اكۋتاگاۆانىڭ اقيقاتى
ريۋنوسكە اكۋتاگاۆا. ول جالعىز جاپون حالقىنىڭ عانا ەمەس, الەم ادەبيەتىنىڭ جارىق جۇلدىزىنا اينالا باستاعان 35 جاسىندا جان كۇيزەلىسىنە شالدىعىپ, ۆەرونالدىڭ كوپ مولشەرىن (ۇيىقتاتاتىن ءدارى) ءىشىپ, 1927 جىلدىڭ 24 شىلدەسىندە ۋلانىپ ءولدى. ءومىرىنىڭ ولىاراسىنداعى تىرشىلىك تاۋقىمەتىنە مالتىعىپ جۇرگەن كەزىندە ەمەس, بارشا جۇرتتى مويىنداتىپ, تالانتىنا تابىندىرا باستاعان شاعىندا جازۋشىنىڭ ولىمگە مويىنۇسىنىپ, وزىنە-ءوزى قول جۇمساۋى كۇتپەگەن وقيعا بولدى.
اكۋتاگاۆا ادەبيەتتەگى جولى بىردەن بولعان جازۋشىلاردىڭ قاتارىنان. 1915 جىلى العاشقى جارىق كورگەن «راسەمون قاقپاسى» جانە «مۇرىن» اڭگىمەلەرىمەن-اق ول جاپون پروزاسىنىڭ حاس شەبەرى سوسەكي ناتسۋمەنىڭ ىستىق ىقىلاسىنا بولەنگەن جالعىز جاپون جازۋشىسى بولدى. ءسان قۋعان پروزايكتەردىڭ سوڭىنان ىلەسىپ كەتپەي, اعىسقا قارسى ءجۇزىپ, ءسوز ونەرىندەگى وزگەشە الەمىن جاساعان ناتسۋمەنى ءبىر نارسەگە تاڭ قالدىرۋ قيىن ەدى.
اكۋتاگاۆا 1892 جىلدىڭ 1 ناۋرىزىندا, ەجەلگى زامانعى ساناۋ ءتاسىلى بويىنشا ايداھار جىلىنىڭ ايداھار ايى مەن ايداھار كۇنىندە دۇنيەگە كەلدى. ريۋ ءسوزىنىڭ ماعىناسى ايداھار دەگەن ۇعىمدى بىلدىرەدى. جاپون پروزاسىنىڭ ايداھارى ءومىرىن باستاماي جاتىپ-اق تاعدىردىڭ قاتال سىنىنا ۇشىرادى, توعىز ايعا تولعاندا اناسى جىندانىپ كەتىپ, زاڭ بويىنشا جانە قالىپتاسقان ءداستۇر سالتىمەن ءسابيدى شەشەسىنىڭ تۋعان اعاسى اكۋتاگاۆا ميتياكانىڭ قولىنا تاربيەلەۋگە بەرەدى. مىنە, وسىلايشا بولاشاق ۇلى جازۋشىنىڭ بۇرىنعى نيحارا دەگەن تەگى اكۋتاگاۆا بولىپ وزگەرتىلەدى.
ول ءسابي كۇنىنەن وتە العىر بالا بولىپ ءوستى. مەكتەپ قابىرعاسىندا جۇرگەندە جاپون جانە قىتاي كلاسسيكتەرىنىڭ شىعارمالارىمەن تانىسىپ, ون ءبىر جاسقا تولعاندا ادەبيەتكە ءبىر تابان جاقىن سىنىپتاستارىمەن بىرىگىپ شىعارعان جۋرنالدى رەداكتسيالاپ, ون ءتورت جاسىندا ايگىلى درامماتۋرگ گەنريح يبسەننىڭ شىعارمالارىن قۇمارتىپ وقيدى. جيىرما جاسىندا ەۋروپا اقىندارى, پروزايكتەرى مەن فيلوسوفتارىنىڭ جازعان دۇنيەلەرىن تۇك قالدىرماي تۇگەسىپ, بودلەر, ستريندبەرگ, بەرگسوننىڭ شىعارماشىلىعىنا قاتتى ءۇڭىلىپ, شەبەرلىگىن شىڭدايدى.
1913 جىلى اكۋتاگاۆا توكيو يمپەراتورلىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ اعىلشىن ادەبيەتى بولىمىنە ءتۇسىپ, پروزا سالاسىنداعى باعىن سىناپ كورمەك بەلىن بۋادى..
جاڭاشىلدىق
1885 جىلدارى ادەبيەتتانۋشى سەە تسۋبوۋتي «روماننىڭ ءمانىسى» دەگەن عىلىمي تراكتاتىن جاريالاپ, سول ۋاقىتتاعى قاۋىم ءۇشىن جاپون ادەبيەتىنىڭ مىنەزى مەن كەلەشەگىن ايقىنداپ قويعان بولاتىن. ول جاڭاشىلدىقتىڭ ۇلگىسىن كورسەتپەككە نيەت تانىتىپ, بارلىق جازۋشىلاردى ءداستۇرلى جاپون پوەتيكاسىنان باس تارتىپ, ەۋروپالىق «سۋرەتتەۋ ماشىعىن» قابىلداپ, ومىردە بولىپ جاتقان وقيعالاردى سول قالپىندا سۋرەتتەۋدى ۇسىندى. «سيادزيتسۋسيۋگي» دەپ اتالاتىن بۇل ادەبي ءتاسىل كوپشىلىكتىڭ كوڭىلىنەن شىقتى. جۇرتتىڭ ءبارى وسى ءتاسىلدىڭ جاپون پروزاسىن دامىتۋداعى جالعىز دۇرىس جول ەكەنىنە كامىل سەندى. ادەبيەت تابالدىرىعىن ەندى اتتاعان اكۋتاگاۆا عانا ونىڭ ومىرشەڭدىگىنە كۇدىكتەنە قارادى.
جاپون پروزاسانىڭ ەندى عانا قالىپتاسىپ جاتقان ەلەڭ-الاڭىندا بۇل مەكتەپتەن ىرگەسىن اۋلاق سالعان سوسەكي ناتسۋمە عانا داستۇردەن قول ۇزبەي, جاپون پوەتيكاسىنىڭ بارلىق مۇمكىندىگىن پايدالانا وتىرىپ «سىزگە اسا قۇرمەتپەن قارايتىن مىسىق پاقىرىڭىز» اتتى شىنايى ونەر تۋىندىسىن ومىرگە كەلتىردى. ادەبيەت تابالدىرىعىن ەندى اتتاعان اكۋتاگاۆانىڭ باسقا ەمەس, سوسەكي ناتسۋمەنىڭ شەبەرلىك مەكتەبىنەن ءدارىس الۋى شىن ماعىناسىنداعى ونەردىڭ تامىرىن تابا بىلگەن زەرەكتىگىن اڭعارتادى. جازۋشىنىڭ «راسەمون قاقپاسى» اڭگىمەسى سونىڭ ايقىن دالەلى ىسپەتتەس.
ادەبيەت زەرتتەۋشىسى اركادي سترۋگاتسكيدىڭ «ريۋنوسكە اكۋتاگاۆانىڭ ءۇش جاڭالىعى» اتتى ەڭبەگىندە اكۋتاگاۆانىڭ شىعارماشىلىق قۇدىرەتى تۋعىزعان اڭگىمەسىنىڭ ارقاسىندا راسەمون قاقپاسىنىڭ الەمگە ايگىلى بولعانى جايلى ايتىلادى. بۇل حيكايادا باياندالاتىن وقيعانىڭ سيۋجەتىن ول «كوندزياكۋ مونوگاتاري»-دەن ء(حى عاسىردا حاتقا تۇسىرىلگەن ەجەلگى زامانعى حيكايا) الادى. ول ەسكى اڭىزداعى سيۋجەتتى تۇرلەندىرىپ, ادام پسيحولوگياسىن زەرتتەۋدىڭ جاڭا ءتاسىلىن ويلاپ تاپتى. بار جان-تانىمەن ز ۇلىمدىققا قارسى ادام قايىرشى كەمپىردىڭ جاساعان ايۋاندىعىن كورگەندە جانى شىداماي, ونى توناپ, قىلمىسقا بارادى. مىنە, وسىلايشا اكۋتاگاۆا ادەبيەتتەگى ەڭ العاشقى جاڭالىعىن اشتى. ول ادەبيەت ادام سەزىمىن سۋرەتتەۋمەن ەمەس, ونىڭ پسيحولوگياسىن زەرتتەۋمەن اينالىسۋى كەرەك دەگەن قورىتىندىعا توقتام جاسادى. ال ادام پسيحولوگياسىن اشاتىن ءبىر-اق نارسە بار. ول – وقيعا.
شىعارماشىلىق ىزدەنىسىنىڭ تامىرى ۇلتتىق توپىرىقتان ۇزىلمەي, ورتا عاسىرداعى اڭىز-ءافسانالار مەن ەپوستارمەن ساباقتاسىپ جاتقان اكۋتاگاۆانىڭ قانشا ۋاقىت وتسە دە ادام تابيعاتىنىڭ وزگەرمەيتىنىن كوزى جەتتى. مىنە, سوندىقتان دا وقيعا ۋاقىتىنا اسا ءمان بەرمەگەن ول جازعان شىعارما ەڭ الدىمەن ادامنىڭ جان الەمىنىڭ تەرەڭدىگىنە بويلاۋ الۋى كەرەكتىگىنە باسا نازار اۋداردى.
وكىنىشكە قاراي, اكۋتاگاۆانىڭ زامانداستارى جازۋشىنىڭ جاڭاشىلدىعىن قابىلداي المادى. ءبارى جابىلىپ ونى ءومىردىڭ شىندىعىنان قاشادى دەپ ايىپتادى, ەسكىلىككە قۇمار دەپ جازعىردى. جازۋشىعا قارسى ايتىلماعان ءسوز, اتىلماعان وق قالمادى. شىن ونەردىڭ نە ەكەنىن زامانداستارىنا قاراعاندا تەرەڭ تۇسىنگەن اكۋتاگاۆا باستاپقىدا ول ايىپتاۋلارعا جاۋاپ بەرۋدى قاجەت سانامادى. ۋاقىت وتكەن سايىن جازۋشىعا قارسى ءجونسىز سىننىڭ جويقىنى كۇشەيە ءتۇستى. قايتپەك كەرەك؟ اكۋتاگاۆانىڭ امالسىزدان قولىنا قالام الۋىنا تۋرا كەلدى.
«مەن تاقىرىپتى الامىن دا, ونى اڭگىمەگە اينالدىرۋعا تىرىسامىن. تاقىرىپ مەيلىنشە كوركەم, مەيلىنشە شىنايى اشىلۋى ءۇشىن ماعان قانداي دا ءبىر ورتاق قالىپقا سىيا بەرمەيتىن وقيعا قاجەت. ال مۇنداي توسىن وقيعانى مەن بۇگىنگى جاپونيادا ءوتىپ جاتقانداي ەتىپ سۋرەتتەي المايمىن. ولاي جاساۋعا ارەكەتتەنگەن كۇنى-اق ساتسىزدىككە ۇشىرار ەدىم» دەپ اقتالدى ول ءوز اتىنا جاۋىپ جاتقان ءجونسىز سىنداردىڭ جاڭبىرىنان قورعانىپ....
ەكىنشى جاڭالىق
اكۋتاگاۆا ءومىر سۇرگەن ۋاقىت وقيعالارعا باي بولدى. سولتۇستىك-باتىستاعى الىپ ەلدە كوممۋنيستەر يمپەراتور مەن جەتى گەنەرالدى اتىپ ولتىرسە, جاپونيانى كوتەرىلىستىڭ جالىنى شارپىپ, دۇكەندەر مەن قويمالار, الىپساتارلاردىڭ ءزاۋلىم ۇيلەرى بىرىنەن-سوڭ ءبىرى ءورت قۇشاعىنا وراندى, پريمورە مەن شىعىس سىبىردە جاپون مەن امەريكان سولداتتارى اق گۆاردياشىلاردىڭ كومەگىمەن حالىقتى قىرىپ-جويىپ جاتتى. بىراق اكۋتاگاۆا وسى وقيعالاردىڭ ەشقايسىسىنا دا قىزىعۋشىلىق تانىتقان جوق.
ول بايرون سياقتى ازاتتىقتىڭ اقىنى بولمادى, سەۆاستوپولدى ازات ەتۋگە قاتىسقان تولستويداي وق پەن وتتىڭ ورتاسىندا ءجۇرىپ ەرلىك جاسامادى, ەميل زوليا مەن ۆيكتور گيۋگولارداي قوعامداعى ادىلەتتىلىك ءۇشىن كۇرەسپەدى نەمەسە ماكسيم گوركي سياقتى توڭكەرىستىڭ جالىندى جارشىسى دا بولمادى. الەمدەگى سوعىس, توڭكەرىس, تابيعي اپاتتاردىڭ ءبارىن دە ول سۋرەتكەرلىك نازارىن اۋدارۋعا تۇرمايتىن وزگەرىستەر رەتىندە قارادى. ويتكەنى ول «ادامنىڭ ءومىرى بودلەر جازعان ولەڭنىڭ ءبىر جولىنا دا تۇرمايدى» دەگەن قورىتىندىعا كەلىپ, ونەردەگى ەكىنشى ۇلى جاڭالاعىن اشىپ قويعان ەدى.
1918 جىلى «وساكا ماينيتي» گازەتىندە ۇلى جازۋشىنىڭ «توزاق ازابى» دەپ اتالاتىن جاڭا اڭگىمەسى جارىق كوردى. اكۋتاگاۆانىڭ ونەر جونىندەگى ۇلى ۇستانىمى وسى اڭگىمەدە ايقىن كورىنىس تاپتى.
شىعارمادا مىنا جالعان دۇنيەدە جالعىز قىزى مەن ونەردەن باسقا ەشتەڭەنى سۇيمەيتىن ەسيحيدە ەسىمدى ساراي سۋرەتشىسى تۋرالى باياندالادى. كۇندەردىڭ-كۇنىندە ءامىرشىسى وسى ەسيحيديگە توزاق ازابىنىڭ كورىنىسىن ەلەستەتەتىن سۋرەت سالۋدى تاپسىرادى. باستاپقى كەزدە قولى اجەپتاۋىر جاپ-جاقسى جۇرەدى. بىرتە-بىرتە سۋرەتتى سالۋ قيىنداي تۇسەدى. ويىنداعى دۇنيەسىن جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن ول شاكىرتتەرىن نەشە ءتۇرلى جان توزگىسىز ازاپقا سالىپ قينايدى. ءبارىبىر كارتينانى ويىنداعىداي ەتىپ جازا الماي قينالادى. نە ىستەمەك ءلازىم؟
ءبىر كۇنى قالادا بولعان الاپات ءورت كەزىندە قورقىنىشتى سۇگىرەتتى كورگەنى ەسيحيدەنىڭ ەسىنە تۇسەدى. ول ءۇشىن سۋرەتشى جالىنداپ جانعان ات-اربا مەن ونىڭ ىشىندە تىلمەن ايتىپ جەتكىزگىسىز توزاق وتىنان جانى قينالعان جاس ايەلدىڭ قالاي ازاپقا تۇسكەنىن كوزىمەن كورۋى ءتيىس. سوندا عانا ول ويىنا العان كارتيناسىن جازىپ شىعا الادى. اقىرى, سۋرەتشى امىرشىگە وسىنداي ءبىر كورىنىستى كورگىسى كەلەتىنىن ايتىپ, ءوتىنىش بىلدىرەدى.
ءامىرشى كەلىسەدى. بىراق تۇككە تۇرعىسىز سۋرەتكە بولا ەش جازىعى جوق ايەلدى ولتىرۋدەن تايىنبايتىن سۋرەتشىگە ءومىرى ۇمىتىلمايتىن ساباق بولۋى ءۇشىن ەسيحيدەنىڭ سۇيىكتى قىزىن ارباعا وتىرعىزىپ, ورتەپ جىبەرۋگە بۇيرىق بەرەدى. الايدا, مۇنداي جانتۇرشىگەرلىك توزاق ازابىن كوزىمەن كورگەن ەسيحيدە سول ساتتە ءبارىن ۇمىتىپ, ءماز-ءمايرام كۇيگە تۇسەدى. ول, ءتىپتى, ات-اربانىڭ ىششىندە جان داۋىسى شىعىپ, شىڭعىرىپ ورتەنىپ جاتقان نازىك جاننىڭ ەڭ سۇيىكتى قىزى ەكەنىن دە تارس ەسىنەن شىعارىپ الادى. كارتينانى جازىپ بىتكەن سوڭ سۋرەتشى دارعا اسىلىپ ولەدى.
اكۋتاگاۆا حاس تۋىندىنىڭ جانىندا ادام ءومىرى دەگەنىمىزدىڭ تۇككە تۇرمايتىنىن جانە ونەردىڭ جولىندا كەز كەلگەن قۇرباندىقتى اقتاپ الۋعا بولاتىنىن ايتقىسى كەلدى وسى شىعارماسى ارقىلى.
راسىندا دا قانشاما ادامدار ومىردەن ءوتىپ جاتىر. پەندەلىك تىرشىلىكتىڭ كۇيبەڭىندە ءجۇرىپ ءبىز ولاردى تەز ۇمىتىپ كەتەمىز. ال ماڭگىلىك ونەر تۋىندىلارىن ءبىز ەشۋاقىتتا دا ۇمىتا المايمىز. الەمنىڭ سۇلۋلىعىن دا ماڭگىلىك ەتىپ تۇرعان جالعىز قۇدىرەت – ونەر, ونەر جانە ونەر عانا. ونەردەن قاسيەت كەتكەن كۇنى حالىق جالعىزدىققا ۇشىرايدى. جالعىزدىق –ولىمنەن دە اۋىر قاسىرەت.
اكۋتاگاۆا ءوزىن-ءوزى ولتىرۋگە بەل بۋارىنىڭ الدىندا جازعان حاتىندا بىلاي دەپ اعىنان اقتارىلىپتى: «مەن, اسىلى, ءومىر ءسۇرۋ سەزىمىنەن ءوزىم بايقاماي ءجۇرىپ ايىرىلىپ قالسام كەرەك. تاستاي سۋىق الەمدە تىرشىلىك كەشىپ جاتىرمىن. ءوز-وزىمە قول سالۋ تۋرالى وي ميىمنان شىعار ەمەس. بىراق تابيعات ماعان بۇرىن ءدال مۇنداي ادەمى بولىپ كورىنبەپ ەدى. راس, سىزدەرگە تابيعاتقا ءسۇيسىنىپ وتىرعان ادامنىڭ ءوز-وزىنە قول سالۋى جايلى ويلاۋى قيسىنسىز, كۇلكىلى بولىپ كورىنەتىن شىعار. بىراق تابيعات مەن سوڭعى رەت جانارىمدى تىگىپ جاتقاندىقتان عانا ادەمى…»
سوڭعى جاڭالىق جانە ءولىم
1920 جىلداردان كەيىن جاپونياداعى «ناتۋراليزم مەكتەبىنىڭ» جالاۋى جىعىلىپ, تازا ساۋدا-ساتتىقتىڭ داۋىلى سوعىپ, ادەبيەت جايلى ۇلى ۇستانىمداردىڭ ك ۇلى كوككە ۇشتى. زامان وزگەرىپ, سەيدزي نومالارداي تەك قانا تازا پايدا تابۋدى كوزدەگەن كاسىپكەرلەردىڭ ايى وڭىنان تۋىپ, شىعارماشىلىق يەلەرىمەن باسقاشا سويلەسە باستادى.
ونەردىڭ اسىل مۇراتتارىنىڭ اياققا تاپتالۋى ءبىراز قالامگەرگە اۋىر سوققى بولىپ تا ءتيدى. تالانتتى جازۋشى ءارى دراماتۋرگ تاكوە اريسيما تاعدىردىڭ توزاعىنا شىداي الماي وزىنە-ءوزى قول سالىپ ءولدى. ال, تۇنەكتەن جول تابا الماي اداسقاندار جالعان ونەردىڭ جالىنا جارماسىپ, تىرشىلىكتەرىن جالعاستىرىپ جاتتى. جالعىز اكۋتاگاۆا عانا تاڭداعان جولىنان تايمادى. بار كۇش-جىگەرىن سالىپ, شىن ماعىناسىنداعى ونەر تۋىندىلارىن بىرىنەن سوڭ ءبىرىن بۇرقىراتىپ جازىپ, تىنىمسىز ەڭبەك ەتتى.
1921 جىلدىڭ جەلتوقسانى مەن 1922 جىلدىڭ تامىزى ارالىعىندا عانا ونىڭ قالامىنان جيىرماعا جۋىق عاجايىپ شىعارما تۋدى. ادەبيەتتەگى ارىپتەستەرى «جازاتىن ەشتەڭە قالمادى» دەپ كۇيزەلىپ جاتقان ءولىارا مەزگىلدە ول قايتا ۋاقىت تابا الماي, بىرىنەن-ءبىرى وتەتىن كلاسسيكالىق شىعارمالارىن جازىپ جاتتى.
ول تىنىمسىز ەڭبەكتەنىپ, وتە كوپ جازدى. شەبەرلىكتى شىڭداۋ ءۇشىن جازۋدىڭ مول تاجىريبەسى كەرەك ەكەنىنە كوزى جەتتى. 1925 جىلعى «بۇگىنگى شىعارمالاردىڭ جيناعى» اتتى كوپتومدىق سەريا اكۋتاگاۆانىڭ تاڭدامالىسىمەن اشىلدى.
اكۋتاگاۆا ءىرى سۋرەتكەر بولعاندىقتان, ىشكى تۇيسىكپەن تۇتىنۋشىسى بار ۋاقىتتا عانا ونەردىڭ تولىققاندى بولاتىنىن بىرتە-بىرتە سەزە باستادى. ەندى ول ونەردىڭ تۇتىنۋشىسى حالىق دەگەن ۇعىمدى قالىپتاستىرعاندا عانا ونىڭ باعى جانادى دەگەن ويعا شومدى. ونەر حالىقتىڭ ءوز قۇرساعىنان جاراتىلۋى, ال ونەر سول حالىقتىڭ قۇرساعىن ۇرىقتاندىرۋى ءتيىس ەكەنىنە كوزى جەتتى. بۇل اكۋتاگاۆانىڭ ونەردەگى اشقان ەڭ ۇلى - ءۇشىنشى جاڭالىعى.
بىراق وسى ءۇشىنشى جاڭالىعىن اشۋ ارقىلى ول «ونەر – ونەر ءۇشىن» دەگەن قاعيداتتى ۇستانعان ءوز شىعارماشىلىعىنا ۇكىم شىعارىپ قويعانىن دا جاقسى ءتۇسىندى. ەندى ءبارىن قايتادان باستاپ, باسقاشا جازۋ كەرەك.
اكۋتاگاۆانى بۇرىنعىدان دا اۋىر ويلاردىڭ ازابى قيناپ, ەسىككە قىسىلىپ قالعان مىسىقتاي بولىپ ونىڭ جانى شىڭعىردى. «شەكسپير, گەتە, تيكاماتسۋ موندزاەموندار ءبىر كۇنى ولەدى. بىراق ولاردى جاراتقان ۇلى قۇرساق – ۇلى حالىق –ەش ۋاقىتتا دا ولمەيدى. كەز كەلگەن ونەردىڭ ۇلگىسى وزگەرە بەرگەنىمەن, ولاردىڭ ءبارى تەك ۇلتتىق توپىرىقتان ءنار الادى».
ءۇشىنشى جاڭالىعىن اشقان جازۋشىنىڭ جان ازابىن تۇسىنۋگە بولاتىن ەدى. ويتكەنى ەڭ سوڭعى سۇمدىق جاڭالىعىنىڭ اقيقات ەكەنىنە كوزى جەتكەن كۇننەن باستاپ ونىڭ ومىردەن دە قاتتى سۇيگەن ونەرىنە دەگەن كۇمانى كۇشەيە ءتۇستى. ءتۇنى بويى ۇيىقتاي المايتىن مازاسىزدىق دەرتىنە شالدىقتى. اسپانعا قولىن جايىپ, تاڭىرىنە جالبارىنىپ, قولداۋ سۇراعان كەزدەرى دە كوپ. «اكۋتاگاۆا ريۋنوسكە! اكۋتاگاۆا ريۋنوسكە! ۇلتتىق توپىراعىڭا قاراي تامىرىڭدى تەرەڭدەتە بەر. سەن – جەل تەربەتىپ تۇرعان قۇراقسىڭ. مۇمكىن, سەنىڭ ۇستىڭە تونگەن بۇلتتار دا سەيىلەتىن شىعار. تەك اياعىڭا مىقتاپ تۇر».
جازۋشى ءۇشىن ونەردەگى تاڭداعان جولىنىڭ اداسۋشىلىق ەكەنىن كەش تۇسىنگەننەن ارتىق قانداي قاسىرەت بولۋى مۇمكىن, مىنا وپاسىز جالعاندا. ەڭ اۋىرى, اكۋتاگاۆانىڭ بويىندا ءبارىن قايتادان باستايتىن جىگەر دە, مۇمكىندىك تە سارقىلعان... كۇنى كەشە عانا جۇرەگىن جادىراتقان, قاراڭعى كوڭىلىنە ساۋلە تۇسىرگەن ادەمى ارماندارىنىڭ ءبارى الدامشى ساعىم بولعانى قانداي وكىنىشتى. وكىنىشتى!
جۇيكەسى توزىپ, بايعۇس جازۋشى بىرتە-بىرتە ساندىراقتاي باستادى. ءسوتسياليزمنىڭ نە ەكەنىن تۇسىنبەي جاتىپ ء«سوتسياليزمنىڭ شىندىعىنا كۇمان كەلتىرۋگە بولمايدى. سوتسياليزم – بولماي قويمايتىن قۇبىلىس» – دەدى. تاعى بىردە «مىنەزىم بويىنشا – رومانتيكپىن, كوزقاراسىم بويىنشا – رەاليستپىن, ساياسي سەنىمىن بويىنشا – كوممۋنيستپىن» دەپ تە ساندىراقتاپ قالعان كەزدەرى بار. شىندىعىندا جازۋشىنىڭ جۇيكەسى سىر بەرىپ, دەپرەسسياعا شالدىعىپ, ءومىرىنىڭ سوڭىندا نە ايتىپ جۇرگەنىنە ول ەسەپ بەرۋدەن قالعان ەدى.
اكۋتاگاۆانى قانداي ويلاردىڭ مازالاعانىن تارازىلاۋ ءۇشىن ونىڭ تۋىندىلارىنداعى وي اعىسىنا قايتا-قايتا ءۇڭىلىپ, كوڭىل سۇزگىسىنەن وتكىزۋ قاجەت. «توزاقتىڭ ازابى» مەن «شىلتەردە» ول جاقسى كورىنىس تاپقان دەپ ويلايمىن. «كولەڭكەنى» وقىعانىڭدا تۇلا بويىڭ تۇرشىگىپ, قاراڭعى ويلار جانىنا تىنىشتىق بەرمەگەن اكۋتاگاۆا ءۇشىن شىنىمەن شوشي باستايسىڭ. تۇلا بويىڭدى تۇرشىكتىرىپ جىبەرەتىن وسى دۇنيەلەردە اكۋتاگاۆانىڭ تاعدىرىنىڭ قايعىلى اياقتالۋىنا اكەلگەن ءبىر جۇمباق جاتىر. ۇلى جۇمباق...
ءبىزدىڭ پايىمداۋىمىزشا, اقىل-ويى ەرتە تولىسقان اكۋتاگاۆا ادام ءومىرىنىڭ توزاقتان دا بەتەر اۋىر ازاپ ەكەنىن تىم ەرتە ءتۇسىنىپ قويعان سىڭايلى. ءومىرىن باستاماي جاتىپ-اق ول ءولىم جايلى, جازمىش جايلى, تاعدىر جايلى تولعانا باستادى.
اللانىڭ امىرىندەي بولعان ءولىم – جازمىش – تاعدىر توڭىرەگىندەگى تۇماندى ويلاردىڭ اكەلگەن اقىرعى ايالداماسى اجال بولدى. «قالىڭ ورماندا» اقيقاتتى ىزدەپ, جاۋابىن تابا الماي جانى كۇيزەلگەندە اكۋتاگاۆا «ول قايدا؟» دەگەن ماڭگىلىك ساۋالدى قويدى جانى جابىرقاپ.
اسىرەسە, اكۋتاگاۆانىڭ ەسسەلەرىنەن قايعىلى ويلاردىڭ قارا داۋىلى قاتتىراق سوعادى. «ەرگەجەيلىنىڭ سوزدەرى» دەپ اتالاتىن ەسسەلەرى ارقىلى اكۋتاگاۆا ءوزىن ۇلىلاردىڭ قاتارىنا جاتقىزۋدىڭ قاجەت ەمەستىگىن ايتقىسى كەلگەندەي بولىپ كورىنەدى ماعان.
ويتكەنى, ۇلىلىق دەگەنىمىز – قۇدايعا جاقىنداي ءتۇسىپ, اۋىر ازاپ شەگۋ ەمەس پە؟ ال ومىردەن باقىت ىزدەگەن اكۋتاگاۆا ۇلىلىق پەن ەرگەجەيلىنىڭ اراسىنداعى التىن ارالىقتىڭ مەكەنىن تاپقىسى كەلدى.
تاڭىرىمەن تايتالاسپاي سول التىن ارالىقتى تاپقان ادامنىڭ عانا شەكسىز باقىتقا كەنەلەتىنىن ول ەرتە ءتۇسىندى. بىراق سونى ىزدەۋ جولىندا جازۋشى اجالعا جولىقتى.
امانگەلدى كەڭشىلىك ۇلى,
ادەبيەتتانۋشى