تاۋەلسىزدىك تاڭىندا ءبىزدىڭ ەلدىڭ كەلەشەگىنە كۇمانمەن قاراعاندار بولدى. «قازاقستاندا ءومىر سۇرە بەرەيىن بە, الدە شەت ەلگە كوشىپ كەتەيىن بە؟» دەگەن ويدا بولعان ادامدار دا از بولعان جوق. ەلدىڭ بولاشاعىنا سەنە الماعان سارىۋايىمشىلدار بۇگىنگى تاڭدا ناقتى جاۋابىن الدى.
ال ەلدىڭ ەرتەڭى جارقىن بولاتىنىنا سەنىپ, تىنباي ەڭبەك ەتكەن جاندار بۇگىندە ءوز مەملەكەتىنىڭ قول جەتكىزگەن تابىستارىمەن ماقتانا الادى, مىنە, بۇل – ۇلكەن تابىس.
كىم وسى قازاقستاندا 25 جىل ءومىر سۇرگەن بولسا, بارلىق پروتسەستەردىڭ قاتىسۋشىسى بولسا, سول ادام «وسىنداي كەزەڭدى باستان كەشتىك, ۇلكەن جەتىستىكتەرگە جەتتىك», دەپ زور ماقتانىشپەن ايتۋىنا بولادى. شىنىمەن دە, بۇل – جاس تاۋەلسىز مەملەكەتتىڭ قالىپتاسقان جانە حالىقتىڭ ءوسىپ-وركەندەگەن كەزەڭى! 25 جىل ءتۇبەگەيلى وزگەرىستەردىڭ, ساياسي-ەكونوميكالىق جاڭارۋلاردىڭ ۋاقىتى بولدى. حالىقتىڭ رۋحاني الەمى دە وزگەردى, جاڭا كوزقاراس قالىپتاستى. ءاربىر ادام ۇلتتىق قۇندىلىقتارىن قايتا جيناعان, ءوزىنىڭ تاريحي تەرەڭ تامىرىنا ايرىقشا ءمان بەرگەن كەزەڭ بولدى. قاي ۇلتتىڭ وكىلى بولسا دا, حالىقتىق بايلىق بولىپ تابىلاتىن تىلىمەن, مادەنيەتىمەن, ونەرىمەن قايتا تابىستى. ەل عانا تاۋەلسىزدىك العان جوق, ازاماتتارىمىز دا ازاتتىقتىڭ, ەركىندىكتىڭ, سول ارقىلى كەلەتىن باقىت پەن بەرەكەنىڭ باعاسىن ءبىلدى.
ءوزىم قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ مۇشەسىمىن. بۇل ۇيىمنىڭ قۇرىلعانىنا 21 جىلدان استى. وسى كەزەڭ ىشىندە كەز كەلگەن ازامات ءۇشىن ونىڭ ۇلتىنا, تىلىنە, تەگىنە, جىنىسىنا, ءدىني كوزقاراسىنا قاراماستان, مورالدىق تەڭدىك بەرگەن مەملەكەت قالىپتاسقانىن كورە الامىز.
قازاقستان تاۋەلسىزدىك جىلدارى ايتارلىقتاي جەتىستىكتەرگە قول جەتكىزدى. ەلباسى ايتقانداي, بۇل – جەتىستىكتەر مەن تابىستاردىڭ تاريحى. ەلىمىزدىڭ ءجۇرىپ وتكەن جولىندا ۇلكەن ەڭبەكتىڭ, قاجىر-قايراتتىڭ وشپەس ءىزى جاتىر. ويتكەنى, بىزدەر نەبىر قيىندىقتاردى جەڭە بىلدىك. 1990 جىلداردىڭ باس كەزىندەگى ىشكى قارجى داعدارىسىنان, ودان كەيىن داۋىلدى كۇنگى تەڭىزدىڭ تاۋ تولقىندارىنداي قايتا-قايتا سوققان الەمدىك قارجى داعدارىستارىنان ەلىمىز امان ءوتتى. بارلىق كۇشتى ءبىر ارناعا توعىستىرىپ, ءبىرلەسە ەڭبەك ەتۋدىڭ ارقاسىندا ەكونوميكالىق كەدەرگىلەردى ەڭسەرىپ قانا قويماي, بارلىق سالادا تابىستارعا قول جەتكىزدىك. سونداي كەزەڭدەردە مەملەكەت باسشىسى قارجى داعدارىسىنا قارسى كۇرەس باعدارلامالارىن قابىلداپ, اتقارىلۋعا ءتيىستى ناقتى ءىس-شارالاردى انىقتاپ بەردى. سونىڭ ناتيجەسىندە قيىن اسۋلاردان قينالماي وتتىك.
ەرەكشە ايتا كەتەرلىك ءبىر جايت, قارجى داعدارىستارى كەزەڭىندە ەلىمىزدە, ەڭ بىرىنشىدەن, الەۋمەتتىك سالالارعا باسا كوڭىل ءبولىندى. كەيىنگە شەگەرىلۋگە ءمۇمكىن بولاتىن كەيبىر جوبالاردى قارجىلاندىرۋ قىسقارتىلعانمەن, الەۋمەتتىك سالاعا باعىتتالعان قارجىنى ساقتاپ قالۋدىڭ بارلىق جاعدايى قاراستىرىلدى. ۇلتتىق قوردان دا قارجى ءبولىندى. سونىڭ ءناتيجەسىندە, 2016 جىلدان باستاپ زەينەتاقى, جاردەماقى, بيۋدجەتتىك مەكەمە قىزمەتكەرلەرىنىڭ جالاقىسى, ستۋدەنتتەردىڭ ءشاكىرتاقىسى كوتەرىلدى. سونداي-اق, از قامتىلعان وتباسىلاردى, ءمۇمكىندىگى شەكتەۋلى جانداردى قولداۋعا ارنالعان شىعىستار دا تولىق ساقتالدى.
جۋىردا عانا 2017-2019 جىلدارعا ارنالعان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت قابىلداندى. پرەزيدەنت تاپسىرمالارى نەگىزىندە الەۋمەتتىك سالاعا باعىتتالاتىن باعدارلامالاردىڭ بىردە-ءبىرى ەشقانداي قىسقارتۋعا ۇشىراعان جوق. سونىمەن قاتار, قارجى شىعىستارىنا نازار سالساق, اگرارلىق سەكتوردى ۇدەمەلى دامىتۋعا, يندۋستريالاندىرۋ مەن شاعىن جانە ورتا بيزنەستى دامىتۋعا, كولىك جانە الەۋمەتتىك ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋعا باسىمدىق بەرىلىپ وتىر. مۇنىڭ ءبارى حالىقتىڭ يگىلىگى ءۇشىن جاسالۋدا.
ال ەندى حالىقارالىق جاعدايعا توقتالساق, بۇگىنگى تاڭدا الەم تىنىشسىز كۇيدە. سوعىستار ءجۇرىپ جاتقان ەلدەر قانشاما؟ ءبىر-بىرىمەن داۋ-جانجالعا ءتۇسىپ, جاعدايلارى تىم شيلەنىسىپ كەتكەن ەلدەر دە بار.
ءبىز ىنتىماقتاستىق بايلانىس ورناتقان قاي مەملەكەتپەن دە جاقسى قارىم-قاتىناستامىز. ەكونوميكامىز دا الەمدىك قارجى اينالىمىمەن تىعىز بايلانىستى. ءبىر ەلدە بولعان كەلەڭسىزدىكتەر بىزگە دە اسەر ەتەدى. ايتالىق, تۇركيا ەلى بىزبەن باۋىرلاس, ءدىنى دە ءبىر, ءتىلى دە ءبىر. سول سياقتى رەسەي – بىزبەن ماڭگىلىك كورشى ەل. ءبىز ەكى مەملەكەتپەن دە دوستىق قارىم-قاتىناس جاساپ كەلە جاتىرمىز. الايدا, ءوتكەن جىلى تۇركيا مەن رەسەي اراسىندا تۇسىنىسپەۋشىلىكتەر ورىن العانى بەلگىلى. دەگەنمەن, بيىل قوس ەلدىڭ پرەزيدەنتتەرى ءبىر مامىلەگە كەلىپ, ەكى جاق بەيبىت توقتامعا ارقا سۇيەدى. تۇركيا مەن رەسەي اراسىن ىنتىماققا شاقىرۋدا ءبىزدىڭ ەلباسىمىزدىڭ ءرولى ايرىقشا بولدى. تۇرىك ەلىنە بارعان ساپارىنداعى باستى ماقساتتىڭ ءبىرى دە وسى دەپ ويلايمىز. مىنە, ەكى ەل بىتىمگە كەلىپ,
ن.نازارباەۆتىڭ ارااعايىندىق قىزمەتى ءوز ناتيجەسىن بەردى.
ءبارىمىز تىنىشتىقتا ءومىر ءسۇرىپ جاتقان كەزدە, بەيبىتشىلىكتىڭ قادىرىن جەتە ۇعىنا بەرمەيمىز. ەل ءىشىندەگى تۇراقتىلىقتى ساقتاۋ ءۇشىن قانشاما جۇمىستار اتقارىلىپ كەلە جاتقانىن دا ەسكەرمەيمىز. بۇل باعىتتا قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى, جەرگىلىكتى باسقارۋ ورگاندارى دا, وقۋ ورىندارى دا جانە بەيبىت ءتىرشىلىكتى ساقتاۋعا بارلىق مۇددەلى ازاماتتار دا ناقتى ىستەرمەن اينالىسىپ كەلەدى.
ءومىر بولعان سوڭ, قوعامدا ءارتۇرلى جاعدايلار بولىپ جاتادى. كەيبىر ادامداردى تولعاندىرىپ ءجۇرگەن وزەكتى ماسەلەلەر دە بار. ولاردىڭ كۇشى جەتپەي جاتۋى مۇمكىن نەمەسە كەدەرگىلەرگە ۇشىراۋى ىقتيمال. الەۋمەتتىك ماسەلەلەردى شەشۋگە اتسالىسۋ دەپۋتات رەتىندە ءبىزدىڭ پارىزىمىز. قانداي ماسەلە دە ءبىزدىڭ ەلدە زاڭ جولىمەن رەتتەۋدى قاجەت ەتەدى. وسى ورايدا, پارلامەنت دەپۋتاتتارى وڭىرلەرگە ارنايى ساپارعا شىعىپ, سايلاۋشىلارمەن كەزدەسۋلەر وتكىزىپ تۇرادى. سوندا حالىقتىڭ تىنىس-تىرشىلىگىن ءوز كوزىمىزبەن كورىپ ءجۇرمىز. بۇل ءوز كەزەگىندە زاڭدارعا وزگەرىستەر ەنگىزۋ پروتسەسىندە قانداي ءماسەلەلەرگە باسىمىراق كوڭىل ءبولۋ قاجەتتىگىن ايقىنداپ بەرەدى. ۇكىمەتتەن كەلىپ تۇسكەن زاڭ جوبالارىنا ەنگىزىلەتىن كوپتەگەن ءتۇزەتۋلەر, ءبىرىنشى كەزەكتە تۇرعىنداردىڭ ءوتىنىشتەرى نەگىزىندە قالىپتاسادى.
ءبىز تۇراقتىلىقتى ساقتاۋ ارقىلى قانداي دا ءبىر قاتەرلەردەن ءوزىمىزدى ساقتاندىرىپ وتىرمىز. قازاقستان كوپ ۇلتتى ەل بولسا دا, بۇگىنگى تاڭدا بىزدە, اللاعا شۇكىر, ءبىر مەملەكەتتىڭ ازاماتتارىمىز دەگەن ۇعىم بەرىك قالىپتاستى. «ءبىر ەل, ءبىر تاعدىر» ۇعىمى جاي عانا ءبىر جوبانىڭ فورمۋلاسى ەمەس, بۇل – قازاقستاندىقتاردىڭ ءوز وتانىنا دەگەن ادال پەرزەنتتىك سەزىمىنىڭ كورىنىسى!
ءبىزدىڭ پرەزيدەنت ارقاشاندا الداعىنى بولجاي وتىرىپ, ناقتى ءىس-شارالاردى ىسكە اسىرۋعا باستاما كوتەرەدى. ول حالىقتى ءبىرتۇتاس بولىپ, ءبىر ماقسات جولىندا ەڭبەك ەتۋگە بىرىكتىرە ءبىلدى. 2016 جىلدان باستاپ ىسكە اسىرىلا باستاعان 5 ينستيتۋتتىق رەفورما – «100 ناقتى قادام» ۇلت جوسپارى مەملەكەتىمىزگە ءوزىنىڭ بارلىق ءمۇمكىندىكتەرىن پايدالانىپ, جاڭا دامۋ جولىن باستاۋعا نەگىز قالاپ بەردى.
دامىعان 30 ەلدىڭ قاتارىنا قوسىلۋ تۋرالى اسقاق مۇراتىمىز دا, سونىمەن بىرگە, ءتىپتى, ويلانىپ-تولعانۋعا ءماجبۇر ەتكەن قارجى داعدارىستارى مەن باسقا دا قيىندىقتار قازاقستان حالقىن ەلباسىنىڭ يدەيالارىن قولداۋ جولىندا ءبىر ماقساتقا ءبىرىكتىرە تۇسەدى. تاۋەلسىزدىكتى نىعايتىپ, ماڭگىلىك ەلدى ورناتۋ ءۇشىن باستى قاجەتتىلىك – ەلدىڭ بىرلىگى, حالىقتىڭ ىنتىماعى, ازاماتتارىمىزدىڭ ەڭبەكقورلىعى جانە ءبىلىمدى جاستاردىڭ قالتقىسىز قىزمەتى!
احمەت مۋرادوۆ,
پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى