بۇگىندە قاراعاندىداعى ءا.مولداعۇلوۆا اتىنداعى سپورتقا بەيىمدى, دارىندى بالالارعا ارنالعان مەكتەپ-ينتەرناتتا اعا جاتتىقتىرۋشى بولىپ ەڭبەك ەتەتىن اتاقتى بوكسشى اركادي توپاەۆپەن ارنايى كەزدەسكەن ەدىك.
– اركادي, ۇلكەن سپورتتا «جاقسى سپورتشىدان ءتاۋىر جاتتىقتىرۋشى شىقپايدى» دەگەن ۇعىم بار. وسىنى ءسىز بۇرىنعى بوكسشى, بۇگىنگى باپكەر رەتىندە جوققا شىعارا الاسىز با؟
– سپورتتا جۇرگەن كەزدە كوپ نارسەنى ۇستازىڭنىڭ ايتقانىمەن ىستەيسىڭ. ال تىزگىندى ءوزىڭ ۇستاعاندا ءبارى دە كەرىسىنشە بولادى. بۇل جەردە شەشىمدى ءوزىڭ قابىلداپ, جاۋاپكەرشىلىكتى دە ءوز موينىڭا الاسىڭ. ودان بولەك, باپكەرلەر ۇجىمىمەن, اينالاڭداعى باسقا دا كوپتەگەن ادامدارمەن ءتىل تابىسىپ جۇمىس ىستەۋىڭ كەرەك. مەنىڭشە, بۇعان جۇرەگىنىڭ قالاۋىمەن كەلگەن سپورتشىدان جاقسى جاتتىقتىرۋشى شىعادى دەپ ويلايمىن.
– بوكسشى بولۋ بالا كەزىڭىزدەگى ارمان با ەدى؟
– بۇعان بىلاي جاۋاپ بەرەر ەدىم: مەنى بوكسقا الىپ كەلگەن – 1980 جىلى ماسكەۋدە وتكەن وليمپيا ويىندارىنداعى سەرىك قوناقباەۆتىڭ ونەرى. ول كەزدە اۋىلدا ءتورت-بەس ۇيدە عانا «ۆەسنا» دەگەن اق-قارا ءتۇستى تەلەديدار بولاتىن. سول «تەمىر جاشىككە» تەلمىرىپ وتىرىپ, سەرىك اعامىزدىڭ جەكپە-جەكتەرىن جۇرەگىمىز تۋلاي وتىرىپ تاماشالادىق. بويىمداعى بوكس ونەرىنە دەگەن سۇيىسپەنشىلىك سول كەزدە پايدا بولدى دەپ سەنىممەن ايتا الامىن. ونىڭ ۇستىنە, ءدال سول كەزدەرى اۋىلىمىزداعى مەكتەپكە سەرعازى باكەەۆ دەگەن جاس مۇعالىم كەلىپ, بوكس سەكتسياسىن اشقان. سوعان العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ جازىلعان ەدىم. بوكستىڭ الىپپەسىمەن تانىسقاننان كەيىن, 1984 جىلى سەرعازى اعامىز مەنى قاراعاندىداعى ءاليا مولداعۇلوۆا اتىنداعى سپورت مەكتەبىنە الىپ كەلىپ, قانات جاقسىباەۆتاي بىلىكتى باپكەرگە تاپسىردى. مىنە, مەنىڭ سپورتقا كەلۋىمنىڭ قىسقاشا تاريحى وسىنداي.
– دەمەك, بويىڭىزدا بوكسقا يكەمدىلىك بولعان عوي.
– راسىن ايتقاندا, بالا كەزىمدە تەنتەك بولدىم. مەكتەپتە, دالادا كوپ نارسەنى ءبۇلدىرىپ ءجۇردىم. توبەلەسكە جاقىن ەدىم. ال ەگەر شىنداپ كەلسەم, ارعى اتام ماتاق دەگەن كىسى وڭىرگە اتى ءماشھۇر, باتىر بولعان ادام ەكەن.
– شارشى الاڭدا ونەر كورسەتىپ جۇرگەن كەزىڭىزدە ەل ىشىندەگى باستى قارسىلاستارىڭىز كىمدەر بولدى؟
– ولار قانات شاعاتاەۆ پەن ۆاسيلي جيروۆ ەدى. قانات وتە مىقتى بوكسشى بولدى. ەكەۋمىز رينگتە ءتورت رەت قولعاپ تۇيىستىردىك. سونىڭ بارىندە دە مەن باسىم ءتۇستىم.
– اركادي توپاەۆ قانداي مانەردەگى بوكسشى ەدى؟
– مەنىڭ رينگتەگى باستى تاكتيكام الداپ ۇرۋ بولاتىن. ءبىرىنشى راۋندتا قارسىلاسىمنىڭ ءالسىز تۇستارىن ىزدەيتىنمىن. جەكپە-جەك كەزىندە ول شىركىن كوزگە بىردەن تۇسەدى. سودان كەيىن «قاسقىردى اياعى اسىرايدى» دەگەن ماتەلدى ءسال وزگەرتىپ ايتار بولساق, بوكسشىنى دا اياعى اسىرايدى. شارشى الاڭدا ونىڭ اياعى جەڭىل بولىپ, لىپىپ تۇرۋى كەرەك. مەنىڭ قولايىما وسىنداي بوكس جاعاتىن.
– قازىرگى بوكستىڭ تىلىمەن ايتقاندا, ءسىز «پانچەر» بولدىڭىز با؟
– ءوزىمنىڭ سپورتتىق مانسابىمدا نوكاۋتتى كوپ جاساعانىم راس.
– ءوزىڭىزدىڭ نوكاۋتقا تۇسكەن كەزىڭىز بولدى ما؟
– وندايدان قۇداي ساقتادى. ال نوكداۋن العان كەزىم بولدى. رينگتە مۇنداي جاعدايدى باستان كەشپەيتىن بوكسشى بولمايدى.
– ەندى 1992 جىلعى بارسەلونا وليمپياداسىنداعى العاشقى جانە سوڭعى جەكپە-جەگىڭىزدى ەسكە الساق.
– بارسەلونا ويىندارىنىڭ الدىندا 71 كيلو سالماق دارەجەسىندە سەرگەي سامويلوۆتى, اتاقتى يسراەل اكوپكوحياندى ۇتتىم. ال وليمپياداداعى العاشقى جەكپە-جەگىمدە الەم چەمپيونى, كۋبالىق بوكسشى حۋان كارلوس لەمۋسقا تاپ بولدىم. ول مەنى تورەشىنىڭ «توقتا!» دەگەن كومانداسىنان كەيىن ۇردى. شىنىن ايتقاندا, وسى سوققىدان كەيىن ءوز-وزىمە كەلە المادىم. سول جەكپە-جەكتە جەڭگەندە, وليمپيادانىڭ «التىنىن» ۇتار ەدىم دەپ ايتپايمىن, بىراق جۇلدەگەرلەر قاتارىندا بولاتىنىم انىق ەدى. ايتپاقشى, لەمۋس بارسەلونادا چەمپيون اتاندى.
– سوققى العاننان كەيىن جەكپە-جەك بىتكەنشە ەس-ءتۇسسىز ءجۇرىپ تە جۇدىرىقتاسا بەرىپسىز, سول راس پا؟
– سوققىنىڭ وتە جويقىن بولعانى راس. سوندا «قانشاما قازاق قاراپ وتىر, قۇلاپ قالماۋ كەرەك» دەگەن جالعىز-اق وي عانا سانامدا تۇرىپ العان. نامىسقا سالىپ, جەكپە-جەكتىڭ سوڭىنا دەيىن جەتكىزگەنىم سودان دەپ ويلايمىن. نەگىزى, زاڭ بويىنشا ەرەجەنى ورەسكەل بۇزعانى ءۇشىن كۋبالىق بوكسشى جارىستان شەتتەتىلۋى كەرەك-ءتىن. بىراق ول كەزدە كسرو ىدىراپ, ونىڭ ورنىندا پايدا بولعان تمد-مەن ەشكىم ەسەپتەسپەيتىن. ءسوزىڭدى سويلەيتىن جان تابىلماعاسىن, بۇل وقيعا «جابۋلى قازان جابۋلى كۇيىندە» قالىپ قويدى.
– كاسىبي بوكسقا تالاي مارتە شاقىرتۋ الىپسىز. وعان نە سەبەپتى اۋىسپادىڭىز؟
– 1994 جىلى الەم كۋبوگىن ۇتىپ العاننان كەيىن امەريكادان كاسىبي بوكستىڭ پروموۋتەرلەرى بىرنەشە رەت تەلەفون شالىپ, كەلىسىمشارت ۇسىندى. بىراق ول كەزدە مەن 1996 جىلعى وليمپيادانى كۇتىپ جۇرگەنمىن. ءتورت جىل تىنباي تەر توگىپ, اتلانتا وليمپياداسىنىڭ قارساڭىندا ناعىز سپورتتىق بابىما ەنگەنمىن. سول كەزدەگى الەمدىك رەيتينگتەگى مىقتى دەگەن بوكسشىلاردى ۇتىپ, تمد بويىنشا ءبىرىنشى ءنومىرلى بولىپ تۇرعانمىن. بىراق, امال قانشا, تۋرا وليمپيادانىڭ الدىندا اۋىرىپ قالدىم.
– جاتتىقتىرۋشى رەتىندەگى باستى ماقساتىڭىز قانداي؟
– ءبىر عانا ماقسات بار, ول – وليمپيادا چەمپيونىن دايارلاپ شىعارۋ. ءبىزدىڭ مەكتەپتە 60-تان استام بالا بوكسپەن شۇعىلدانادى. ولاردىڭ بارىنەن وليمپيادا چەمپيونىن شىعارام دەۋ بوس اڭگىمە, ارينە. الايدا, وسىلاردىڭ اراسىنان ءبىر-ەكەۋى سەرىك ساپيەۆ سياقتى ءوليمپتىڭ شىڭىن باعىندىرىپ جاتسا, ءبىز ءۇشىن ۇلكەن مارتەبە بولار ەدى.
– اڭگىمەڭىزگە كوپ راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن
قايرات ءابىلدينوۆ,
«ەگەمەن قازاقستان»
قاراعاندى