كورمەگە كورشىلەس ەلدەگى 230-عا جۋىق كاسىپورىننىڭ ونىمدەرى قويىلىپ, تاماق ونەركاسىبى, قۇرىلىس, ماشينا جاساۋ, مەتاللۋرگيا, حيميا, جەڭىل ونەركاسىپ, فارماتسەۆتيكا, جيھاز, كيىم جانە توقىما سالاسىنا قاتىستى, سونىمەن قاتار, كادەسىيلار مەن سپورتتىق تاۋارلار جانە ويىنشىقتار سىندى ءبىر مىڭعا جۋىق ءونىم وڭتۇستىكقازاقستاندىقتارعا ۇسىنىلدى. اتالعان ءىس-شارا اياسىندا وبلىس اكىمى جانسەيىت تۇيمەباەۆ تاشكەنت قالاسى اكىمىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى نوزيم حۋسانوۆ باستاعان دەلەگاتسيامەن كەزدەستى. وندا اكىم وزبەكستان كاسىپكەرلەرىمەن وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ اۋماعىندا ساۋدا, ونەركاسىپ, اۋىل شارۋاشىلىعى, قۇرىلىس پەن قۇرىلىس ماتەريالدارىن ءوندىرۋ, مەديتسينا جانە ءبىلىم بەرۋ سالالارىندا تابىستى ىنتىماقتاستىق ورناتىلعانىن اتاپ ءوتتى. ەكىجاقتى كەزدەسۋدە وبلىس اكىمى ءتۇبى ءبىر تۋىسقان مەملەكەتتەردىڭ اراسىنداعى قارىم-قاتىناستىڭ نىعايۋى ەكى ەل پرەزيدەنتتەرىنىڭ كەزدەسۋلەرىنەن كەيىن جاندانعانىن ايتقان. وزبەكستانعا وندىرگەن تاۋارلارىن شەكارا, كەدەن كەدەرگىلەرىنسىز 200 ملن-عا جۋىق ەلگە الىپ ءوتۋ ءۇشىن قازاقستان ۇلكەن مۇمكىندىكتەر ۇسىنىپ وتىر. ءتۇبى ءبىر تۇركىدەن تارايتىن جۇرتقا ساۋدا-ساتتىق سالاسىندا عانا ەمەس مادەني مۇرا, تۋريزم, حالىقارالىق ىنتىماقتاستىق جاعدايىندا دا ءبىر تۋدىڭ استىنان تابىلۋ كەرەك. ءسوزىن وسىلاي ساباقتاعان وبلىس اكىمى: – ءبىزدىڭ ايماق بيزنەستى دامىتۋ ءۇشىن ينۆەستورلارعا قولايلى جاعداي جاساۋ الەۋەتىمەن ەرەكشەلەنەدى. 2010 جىلى شىمكەنت قالاسىندا توقىما ونەركاسىبىن دامىتۋ ماقساتىندا «وڭتۇستىك» ارنايى ەكونوميكالىق ايماعى قۇرىلعان. سونىمەن قاتار, وبلىسىمىزداعى 11 يندۋستريالدى ايماقتا كاسىپكەرلەر ءۇشىن قولايلى جاعداي جاسالعان. بۇگىنگى كەزدەسۋ شىمكەنت پەن تاشكەنت كاسىپكەرلەرىنىڭ اراسىندا بولاشاق جەمىستى ىنتىماقتاستىقتىڭ نەگىزى بولادى دەپ ۇمىتتەنەمىن, – دەدى. تاشكەنت قالاسى اكىمىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى نوزيم حۋسانوۆ جىلى قابىلداۋ ءۇشىن العىسىن ءبىلدىرىپ, باۋىرلاس ەلدەردىڭ ساۋدا-ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىعىنان بولەك, مادەني-گۋمانيتارلىق بايلانىسىنىڭ نىعايا تۇسەتىنىنە سەنىم ءبىلدىردى. – بۇگىن ءبىز وڭتۇستىكقازاقستاندىقتارعا 900-گە جۋىق تاۋار ءتۇرىن ۇسىنىپ وتىرمىز, – دەدى نوزيم باحتيار ۇلى. – دەگەنمەن, بۇل ءبىزدىڭ بارلىق الەۋەتىمىز دەگەندى بىلدىرمەيدى. الداعى باسقوسۋلارىمىزدا دا تابىستى جەتىستىكتەرگە بىرگە جەتەمىز دەگەن ۇمىتتەمىن. جالپى, قازاقستان مەن تاشكەنت اراسىنداعى ساۋدا اينالىمى جىلدان-جىلعا ارتىپ كەلەدى. ماسەلەن, بىلتىر قازاقستاننىڭ تاشكەنتپەن اراداعى ساۋدا اينالىمى 500 ملن اقش دوللارى بولسا, بيىلعى جىلدىڭ ءبىرىنشى توقسانىنداعى ناتيجە بويىنشا اتالعان سوما 150 ملن اقش دوللارىنا كوبەيىپ وتىر. مۇنان سوڭ, وبلىس باسشىسى باستاعان كاسىپكەرلەر تاشكەنت قالاسى تاۋاروندىرۋشىلەرىنىڭ كورمەسىنە قاتىسىپ, ونداعى ونىمدەرىمەن تانىستى. سونىمەن قاتار, وزبەكستاندىق كاسىپكەرلەردى بىرلەسە جۇمىس ىستەۋگە شاقىردى. – جالپى, قازىرگى تاڭدا ەكى ەلدىڭ اراسىنداعى ساۋدا-ەكونوميكالىق قاتىناستىڭ جاندانۋى بايقالۋدا. ياعني 2016 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا وزبەكستانمەن سىرتقى تاۋار اينالىمىنىڭ كولەمى 1,5 ملرد اقش دوللارىن قۇراپ, ونىڭ 30 پايىزدان استامى وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنا تيەسىلى بولىپ وتىر. الايدا, قوس مەملەكەت پرەزيدەنتتەرىنىڭ – نۇرسۇلتان نازارباەۆ پەن شاۆكات ميرزيەەۆتىڭ ءوزارا كەزدەسۋلەرى, ياعني وزبەك باسشىسىنىڭ ەلباسىمەن 22-23 ناۋرىزدا استانادا كەزدەسۋى, 29 ساۋىردەگى شىمكەتتە جۇزدەسۋىنىڭ ناتيجەسىندە ساۋدا اينالىم كولەمىن 5 ملرد اقش دوللارىنا جەتكىزۋ تۋرالى ۋاعدالاستىعىن ەسكەرسەك, بۇل بىزدەر ءۇشىن از سوما دەپ ويلايمىن. سوندىقتان, باۋىرلاس ەلدەر بولاشاقتا بۇل سالالارداعى بايلانىسىن ودان ءارى نىعايتىپ, مادەني-گۋمانيتارلىق ىنتىماقتاستىعىن ودان ءارى كۇشەيتەدى دەپ بىلەمىن, – دەدى جانسەيىت تۇيمەباەۆ. بۇگىندە قازاقستاننان وزبەكستانعا باعىتتالعان ەكسپورتتىڭ باسىم بولىگى مۇناي جانە ونىڭ ونىمدەرى مەن ۇن-جارما ونەركاسىبىنىڭ ونىمدەرى, استىق, قارا جانە ءتۇستى مەتالل, تسەمەنت, ترانسفورماتورلار, ورگانيكالىق ەمەس حيميا جانە ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرى بولىپ تابىلادى. ال وزبەكستاننان قازاقستانعا جەمىس-جيدەك, كوكونىس ونىمدەرى, ماقتا تالشىعى, توقىما جانە دايىن تىگىن ونىمدەرى, تىڭايتقىشتار, مەحانيكالىق قۇرىلعىلار, پلاستماسسا بۇيىمدارى, اعاش جانە گيپس, ماتالى ەمەس ماتەريالدار مەن ماتالار يمپورتتالۋدا. ەكى مەملەكەت ءتۇبى ءبىر تۇركىدەن تارايدى دەپ ارقانى كەڭگە سالعانىمىزبەن, جونىن بەرىپ تەرىس قاراعان ۋاقىتتار دا بولعان. وسى توڭدى قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ پەن وزبەكستاننىڭ پرەزيدەنتى شاۆكات ميرزيەەۆتىڭ اراسىنداعى جاقسى قارىم-قاتىناس ءجىبىتتى. العاشقى كەزدەسۋدە قازاقستان پرەزيدەنتى ەكىجاقتى بايلانىستارعا ساتتىلىك تىلەپ: – قازاقستان ءوزىنىڭ ستراتەگيالىق سەرىكتەسى, كورشىسى ءارى باۋىرلاسى – وزبەكستاننىڭ حالقىنا باق-بەرەكە تىلەپ, ءوسىپ-وركەندەۋىنە نيەتتەستىك بىلدىرەدى. ءبىز كەلەشەكتە ەكىجاقتى بايلانىستار اياسىندا جەمىستى قارىم-قاتىناس ورنايدى دەپ سەنەمىز. قازىردىڭ وزىندە مەملەكەتارالىق ارىپتەستىكتى نىعايتۋ باعىتىندا ناقتى جۇمىستار جۇرگىزىلدى. اتاپ ايتقاندا, ەلدەرىمىزدىڭ اراسىنداعى ساۋدا اينالىمىنىڭ كولەمى وسكەنى ايقىن بايقالادى, شەكارالارىمىز ارقىلى وتكىزۋ مۇمكىندىگى ارتىپ, ونىمدەردىڭ جاڭا تۇرلەرى جەتكىزىلۋدە, – دەگەن بولاتىن. سول العاشقى كەزدەسۋدە وزبەكستان پرەزيدەنتى ش.ميرزيەەۆ قوناقجايلىق كورسەتكەنى ءۇشىن قازاقستان پرەزيدەنتىنە العىس ءبىلدىردى. – ءسىز بىلتىر سامارقاندقا جاساعان ساپارىڭىز كەزىندە قازاقستان مەن وزبەكستان ءاردايىم بىرگە بولادى دەپ ايتقان ەدىڭىز. سول ءسوزىڭىز ەكى ەلدى جاقىنداستىرا تۇسۋگە جول اشتى, وزبەك حالقى ناعىز دوستىڭ, باۋىرلاستىڭ ىقىلاسىن سەزىندى. ءسىزدىڭ بەدەلىڭىزدىڭ ارقاسىندا قازاقستان بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ تۇراقتى ەمەس مۇشەسى بولىپ سايلاندى. بارلىق باستامالارىڭىزدى وزبەكستاننىڭ قولدايتىنىنا سەندىرەمىن. قازىرگى كەزدە وڭىرلىك ىنتىماقتاستىققا زور ءمان بەرىلىپ وتىر. بۇگىنگى كەزدەسۋىمىز ەلدەرىمىز اراسىنداعى ودان ارعى ءوزارا ءتيىمدى ءىس-قيمىلعا نەگىز بولادى دەپ ۇمىتتەنەمىن, – دەگەن ەدى وزبەكستان پرەزيدەنتى. وزبەك كاسىپكەرلەرى وڭتۇستىككە العاش قادام باسىپ وتىرعان جوق. ەكىجاقتى بايلانىس ەرتەدەن جالعاسىپ كەلەدى. ءبىر اي بۇرىن وبلىس اكىمى جانسەيىت تۇيمەباەۆ باستاعان دەلەگاتسيا كورشى مەملەكەتكە ىسكەرلىك ساپارمەن بارىپ قايتقان. تاشكەنتتە وبلىس اكىمى وزبەكستان رەسپۋبليكاسى پرەمەر-ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى-اۋىل جانە سۋ شارۋاشىلىعى ءمينيسترى زوير ميرزاەۆپەن كەزدەستى. «وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىن وزبەكستاندا جاقسى دامىعان جەڭىل ونەركاسىپ, ءوندىرىس, اۋىل شارۋاشىلىعى سالالارىنداعى جەتىستىكتەر قىزىقتىرادى. اتالعان سالالاردا تاجىريبە الماسىپ, بىرىگىپ ەڭبەك ەتسەك, قوس مەملەكەتكە دە ءتيىمدى جوبالار جۇزەگە اسادى دەگەن سەنىمدەمىن. ماسەلەن, وزبەكستاننىڭ ساۋدا ءۇيىن ۇيىمداستىرۋىمىزعا بولادى. سول سياقتى, ارنايى جۇمىسشى توبىن قۇرىپ, شەكارالىق ايماقتاعى كەيبىر ماسەلەلەردى رەتتەۋگە اتسالىسساق دەگەن ۇسىنىسىم بار. ويتكەنى, قازاقستان سىزدەر ءۇشىن وزگە مەملەكەتتەرگە شىعاتىن قاقپا ىسپەتتەس. ماسەلەن, وتكەن جىلدىڭ وزىندە, 9 ملن 400 ادام قازاق-وزبەك كەدەن بەكەتىنەن ءوتىپ, وزگە ەلدەرگە بەت الىپتى. سوندىقتان, وڭتۇستىك ءوڭىرى مەن وزبەكستان رەسپۋبليكاسى بارلىق سالادا مۇمكىندىكتەرىن بىرىكتىرۋى كەرەك دەپ ەسەپتەيمىن. سول كەزدەسۋدە وبلىس اكىمى ءسوزىن وسىلاي تۇجىرعان. مىنە, وسىنداي ىسكەرلىك كەزدەسۋلەردىڭ كەزەگى وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنا دا جەتتى. تاشكەنت كاسىپكەرلەرى مەن شىمكەنت كاسىپكەرلەرى كەزدەسىپ, ءبىراز ۋاعدالاستىققا, بىرلەسىپ جۇمىس جاساۋعا قول جەتكىزدى. وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ ەكونوميكالىق الەۋەتى ۇلكەن, مۇمكىندىكتەرى مول. يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق باعدارلاماسى اياسىندا قولعا الىنىپ, ۇلكەن قارقىنمەن جۇمىس جاساپ جاتقان ءىرى كاسىپورىندار سانى جىل سايىن كوبەيىپ كەلەدى. تاشكەنتتەن كەلگەن دەلەگاتسيا ساپار بارىسىندا «وڭتۇستىك» ارنايى ەكونوميكالىق ايماعى مەن «وڭتۇستىك» يندۋستريالدى ايماعىندا بولىپ, وسىنداعى كاسىپورىنداردىڭ تىنىسىمەن تانىستى. جۇمىستى وڭتايلاندىرعان, حالىقتىڭ تاراپىنان تۋىنداعان بارلىق ماسەلەلەرگە تولىققاندى جاۋاپ تاۋىپ, شەشىمىنە سەپتەسەتىن «Front office» حالىقتىڭ كەڭسەسىنىڭ جۇمىسىن بارلادى. «وڭتۇستىك» كاسىپكەرلەرگە قىزمەت كورسەتۋ ورتالىعىنىڭ جۇمىسىمەن تانىستى. تاشكەنت تاۋار وندىرۋشىلەرىنىڭ وڭتۇستىكتەگى ساپارى ءساتتى بولدى. ونى كاسىپكەرلەردىڭ ءسوز ىڭعايىنان بايقادىق. وزبەكستاندىق كاسىپكەرلەردەن وڭتۇستىكتىڭ ىسكەر جىگىتتەرىنەن ۇيرەنەتىن, تاجىريبە الماساتىن جايت جەتكىلىكتى. ارينە, ولار اكەلگەن تاۋارلاردىڭ دەنى وڭتۇستىكتە دە وندىرىلگەنىمەن, باعا جاعىنان وزبەك اعايىن وزىپ تۇر. ارزان ەنەرگيا, كوگىلدىر وتىن جانە ارزان جۇمىس كۇشى دەگەنىن ىستەپ تۇر. بىراق, «شەگىرتكەدەن قورىققان ەگىن ەكپەيدى» دەگەندەي, قازاقستاندىق كاسىپكەرلەردىڭ قورقاسوقتايتىنداي ءجونى جوق. وزبەكستاندىق كاسىپكەرلەر بىرلەسىپ جۇمىس جاساۋعا قۇمبىل. بۇعان دەيىن ءوز كورپەسىن قىمتاپ جاۋىپ, وزگە مەملەكەتتەرگە شەكەسىنەن قاراپ كەلگەن وزبەكستانعا بۇگىندە كوپ كولەمدە تۇتىنۋشى كەرەك. تاشكەنتتە وتكەن كەزدەسۋدە وزبەكستان ساۋدا-ونەركاسىپ پالاتاسىنىڭ توراعاسى اليشەر شايحوۆ قازاقستاننىڭ شەكاراعا جاقىن اۋماقتارىندا ەكونوميكالىق ايماقتاردىڭ جۇمىسىن جانداندىرماق ويلارى بارىن اڭعارتقان. ونىڭ ويىنشا, ەكى مەملەكەتتىڭ بيزنەسى كوپ جاعدايدا بىرلەسكەن جاعدايدا جاھاندىق نارىقتا باسەكەگە قابىلەتتىلىكتى ارتتىرا تۇسەدى. بۇل قازاقستان جاعىنا دا قولايلى. ءبىزدىڭ ەل دە وزبەكستانمەن بىرلەسكەن كاسىپورىندار اشا وتىرىپ, سىرتقا ءوتىمدى تاۋارلار شىعارا الادى. وسىنداي جاعدايدا ەكى ەلدىڭ ەكونوميكاسىنا تابىس ءتۇسىرىپ, ەكسپورت الەۋەتى ارتادى, ساۋدا اينالىمى تۇراقتالادى. بىلاي ايتقاندا, قازاقستان مەن وزبەكستان الەمدەگى ەڭ الپاۋىت مەملەكەتتەردىڭ بىرەگەيى رەسەي فەدەراتسياسى مەن قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ سۇرانىسىن قاناعاتتاندىرۋعا قىزمەت ەتپەك. ول – وتە ۇلكەن نارىق. جوقتى بار تولىقتىرادى. تاشكەنت پەن شىمكەنت تاۋار وندىرۋشىلەرى ەكىجاقتى ىسكەرلىك كەزدەسۋدە ءبىرتالاي ۋاعدالاستىققا قول جەتكىزدى. وزبەكستان دەلەگاتسياسىمەن كەزدەسۋدە وبلىس اكىمى جانسەيىت تۇيمەباەۆ ەكى ەلدىڭ پرەزيدەنتتەرى دانەكەر بولعان ىسكەرلىك بايلانىستىڭ اي ساناپ ەمەس كۇن ساناپ ارتىپ كەلە جاتقاندىعىن ايتىپ ەدى. ارعى اتالارى «قازاقپەن جولعا شىقساڭ اداسپايسىڭ» دەگەن اماناتىنا وزبەك اعايىندار بۇگىندە ەرەكشە ءمان بەرىپ وتىرعان سەكىلدى. ەندى ەكى جاقتىڭ دا ءورىسى كەڭەيەدى.
باقتيار تايجان, «ەگەمەن قازاقستان»
وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى
سۋرەتتەردى تۇسىرگەن سامات مىرزاليەۆ