قوبىزدى كيىز ۇيدە وتىرىپ تىڭداعىم كەلەدى

ۆولفرام بۋرگەرت, شۆەيتساريالىق DIVOX دىبىس جازۋ كومپانياسىنىڭ پرەزيدەنتى:

قوبىزدى كيىز ۇيدە وتىرىپ تىڭداعىم كەلەدى

قازاقتىڭ «قۇلاقتان كىرىپ, بويدى الار» اسەم ءان-كۇيلەرىنىڭ قۇدىرەتى جەر ءجۇزىن جاۋلاۋعا جەتەتىندەي كورىنەدى دە تۇرادى. قايدان بىلەيىك, بالكىم, الەمدەگى ءاربىر ۇلت وكىلى وزدەرى تۋرالى وسىلاي ويلايتىن شىعار. «قوعالى-اي, اركىم كوڭىلى جوعارى-اي!» دەگەندەي. بىراق سول بابادان ميراس بايلى­عى­مىزدى بازارلاۋعا كەلگەندە كەيدە ءبىزدىڭ كەجەگەمىز كەيىن تارتاتىن ءتا­رىزدى. ايتپەسە, بۇل باعىتتاعى تابىس­تا­رىمىز قازىرگىدەن گورى قوماقتىراق بول­ماس پا ەدى. دەگەنمەن, اۋىزدى قۇر ءشوپ­پەن سۇرتە بەرگەنىمىز جاراماس. حالىقارالىق بايقاۋلاردا قاتارىنان قارا ءۇزىپ, قانجىعالارىنا بايگە بايلاپ جۇرگەن ساحنا ساڭلاقتارىمىز بارشىلىق. ولاردىڭ ورىنداۋىنداعى ۇلتتىق مۋزىكا تۋىندىلارى ارىسى امەريكانى, بەرىسى ەۋروپانى ەلەڭ­دە­تىپ, تالعامى بيىك كورەرمەندى تالاي تا­م­­- ساندىرعانى بەلگىلى. وسىدان تۋرا ءۇش كۇن بۇرىن «ەگەمەن قازاقستان» گازەتىنىڭ رەداكتسيا­سىنا شۆەيتسارياداعى DIVOX دىبىس جا­زۋ كومپانياسىنىڭ پرەزيدەنتى ۆول­فرام بۋرگەرت كەلدى. الىستان ات ارىتىپ جەتكەن قادىرلى قوناعىمىز قۇر قول ەمەس ەكەن. اەروفونيا اتتى ساز تەح­نو­لوگياسىنداعى ەڭ سوڭعى ۇلگىدەگى ءۇر­­دىسپەن شىعارعان ەكى بىردەي ەرەك ءۇنتا­سپاسىن اكەلىپ, باس باسىلىمنىڭ ءتو­راعاسى دارحان قىدىرالىگە سىيعا تارتتى. ماسەلەنىڭ ءمان-جايىن مارتەبەلى مەيماننىڭ جولباستاۋشىسى عازيزا جۇ­بانوۆا اتىنداعى مەملەكەتتىك شەكتى اسپاپتار كۆارتەتىنىڭ كوركەمدىك جە­تەكشىسى, قازاقستاننىڭ ەڭبەك ءسى­ڭىرگەن قايراتكەرى ەرنار مىڭتاەۆ ءتۇ­سىندىردى. ونىڭ ايتۋىنشا, بۋرگەرت مىرزا باسقاراتىن DIVOX كومپانيا­سى نەگىزىنەن كاسىبي كامەرالىق مۋ­زىكانى كۇيتاباققا تۇسىرۋمەن اينا­لىساتىن ەۋروپاداعى ەڭ تانىمال برەند­تەردىڭ بىرىنەن سانالادى ەكەن. نەگى­زى­نەن كامەرالىق مۋزىكانىڭ مايتالماندارىن نەمەسە وسى جانردا جاڭا كورىنە باستاعان جاس جۇلدىزداردىڭ ورىنداۋىنداعى ەلەۋلى دۇنيەلەردى جازىپ, تاراتادى. – ءبىز بۇل كىسىمەن ءتورت جىل بۇ­رىن شۆەيتساريادا كەزدەستىك. شى­عار­ماشىلىق ۇجىمداعى ءتورت ءجى­گىت پرەزيدەنتتىڭ «بولاشاق» باع­دار­لا­ما­سى بويىنشا بازەلدە وقىپ جۇرگەن كە­زىمىز ەدى, – دەيدى ەرنار وتكەن شاق­تى ەسكە ءتۇسىرىپ. – بىردە قالاداعى ستۋ­دەنت­تەر كونتسەرتىنە قاتىستىق. بوي­ىمىزداعى بار قابىلەتىمىزدى سالىپ باق­تىق. مەندەلسوننىڭ ەكى شى­عار­ماسىن ورىندادىق. – بارىمىزگە نەكە كۋالىگىن تاپ­سىر­­عان­دا قۇلاق قۇرىشىمىزدى قان­­­دىرعان اتاقتى ماحاببات مار­شى­نىڭ اۆتورى عوي. وسىنى وي­نا­عان ورگان لوندونداعى اۋليە اننا ءشىر­كەۋىندە ورنالاسقانىنان حا­با­رى­­مىز بار. – ءدال ءوزى. سودان كونتسەرتتەن كەي­ىن قولىمىزدى قىسىپ, ورىن­داۋ­­­شىلىق مانەرىمىز ويىنان شىق­قا­نىن, شىعارماشىلىق بايلانىس ورناتۋعا ق ۇلىقتى ەكەندىگىن ءبىل­دىردى. جارتى جىلدان سوڭ العاشقى ال­بومىمىزدىڭ جارىق كورۋىنە جاع­داي جاسادى. كەيىن­نەن ءتىپتى دوستاسىپ كەتتىك. ارالاس-قۇ­را­لاستىقتىڭ ارقاسىندا ارامىزدا ايتىلمايتىن سىر قالمايتىن دارەجەگە جەتتىك. قا­نىما تارتپاي تۇرام با, ەمەن-جار­قىن اڭگىمەلەر ۇستىندە قازاق ءما­دە­نيە­تىنىڭ ءىنجۋ-مارجاندارى جايى­ن- دا ءسوز قوزعاۋدى ادەتكە اينال­دىردىم. جاق­سىعا جانى قۇمار پروديۋسەر بىردەن قى­زىعۋشىلىق تا­نى­تىپ, ىركىلمەستەن ءىر­گەلى ىسكە كى­رىس­تى. استاناعا ارنايى ات باسىن بۇ­ر­ىپ, حالقىمىزدىڭ كونە اسپاپتا­رى­مەن, مۋزىكالىق مۇ­را­لا­رى­مەن جا­قى­ن­ىراق تانىستى. تا­لا­نت­- ­تى تارلان­بوز القۋات قازاقباەۆ باستاعان قو­بىزشىلارىمىزدىڭ ونە­رىن تاماشالاعاندا اۋزىن اشىپ, كوزىن جۇمىپ, قايران قالدى. «مىناۋ كەرەمەت قوي. سەنىڭ نيەتىڭدى ءتۇسىندىم. مۇن­داي عاجايىپقا بۇكىل عالام تاڭ­دانۋعا ءتيىس» دەپ تاڭدايىن تا­قىل­دات­قانىن كوزىممەن كوردىم. ۇزىن ءسوز­­­دىڭ قىسقاسى, اعامىز الدى-ارتى­مىز­­عا قاراتپاي جاڭا جوباسىنا قا­تى­سۋىمىزدى قولدادى. كوكتەن ءتىل­ە­گ­ەن­ىمىز جەردەن تابىلىپ جاتسا, نە تۇ­رىس؟! ۇتىمدى ۇسىنىستى قۋانا-قۋانا قابىلدادىق. ماعان اعانىڭ مۋزىكالىق تۋىندىلار مەن اسپاپتاردى ىرىكتەپ, شەبەر ورىنداۋشىلاردى ىزدەپ تابۋدى تاپسىرىپ, قالعان قاجەتتىلىكتەردىڭ ءبارىن ءوز موينىنا الدى. – مىنا ەكى ديسكى سونىڭ جەمىسى عوي؟ – ءيا. – قاي جەردە جازدىڭىزدار؟ – ماسكەۋدەگى سلوبودكين ورتا­لى­عىن­دا تاسپاعا تارتتىق. – اناۋ ارباتتاعى, رەسەيدىڭ حا­لىق ءارتىسى پاۆەل سلوبودكين سال­دى­ر­عان كونتسەرت زالى عوي. ءبىر جاعى تەاتر ەسەبىندەگى عيمارات بىلەم. – ول ورتانىڭ اكۋستيكاسى عاجاپ! ونىڭ ۇستىنە ءدال سول تۇستا ءرۋبلدىڭ قۇنى قۇلدىراپ, ەكونوميكالىق جا­عى­نان ءتيىمدى بولىپ تۇردى. رە­سەيدىڭ استا­ناسىنا ءبارىمىزدى الدىرىپ, قى­رۋار قارجىسىنا ەۋروپانىڭ وزىندە ەندى ەنە باستاعان اەروفونيا تەح­نولوگيا­سىمەن وزدەرىڭىز كورىپ وتىر­عان ەكى ءۇنتاسپانى دۇنيەگە كەل­تىردى. – مۇندا قانداي دۇنيەلەر قام­تىل­عان؟ – بىرىنشىسىندە – كسرو حالىق ءارتىسى عازيزا جۇبانوۆا باستاعان كورنەكتى كومپوزيتورلارىمىزدىڭ كلاسسيكالىق شىعارمالارى, ال ەكىنشىسىندە – « ۇلى دالا اۋەندەرى» ايدارىمەن قورقىتتىڭ «قوڭىرى», قۇر­مانعازىنىڭ «ادايى», تاتتىمبەتتىڭ «قو­س­باسارى», ءابدى­مومىن جەل­دى­باەۆتىڭ «ەركە­سىلقىمى», تولەگەن مو­م­بە­كوۆ­تىڭ «سالتاناتى», القۋات قازاقباەۆتىڭ «ابىلاي حاننىڭ جو­رىعى» سەكىلدى كۇيلەر, سوسىن ءداس­تۇرلى ءانشى ەلىكباي يسا توگىلدىرگەن «ءسۇيىن­بايدىڭ تەرمەسى» بار. – بارەكەلدى! ەندىگى اڭگىمەنى قازاق ونەرىنە وسىنشاما قامقورلىق جا­ساعان شۆەيتساريالىق جام­پوز­دىڭ ءوزى­نەن ەستىگەنىمىز ءجون بولار. – البەتتە. – ولاي بولسا, بۋرگەرت مىرزا, اي­تىڭىزشى, مۋزىكا ءسىز ءۇشىن ما­مان­دىق پا, الدە جۇرەك قالاۋى ما؟ – ماماندىعىم بويىنشا مەن – پسي­حولوگپىن. ال مۋزىكا – مەنىڭ ءومى­رى­م­- ءنىڭ ءمان-ماعىناسى. ادەمى اۋەن­دەر­دى تىڭداسام جانىم جاي تابادى. – يەلىگىڭىزدەگى كومپانيانىڭ كوز­دەگەن ماقساتى نە؟ – ونەر شىركىن سان سالالى ەكەنىن بىلەسىز. ءبىز سونىڭ ىشىندە كامەرالىق مۋزىكانى ناسيحاتتاۋدى ءجون سانادىق. ونىڭ تىڭدارمانى ەسترادا نەمەسە وپەراداعىداي كوپ ەمەس. سوندىقتان تابىسى ازداۋ دا, شىعىنى كوپتەۋ. ايتسە دە, العا قويعان ماقساتىمىزدان اينىعان ەمەسپىز. – كلاسسيكالىق كومپوزيتورلاردان كىمدەردى «ءپىر» تۇتاسىز؟ – برامس پەن ستراۆينسكيدىڭ شە­دەۆر­لەرىنە ەلتۋدەن ەشقاشان جا­لىق­پاي­مىن. – ءجون ەكەن. ءبىرى «نەمىس رەك­ۆيە­مىن» جازعان, ەكىنشىسى سانكت-پەتەر­بۋرگ­تە تۋىپ, نيۋ-يوركتە ءول­­گەن ورىس كوريفەيى. ەكەۋى دە رو­ما­ن­تي­كا­لىق باعىتتىڭ ءباھادۇر­لە­رى. ال ەندى قازاق مۋزىكاسىنا قۇ­مار­­تۋىڭ­ىز­دىڭ سەبەبى نەدە؟ – بازەلدەگى بايىرعى دوسىم پرو­فە­سسور راينەر شميدت مەنى بىردە ءوز ءشا­كىرتتەرىنىڭ كونتسەرتىنە شاقىردى. ول مۋزىكانىڭ مايىن ىشكەن اسا ءىرى ما­مان. ۇلاعاتتى ۇستاز. كورەرمەندەر ال­دىندا جاپونيالىق, يسپانيالىق, بري­تانيالىق, شۆەيتساريالىق جانە قا­زاقستاندىق كۆارتەتتەر ونەر كو­ر­­سەتتى. ماعان مىنا ەرلانداردىڭ ءتو­رت­­­­تىگى قاتتى ۇنادى. بۇلاردىڭ قول­­­­تاڭ­­­باسىنان ەۋروپالىقتاردا كەز­­­دەس­پەي­تىن ەرەكشە ناقىشتى باي­قا­­دىم. باس-اياعى جۇپ-جۇمىر تۇ­تاس­­تىقتى تۇلا بويىممەن سەزىندىم. ونە­­­بويىمدى شى­مىرلاتقان وزگەشە اعىن جان-ءجۇ­رە­گىمدى ەلجىرەتىپ, ءبو­لەك­شە كۇيگە بولەدى. سودان ونەرلى ورەندەرمەن ءوزارا پىكىر الماسىپ, بىتە قايناسىپ كەتتىم. – قازاقستان جايىندا بۇرىن-سوڭدى ەستىپ-ءبىلىپ پە ەدىڭىز؟ – وكىنىشكە قاراي, سىزدەردىڭ ەل­دە­رى­ڭىز تۋرالى مالىمەتىم مۇلدەم ماردى­مسىز. – جارايدى, قازاقستاننىڭ تاريحىن, مادەنيەتىن, ەكونوميكاسىن, تا­عىسىن تاعىلارىن بىلمەي-اق قوي­ى­­­ڭىز. ال ەندى دۇنيە ءجۇزىنىڭ كار­تا­­سىن­­دا داليىپ جاتقان اۋماقتى الىپ مەم­لەكەتتى كورمەۋ مۇمكىن ەمەس قوي؟ – 1991 جىلعا دەيىن كسرو-عا كوز­قاراسىمىز ونشا دۇرىس بولما­دى دا, وعان قاراستى وداقتاس رەس­پۋب­لي­كا­لارعا ءمان بەرمەگەنىمىزدى نە­سىنە جاسىرايىق. – قازىر قالاي قارايسىز؟ – و, ونى ايتىپ جەتكىزە الماس­پىن. استاناعا وسىمەن ءتورتىنشى رەت كەلۋىم. كوركىنە كوز تويمايدى. وتە قىسقا مەرزىمدە سامالاداي قالا سالىپ تاستاعاندارىڭىز تىم تاڭ­عالارلىق قۇبىلىس. ادامدارىڭىز قانداي اقجارقىن. وتانداستارىڭىز ماتەريالدىق يگىلىكتەردەن گورى رۋحاني قۇندىلىقتار توڭىرەگىندە كوبىرەك تولعاناتىنى ءتانتى ەتتى. رۋحاني ۇستىندارىڭىز مىقتى ەكەن. – شۆەيتساريا بانكتەرىنىڭ اۋىلى بىزدەن الىس, سوندىقتان كوز ال­دىمىزعا كوكالا قاعازدى اقشا­دان گورى قولمەن ۇستاۋعا كەل­مەيتىن, تەك سانامەن عانا سەزەتىن التىنعا ايىر­­باس­تاماس بايلىقتار كو­بىرەك ەلەس­تەي­تىن شىعار ء(ازىل-شىنى ارا­ل­اس ءسو­زىمىزگە كەڭكىلدەپ كۇل­گەن كەيىپ­كەرىمىز وتىرعان ورنى­نان تۇرىپ, قو­لىمىزدى قىستى دا, ءۇزى­ل­گەن اڭگى­مەسىن ءارى قاراي جال­عا­س­تىردى). – استاناعا ساپارلارىم اياسىندا سالت-داستۇرلەرىڭىزبەن دە ءبىرشاما تانىستىم. كونگرەسس-حولداعى بىرقاتار مادەني شارالارعا قاتىستىم. مە­نىڭ­شە, ءاربىر مۋزىكا اسپابىنىڭ دى­بى­سى تاۋىرىرەك ەستىلەتىن ورىندار بو­لادى. ماسەلەن, ورگان دىبىسىنىڭ شىركەۋلەردە شالقي شىعاتىنى سيا­قتى. نەگە ەكەنى قايدام, قازاقتىڭ قاسيەتتى قوبىزىن كيىز ۇيدە تىڭداعىم كە­لەدى. سۇمدىق سۇڭعىلا اسپاپ! قو­ڭىر ءۇنى كىسىنىڭ قاي-قايداعىسىن قوز­عاي­دى. ءبىزدىڭ كومپانيا قولدارىڭىزداعى البومدى قازاقستان تاۋەلسىزدىگىنىڭ 25 جىلدىعىنا وراي ۇسىنادى. – مەنىڭشە, سويتەتىن ءجونى بار. ويتكەنى, ءبىزدىڭ قوبىز – سىزدەر قاتتى قادىرلەيتىن سكريپكانىڭ باباسى. الايدا, مۋزىكاتانۋدىڭ بىردە-ءبىر وقۋلىعىندا بۇل جايلى جازىلمايدى. – سكريپكانىڭ بىردەن قازىرگى قالپىندا اسپاننان تۇسە قالماعانى انىق. ستراديۆاري سياقتى شەبەرلەر عاسىرلار بويى جەتىلدىرگەنى امبەگە ايان. – اڭگىمەڭىزگە كوپ راحمەت. *** كەشە ۇلتتىق مۋزەيدە جوعارىدا ءبىز جاي-جاپسارىن بايانداعان ءۇنتاس­پا­لاردىڭ تۇساۋكەسەر ءراسىمى ءوتتى. وعان ءبىر توپ زيالى قاۋىم وكىلدەرى قا­تىسىپ, شۆەيتساريالىق پروديۋسەرگە ريزاشىلىعىن ءبىلدىردى. اڭگىمەلەسكەن تالعات باتىرحان, «ەگەمەن قازاقستان» سۋرەتتى تۇسىرگەن ەرلان وماروۆ