاسايدى. بۇلاردى جيناقتاپ, استانانىڭ نارىعىنا شىعاراتىن كورىنەدى. ونىڭ ۇستىنە اتشاپتىرىم ءۇيىن سىپىرىپ-سيىرىپ, شىرايىن كەلتىرىپ وتىر. بارىنە ۇلگەرۋگە بولادى ەكەن-اۋ دەيسىڭ تاڭىرقاپ. – ارينە, كومەكشىم بار, – دەيدى جاڭىل ىشكى كۇمانىمىزدى سەيىلتپەك كەيىپپەن. – ءبىز كوكشەتاۋدا تۇرعان كەزىمىزدە قالاداعى ارنايى مەكتەپ-ينتەرناتتان ۆولوديا پەرەسۋنكو دەيتىن جەتىم بالانى تاربيەگە العانبىز. ءوزىمىزدىڭ جۇمابەك, ايشامەن ويناپ-ك ۇلىپ ءوستى. قۇلاعى ەستىمەيدى دەمەسەڭىز, وتە ادال, ەلگەزەك, ەڭبەكقور جان. كامەلەتكە تولعان سوڭ پىكىرىن سۇراعانىمىزدا, وسىندا قالامىن دەدى. باۋىر باسىپ قالعانبىز, قاتتى قۋاندىق. ۇيدەگى ەكى تراكتوردا قاتار ىستەيدى. الدىڭعى جىلى كوڭىلى كوتەرىلىپ ءجۇرسىن دەپ «مەرسەدەس» جەڭىل كولىگىن الىپ بەردىك. ءبىزدى «پاپا», «ماما» دەيدى. قازىر استاناداعى اۋىل شارۋاشىلىعى ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ سوڭعى كۋرسىندا وقيتىن جۇمابەكپەن, كوللەدجگە بىلتىر تۇسكەن ايشامەن كومپيۋتەر ارقىلى حابارلاسىپ تۇرادى. كورشى ۇيگە دە كىرىپ شىقتىق. تاعدىر تاۋقىمەتىن كورگەن جانداردىڭ جەتى بالاسى بار ەكەن. بولات ولارعا ءۇي بەرىپ, كوشىرىپ العان. الدىنا مال سالىپ, ىشەر-جەمىن قامتاماسىز ەتىپ وتىر. ەڭبەكاقى تولەيدى. مىنە, مۇنداي جانداردىڭ ءوسىپ-وركەندەمەۋى مۇمكىن ەمەس. قوشتاسار ساتتە, ادەتتەگىدەي, كۇتەربەكوۆتەردەن بولاشاق جوسپارلارى جايلى سۇراعانبىز. بار مۇمكىندىكتى سالىپ, نەسيەدەن مەرزىمىنەن بۇرىن قۇتىلۋدى ويلايدى ەكەن. ونداعىسى تاعى دا نەسيەگە قول جەتكىزۋ. بىرىنشىدەن, كەمىندە 500 ليترلىك ءسۇت ساقتايتىن جابدىق ساتىپ الۋ كەرەك. بۇل ءونىمدى قايتا وڭدەۋگە سەپتىگىن تيگىزەدى. ودان كەيىن ومبى جانە پەتروپاۆل اينالما جولىندا جول بويى بيزنەسىن اشۋ. بيزنەس-جوسپار دايىن. اماندىق بولسا, جاڭا ءدامحانا, تەحنيكالىق قىزمەت ستانساسى, مونشانىڭ اشىلار ءساتى الىس ەمەس سياقتى.
باقبەرگەن امالبەك,
«ەگەمەن قازاقستان»
اقمولا وبلىسى, زەرەندى اۋدانى