كەشە ءماجىلىس توراعاسى نۇرلان نىعماتۋليننىڭ توراعالىعىمەن پالاتانىڭ كەزەكتى جالپى وتىرىسى بولىپ, وندا دەپۋتاتتار ءتورت ماسەلە قارادى.
سونىڭ ىشىندە كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرگە اۋە كەڭىستىگىن پايدالانۋ جانە اۆياتسيا قىزمەتى ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى زاڭ جوباسى ءبىرىنشى وقىلىمدا قارالدى. بايانداما جاساعان ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ ءمينيسترى جەڭىس قاسىمبەكتىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, زاڭ جوباسى ازاماتتىق اۆياتسيا سالاسىنداعى زاڭنامانى حالىقارالىق ازاماتتىق اۆياتسيا ۇيىمىنىڭ (حااۇ) ستاندارتتارىنا سايكەستەندىرۋدى كوزدەيدى. سونىمەن قاتار, اۋەجايلارداعى قىزمەتتەردىڭ ساپاسىن باقىلاۋدى كۇشەيتۋگە زاڭنامالىق مۇمكىندىكتەر تۋدىرادى.
اۆياتسيا سالاسىنىڭ مەديتسينالىق ساراپشىلارى مەن اەروناۆيگاتسيالىق قىزمەت كورسەتۋشىلەردىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن ارتتىرۋ دا زاڭ جوباسىندا قاراستىرىلعان. ەلىمىزدەگى شاعىن اۆياتسيانى دامىتۋ ءۇشىن زاڭ جوباسى جەڭىل جانە وتە جەڭىل ۇشۋ اپپاراتتارىن پايدالانۋشىلاردى اەروناۆيگاتسيالىق قىزمەت كورسەتۋدىڭ الىمدارىن تولەۋدەن بوساتۋدى دا قامتىعان. زاڭ جوباسى سالىق جانە اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى كودەكستەرگە جانە بەس زاڭنامالىق اكتىگە وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋدى ۇسىنعان.
سۇراق بەرۋ ءراسىمى باستالعاندا دەپۋتات ساپار احمەتوۆ جەڭىل ۇشۋ اپپاراتتارىنىڭ ۇشۋ قاۋىپسىزدىگىنە قانداي قىزمەت جاۋاپ بەرەتىنىن سۇرادى. وعان مينيستر ۇشۋ اپپاراتتارىنىڭ سەرتيفيكاتتاۋدان ءوتىپ, تىركەلەتىنىن ايتتى. ەگەر اپپاراتتان اقاۋ شىعىپ, اپاتقا ۇشىرايتىن جاعداي بولا قالسا, سەرتيفيكاتتاۋدان وتكىزگەن ۇيىم جاۋاپ بەرەدى. بۇدان ءارى دە بىرنەشە دەپۋتات مينيسترگە وزدەرىن تولعاندىراتىن سۇراقتارىن قويدى. سونىڭ ىشىندە ن.نىعماتۋلين جەكەمەنشىك شاعىن ۇشاقتاردىڭ ۇشىپ-قونۋ جۇمىستارىن باقىلاۋ كوممەرتسيالىق ەمەس ۇيىمداردىڭ قۇزىرىنا بەرىلەتىندىگى ءوزىن الاڭداتاتىنىن ءبىلدىردى. ولار قاۋىپسىزدىك تالاپتارىن قانشالىقتى تالاپ ەتە الادى, باسقا ۇشاقتاردىڭ ۇشىپ-قونۋىنا كەدەرگىلەر بولماي ما؟ – دەپ سۇرادى توراعا. وعان مۇنداي ۇلگىنىڭ حالىقارالىق تاجىريبەدە قولدانىلاتىندىعى تۋرالى جاۋاپ بەرىلدى.
جالپى, جەكەمەنشىك جەڭىل ۇشۋ اپپاراتتارىنىڭ قاۋىپسىزدىگى تۋرالى ماسەلە كوپتەگەن دەپۋتاتتاردى تولعانتاتىنى كورىنىپ تۇردى. مينيستر ەكىنشى وقىلىمعا بۇل سۇراقتارعا تولىقتاي جاۋاپ بەرەتىن بولدى. وسىنداي تالقىلاۋلاردان كەيىن زاڭ جوباسى ءبىرىنشى وقىلىمدا ماقۇلدانىپ, ەكىنشى وقىلىمدا قارالۋ ءۇشىن ازىرلەنۋگە جىبەرىلدى.
سونىمەن قاتار, كەشەگى جالپى وتىرىستا كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرگە باسەكەلەستىك ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى زاڭ جوباسى ەكىنشى وقىلىمدا قارالىپ, ماقۇلداندى. باسقا وزگەرىستەرمەن قاتار, ول كاسىپكەرلىك كودەكسىنە, تاريفتەردى نەگىزسىز كوتەرۋدى بولدىرماس ءۇشىن, قوعامدىق ماڭىزى بار رىنوكتاردى رەتتەۋ جونىندەگى جاڭا تاراۋ ەنگىزۋدى قاراستىرعان. ال قوعامدىق ماڭىزى بار رىنوكتار قاتارىنا ەلەكتر قۋاتىن, گاز, تەمىر جول مەن اۋەجاي قىزمەتتەرى جانە ت.ب. پايدالاناتىن تۇتىنۋشىلار رىنوگى جاتادى.
سونداي-اق, مەملەكەت باسشىسىنىڭ «نۇرلى جەر» تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى باعدارلاماسىن ازىرلەۋ جونىندەگى تاپسىرماسىن ىسكە اسىرۋ ماقساتىندا زاڭ جوباسى كاسىپكەرلىك كودەكسىنىڭ 92 جانە 94-باپتارىنا, سونىمەن بىرگە, «جىلجىمايتىن م ۇلىك يپوتەكاسى تۋرالى» زاڭعا تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىن مەملەكەتتىك قولداۋ تەتىكتەرىن قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا تۇزەتۋلەر ەنگىزگەن.
كۇن تارتىبىنە سايكەس قارالعان ماسەلەلەردىڭ اراسىندا قازاقستان مەن يران يسلام رەسپۋبليكاسى اراسىندا سوتتالعان ادامداردى بەرۋ تۋرالى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى زاڭ جوباسى دا بولدى. بۇل زاڭ جوباسى تۋرالى بايانداما جاساعان باس پروكۋروردىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى يوگان مەركەلگە كوپتەگەن سۇراقتار قويىلدى. راتيفيكاتسيالاۋعا ۇسىنىلعان كەلىسىم 2016 جىلدىڭ 11 ساۋىرىندە تەگەران قالاسىندا جاسالعان.
اتىنان كورىنىپ تۇرعانداي, كەلىسىم يراندا سوتتالعان قازاقستان ازاماتتارىن, قازاقستاندا باس ەركىنەن ايىرىلعان يران ازاماتتارىن جازالارىن وتەۋ ءۇشىن ءوز ەلدەرىنە قايتارۋدى قاراستىرعان. ءبىر قىزىعى, وسىنداي كەلىسىم ءالى كۇنگە قازاقستان مەن وزبەكستان اراسىندا جاسالماعان بولىپ شىقتى. بايانداماشى بۇل جۇمىستىڭ ەندى عانا قولعا الىنىپ جاتقانىن جەتكىزدى. ءبىرشاما تالقىدان وتكەن سوڭ, كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى زاڭ جوباسى ماقۇلداندى.
سونىمەن بىرگە, وسى كۇنى ماجىلىسكە كەلىپ تۇسكەن قازاقستان مەن تۇركيا اراسىنداعى ارنايى ماقساتتاعى بولىمشەلەردىڭ وقۋ-جاتتىعۋلارىن وتكىزۋ كەزىندە قابىلداۋشى تاراپتىڭ قولداۋ كورسەتۋى تۋرالى مەموراندۋمدى راتيفيكاتسيالاۋ جونىندەگى زاڭ جوباسىنا قورىتىندى ازىرلەۋ مەرزىمى بەلگىلەندى.
كۇن تارتىبىندەگى ماسەلەلەر قارالىپ بولعان سوڭ, بىرنەشە دەپۋتات ورتالىق بيلىك ورگاندارىنا وزدەرىنىڭ دەپۋتاتتىق ساۋالدارىن جولدادى.
جاقسىباي سامرات,
«ەگەمەن قازاقستان»