قاراپايىم حالىق پوليتسيانى قورعانىم, قىسىلتاياڭ شاقتا ارقا سۇيەر تىرەگىم دەپ تانيدى. راس, كەيبىر كەلەڭسىز جايتتار پوليتسيانىڭ اتىنا كىربىڭ دە ءتۇسىرىپ جاتادى. ال, تۇتاستاي العاندا پوليتسيا ەل تىنىشتىعىنىڭ تىرەگى, ازاماتتاردىڭ كونستيتۋتسيالىق قۇقىعىنىڭ قورعاۋشىسى بولا بەرەتىنى انىق. بۇل رەتتە ارىپتەستەرىنە جەتىسۋلىق پوليتسەيلەردى ۇلگى تۇتۋعا بولاتىن يگى ىستەرى بار. سوندىقتان ءتول مىندەتىن ادال اتقارۋمەن بىرگە ءاردايىم باق جاناشىرى دا بولا بىلەتىن الماتى وبلىستىق ىشكى ىستەر دەپارتامەنتىنىڭ باستىعى, پوليتسيا گەنەرال-مايورى مۇرات ۇرىمحانوۆپەن جۇرگىزگەن سۇحباتىمىزدى ۇسىنامىز.
– مۇرات جالەل ۇلى, ەل تىنىشتىعى مەن قوعامداعى ءتارتىپتى ساقتاۋدا ءتول مىندەتتەرىڭىزدى قالاي اتقارۋداسىزدار؟
– تاۋەلسىزدىكتىڭ 25 جىلدىعىنا ارنالعان مەرەكەدە دە وبلىس اۋماعىندا تۇرعىندار مەن قوناقتاردىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتىپ, قۇقىق بۇزۋشىلىققا جول بەرمەۋ, قوعامدىق تىنىشتىقتى ساقتاۋ ماقساتىندا جەكە قۇرام قىزمەتى كۇشەيتىلگەن رەجىمگە كوشىرىلدى. سونىمەن قاتار, قازىرگى كەزدە الماتى وبلىسىنداعى قالالار مەن اۋداندار ورتالىقتارىنداعى كوشە قيىلىستارىندا, قوعامدىق ورىندار مەن اۆتوجولدارىندا 144 سىرتقى بەينەباقىلاۋ كامەرالارى جۇمىس ىستەيدى. بۇل بەينەكامەرالار قالالىق, اۋداندىق ىشكى ىستەر بولىمدەرى مەن تالدىقورعان قالالىق ىشكى ىستەر باسقارماسى جەدەل باسقارۋ ورتالىعىنا قوسىلعان. ءسوز رەتى كەلگەندە ايتا كەتسەم, وسى جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن وبلىس كولەمىندە تاعى دا 200-گە جۋىق بەينەباقىلاۋ كامەراسىن ورناتۋ جوسپارلانعان. جۇمىس ناتيجەسىنە كەلسەك, اعىمداعى جىلى تالدىقورعان قالالىق ىشكى ىستەر ءبولىمى كامەرالارىنىڭ كومەگىمەن توناۋ, بۇزاقىلىق, ۇرلىق دەرەكتەرى بويىنشا بارلىعى 97 قىلمىس پەن 12624 اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق انىقتالدى.
– قانداي دا ءبىر قىلمىستى اشىپ, تەرگەۋ امالدارىن ءجۇرگىزەتىن پوليتسەيلەر ارەكەتىنە كاسىبي تۇرعىدا ءارى ستاتيستيكالىق مالىمەتكە سۇيەنە باعا بەرسەڭىز؟
– قىلمىستى اشۋ پوليتسيا قىزمەتكەرلەرىنىڭ قاجىرلىلىعىن, شىدامدىلىعىن شىڭدايدى. قانداي دا ءبىر بولعان وقيعاعا دەر كەزىندە تەرەڭ ءۇڭىلىپ, دەن قويىپ ءارى جەدەل قيمىلداۋىن تالاپ ەتەدى. اعىمداعى جىلى اۋىر جانە اسا اۋىر قىلمىستى اشۋ رەسپۋبليكا كولەمىندە 63,2% بولدى. بۇل فاكت بىلتىرعى جىلمەن سالىستىرعاندا قىلمىستىڭ 14,9 پايىزعا ارتىق اشىلعانىن كورسەتەدى. سول جۇمىستىڭ جاقسارۋىنا جەتىسۋلىق پوليتسەيلەر دە ەرەكشە ەڭبەك ءسىڭىردى. نەگىزىنەن الماتى وبلىسى تۇرعىندارى مال شارۋاشىلىعىمەن اينالىساتىندىقتان, كوبىنە-كوپ مال ۇرلىعى ورىن الادى. سوندىقتان پوليتسەيلەر مال ۇرلىعىنىڭ الدىن الۋ, ۇرىلاردىڭ ىزىنە ءتۇسىپ, ولاردى ۇستاۋ سىندى شارالاردى ۋاقتىلى اتقارۋعا ماشىقتانعان. ماسەلەن, اعىمداعى جىلى وبلىس بويىنشا ۇرلانىپ, جوعالعان 2 254 باس مالدى پوليتسيا قىزمەتكەرلەرى تەز تاۋىپ, يەلەرىنە قايتاردى. تۇتاستاي العاندا, قازىرگى كۇنى وبلىستاعى كريمينوگەندىك احۋال تۇراقتى باقىلاۋدا تۇرعاندىقتان تىنىشتىق ساقتالۋدا. جالپى, بارلىق قىلمىستىق ىستەر بويىنشا تەرگەۋ امالدارىنىڭ زاڭعا سايكەس جۇرگىزىلۋى مەنىڭ جەكە باقىلاۋىما الىنعان.
– وبلىستا العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ قۇرىلىپ, جۇمىسىن باستاعان كونسۋلتاتيۆتىك كەڭەستىڭ ءرولى تۋرالى نە ايتاسىز؟
– ۇستىمىزدەگى 2016 جىلعى ناۋرىزدا ىشكى ىستەر دەپارتامەنتى جانىنداعى كونسۋلتاتيۆتىك-كەڭەسشى ورگان تۋرالى ەرەجەنى جانە ونىڭ قۇرامىن بەكىتتىك. اتالعان كەڭەستىڭ نەگىزگى ماقساتى ىشكى ىستەر ورگاندارى قىزمەتىنىڭ ايقىندىلىعىن قامتاماسىز ەتۋگە ىقپال ەتۋ, قىزمەتتىك ەتيكا نورمالارىن بۇزعان قىزمەتكەرلەردىڭ ءىس-ارەكەتىنە شاعىمدانعان جەكە جانە زاڭدى تۇلعالاردىڭ ارىزدارىن قاراۋ بولىپ تابىلادى. ال مىندەتتەرىنە كەلەر بولساق, ولار – حالىقتىڭ ىشكى ىستەر ورگاندارى قىزمەتىنە سەنىمىن ارتتىرۋ, پوليتسيانى حالىققا جاقىنداتۋ, ىشكى ىستەر ورگاندارىنىڭ قىزمەتىنە كونسۋلتاتيۆتىك, ادىستەمەلىك جانە تاعى دا باسقاداي قولداۋ كورسەتۋ. تاعى ءبىر ارتىقشىلىعى, قىزمەتكەرلەرگە الەۋمەتتىك تۇرعىدا قولداۋ كورسەتىپ, پوليتسەيلەر قىزمەتىن جەتىلدىرۋ بويىنشا ۇسىنىستار ازىرلەيدى. وسى ماقساتتار مەن مىندەتتەرگە دەر كەزىندە قول جەتكىزۋ ءۇشىن كەڭەستىڭ جۇمىسىنا ىشكى ىستەر ورگاندارىنىڭ ارداگەرلەرى, «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ, بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنىڭ, سونداي-اق, ءارتۇرلى قوعامدىق بىرلەستىكتەردىڭ وكىلدەرى جۇمىلدىرىلدى.
كەڭەس جۇمىسىنىڭ ارنايى جوسپارى ازىرلەنىپ, بەكىتىلدى. سول جوسپارعا سايكەس بيىلعى جىلى ەكى وتىرىس وتكىزىلىپ, ءبۇگىنگى كۇننىڭ وزەكتى ماسەلەلەرى قارالدى. سونىڭ ىشىندە, ىشكى ىستەر دەپارتامەنتى جەرگىلىكتى پوليتسيا قىزمەتىنىڭ اتقارعان جۇمىسى تۋرالى ەسەبى, الماتى قالاسى جانە الماتى وبلىسى بويىنشا قوعامدىق-باقىلاۋ كوميسسياسى توبىنىڭ قۇرامىنا كىرۋ ماسەلەسى, پوليتسيا قىزمەتكەرلەرىنىڭ يميدجىن كوتەرىپ, جەمقورلىققا قارسى ارەكەت ەتۋگە باعىتتالعان شارالاردى وتكىزۋ ستراتەگياسى قاراستىرىلدى.
– پوليتسيا قۇرامىندا ءوزىندىك ورنى انىقتالعان جول پوليتسياسىنىڭ جۇمىسى تۋرالى تولىققاندى ماعلۇمات بەرسەڭىز؟
– ەلباسىمىز ۇسىنعان «100 ناقتى قادام» ۇلت جوسپارىنىڭ 30-ىنشى قادامىن ورىنداۋدا 2015 جىلعى 2 قاراشادا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە جەرگىلىكتى پوليتسيا قىزمەتىنىڭ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭعا قول قويىلدى. اتالعان زاڭعا سايكەس جەرگىلىكتى پوليتسيا قىزمەتى قۇرىلعانى ءمالىم. جەرگىلىكتى پوليتسيا قىزمەتىنىڭ نەگىزگى ماقساتى ەل تىنىشتىعىن كۇزەتۋدە پوليتسيا قىزمەتىنىڭ اشىقتىعىن قامتاماسىز ەتۋ, پوليتسياعا حالىقتىڭ سەنىمىن ارتتىرۋ, قۇقىق بۇزۋشىلىقتىڭ الدىن الۋ بولىپ تابىلادى. اتالعان قىزمەتتى جۇرگىزۋگە ۋچاسكەلىك پوليتسيا ينسپەكتورلارى, يۋۆەنالدىق پوليتسيا, ايەلدەردى زورلىق-زومبىلىقتان قورعاۋ, تابيعاتتى قورعاۋ پوليتسياسى, تۇرعىلىقتى مەكەن-جايى جوق تۇلعالار ءۇشىن قابىلداۋ-تاراتۋ ورىندارى, جول-پاترۋلدىك پوليتسيا جۇمىلدىرىلادى. سونداي-اق, جەرگىلىكتى پوليتسيا قىزمەتىنىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق جاعدايىن كۇشەيتۋ ماقساتىندا راديوبايلانىسپەن, دابىل كۇشەيتكىش قۇرىلعىمەن, GPS قوندىرعىسىمەن جابدىقتالعان قىزمەتتىك اۆتوكولىكپەن, جىلجىمالى فوتورادار «كريس-پ» كەشەنىمەن, اۋىر جۇكتى كولىك قۇرالدارى جۇرگىزۋشىلەرىنىڭ دەمالىس پەن ەڭبەك رەجىمىن ساقتاۋىن باقىلاۋعا ارنالعان تاحوگرافپەن, بەينەجازبالاردى وڭدەيتىن ستانسامەن جاراقتاندىرۋ ءۇشىن وبلىس بيۋدجەتىنەن قاراجات قارالدى. جەرگىلىكتى پوليتسيا قىزمەتى تاراپىنان ۇنەمى وتكىزىلىپ تۇراتىن «ءجاسوسپىرىم», «مەن جانە مەنىڭ پوليتسەيىم», «جاياۋ جۇرگىنشى», «ۋچاسكە», «قاۋىپسىز جول», «براكونەر», «قۇقىقتىق ءتارتىپ» جانە ت.ب. جەدەل الدىن الۋ ءىس-شارالارى قۇقىق بۇزۋشىلىقتاردىڭ الدىن الۋعا, ازاماتتاردىڭ قۇقىقتىق ءبىلىمىن جەتىلدىرۋگە, قىلمىستاردى بولدىرماۋعا باعىتتالعان.
– تاۋەلسىزدىك مەرەكەسىنە تارتۋلارىڭىز دا بار شىعار؟
– قازاقستان رەسپۋبليكاسى تاۋەلسىزدىگىنە 25 جىل تولۋىنا وراي اعىمداعى جىلدىڭ مامىر ايىندا كينولوگيالىق قىزمەت ورتالىعى تولىق ءجوندەۋدەن ءوتىپ, پايدالانۋعا بەرىلدى. كينولوگيالىق قىزمەت ورتالىعىندا بۇگىنگى كۇندە – 18, قالالار مەن اۋداندارداعى ىشكى ىستەر بولىمدەرىندە 18 قىزمەتتىك-ىزدەستىرۋ يتتەرى قىزمەت ەتۋدە. ناتيجەسىندە ەسىرتكى جانە جارىلعىش زاتتاردى انىقتاۋ, ءىزدەۋ ودورولوگيا جەلىسى بويىنشا قولدانىلادى. جىل باسىنان بەرى 433 قىلمىس اشىلدى. سونىمەن قاتار, تاۋەلسىزدىكتىڭ 25 جىلدىعى قارساڭىندا وبلىس اكىمدىگىنىڭ قولداۋىمەن ىشكى ىستەر دەپارتامەنتىنىڭ تەڭگەرىمىنە وتكەن اۋماقتا جاڭادان پلاتس اشىلىپ, 25 ءتۇپ قاراعاي كوشەتى وتىرعىزىلدى. سونداي-اق, وبلىس پوليتسەيلەرى جەتىم, مۇگەدەك بالالار, ارداگەرلەر, جالعىزباستى قارتتار مەن مۇقتاج وتباسىلارعا كومەك كورسەتۋگە باعىتتالعان «25 قايىرىمدى ءىس» اكتسياسىن وتكىزدى.
اڭگىمەلەسكەن
نۇربول الدىباەۆ,
«ەگەمەن قازاقستان»
الماتى وبلىسى