“نۇر وتان” حدپ حالىقتىڭ قىسىلعاندا ارقا سۇيەر اسقار تاۋىنا اينالىپ كەلەدى. پارتيا جانىنداعى قوعامدىق قابىلداۋعا كۇن قۇرعاتپاي ارىز-شاعىمدارىمەن كەلگەن جۇرتتىڭ قاراسى كۇن سايىن كوبەيىپ كەلە جاتقاندىعىنىڭ ءوزى پارتيانىڭ ەل ومىرىندەگى بەدەلىن, بەلسەندىلىگىن اڭعارتقانداي. تىلدە سۇيەك جوق. داستارقانىڭنان ءدام تاتىپ وتىرىپ, شەتىن ءتىلىپ كەتەتىندەر, ەلدىڭ جاقسىلىعىن ەمەس, كولەڭكەلى جاعىن تەرمەلەيتىندەر, سول ارقىلى مەملەكەتتىڭ بەدەلىن ءتۇسىرۋدى كوكسەيتىندەر “نۇر وتان” حدپ-نى كەشەگى كوممۋنيستىك پارتياعا تەلىپ, شىندىقتىڭ ءوڭىن اينالدىرعىسى دا كەلەدى. قيىننان قيىستىرىپ تۇرعاننان كەيىن قاراپايىم جۇرتتىڭ كەيبىرى سەنىپ تە قالادى. پارتياعا ادۆوكات كەرەك ەمەس. ايتسە دە مەملەكەتتىك دەڭگەيدەگى باعدارلامالاردىڭ ورىندالۋىن قاداعالاپ, جۇزەگە اسۋىنا ىقپال ەتىپ وتىرعان پارتيانىڭ اتقارىپ جاتقان جۇمىستارىمەن جۇرت جاقىن تانىسۋعا ءتيىس. ءبىز وسى ماقساتپەن م.اۋەزوۆ اتىنداعى وڭتۇستىك قازاقستان مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى, اكادەميك, «نۇر وتان» حدپ ساياسي كەڭەسىنىڭ مۇشەسى ءۋاليحان بيشىمباەۆپەن سۇحباتتاسىپ, ءبىراز ساۋالدارىمىزعا جاۋاپ العان ەدىك.
– ءۋاليحان قوزىكە ۇلى, بۇگىندە ەلىمىزدە ۇلكەن ساياسي كۇشكە اينالعان “نۇر وتان” حدپ-نىڭ اتقارىپ جاتقان جۇمىستارى جۇرتتىڭ كوز الدىندا. كاتەپتى قارا نارعا جۇك بولارلىقتاي جۇمىستارعا باسشىلىق جاساپ وتىرعان پارتيا مەملەكەتتىك باعدارلامالاردى قاداعالاۋدى, جەدەلدەتۋدى قولعا الىپ وتىر. بۇل – وڭاي تىرلىك ەمەس. پارتيا ەل كۇتكەن ءۋادەسىنەن شىعىپ وتىر ما؟ قازاقتىڭ قالتايى “ ۇلىسىمنىڭ ۇيىتقىسى – وڭتۇستىك” دەپ باعا بەرگەن وبلىستا قانداي باستامالارعا جەتەكشى بولىپ كەلەدى؟
– «نۇر وتان» پارتياسى وزىنە جۇكتەلگەن مىندەتتەردى ابىرويمەن اتقارۋ ۇستىندە. ماسەلەن, وبلىستاعى فيليالدارى ارقىلى جەر-جەرلەردە ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق باعدارلاما, «جول كارتاسى», «100 مەكتەپ, 100 اۋرۋحانا», «جۇمىسپەن قامتۋ-2020» جانە وزگە دە ەڭ ماڭىزدى مەملەكەتتىك باعدارلامالار مەن جاڭا جوبالاردىڭ جۇزەگە اسىرىلۋىن ايرىقشا قاداعالايدى. جۇمىس بارىسىندا كەزدەسەتىن وزەكتى ماسەلەلەردى تۇراقتى تالقىلاپ, وڭ شەشىمدەرىن ۇسىنىپ وتىرادى.
اسىرەسە, بۇكىل الەمدى ابىگەرگە ءتۇسىرگەن قارجى داعدارىسى كەزىندە پارتيا ءوزىنىڭ قارىم-قابىلەتى مەن كۇش-قۋاتىن ايقىن كورسەتتى. ورتالىق جانە جەرگىلىكتى مەملەكەتتىك ورگاندارمەن بىرلەسە وتىرىپ, جەمىستى دە جەڭىستى ەڭبەك ەتە ءبىلدى. ەۋروپانىڭ بىرقاتار ەلدەرى الەۋمەتتىك باعدارلامالارى مەن بيۋدجەتتىڭ شىعىس بولىگىن قىسقارتۋعا ءماجبۇر بولعانى بەلگىلى. ال پرەزيدەنتتىڭ تاپسىرماسى بويىنشا قولعا الىنعان ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق باعدارلامانىڭ ناتيجەسىندە ەلىمىز اتالعان ەكونوميكالىق قيىندىقتان وڭاي ءوتىپ, بولاشاققا سەرپىندى قادام جاسادى. ماسەلەن, جاڭادان 227 كاسىپورىن ىسكە قوسىلىپ, 160 مىڭ جۇمىس ورنى اشىلدى. بۇل تۇستا مەملەكەت باسشىسى, پارتيامىزدىڭ ءتوراعاسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ وراسان ەڭبەگىن اتاپ ءوتۋ قاجەت.
ەلباسى «بولاشاقتىڭ ىرگەسىن بىرگە قالايمىز» اتتى بيىلعى جولداۋىندا, «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ XIII سەزىندە قازاقستاندىقتاردىڭ ءال-اۋقاتىن ودان ءارى ارتتىرۋ جونىندە مىندەتتەر قويعانى ەستەرىڭىزدە بولار. ءتىپتى, وتانداستارىمىزدىڭ ءومىر ءسۇرۋىنىڭ جوعارى دەڭگەيىن, ولاردىڭ دەنساۋلىعىن, قولايلى باسپاناعا قولجەتىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان جاڭا باعدارلاما قابىلداندى. سوندىقتان دەنساۋلىق ساقتاۋ, ءبىلىم بەرۋ مەن شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىكتى قولداۋ, جۇمىسسىزدىقپەن كۇرەس, حالىقتى تۇرعىن ۇيمەن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەلەرى قاشاندا مەملەكەتتىڭ باستى نازارىندا. بۇل – الەۋمەتتىڭ جاعدايىن قازاقستاننىڭ ەكونوميكاسىن كوتەرۋ ارقىلى جاقسارتۋ دەگەن ءسوز.
جەمقورلىق قىلمىسپەن كۇرەس جانە جاستار ماسەلەسى دە قوعامنىڭ ەڭ وزەكتى پروبلەمالارىنىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى. بۇل تۋرالى پارتيانىڭ XIII سەزىندە جان-جاقتى ايتىلدى.
مىسالى, ءبىلىم بەرۋ سالاسىن الايىق. سوڭعى جىلدارى ول كۇردەلى وزگەرىستەرگە ۇشىرادى. بالكىم, سىرت كوزگە بايقالا بەرمەيتىن شىعار. الايدا, اتالعان سالانىڭ باسى-قاسىندا جۇرگەن مامان رەتىندە جاقسى جاڭالىقتاردى بايقاۋ قيىن ەمەس. كەشەگىسى بۇگىن ەسكى بولىپ قالاتىن مىنا زىمىران زاماندا ۇنەمى ءبىلىمنىڭ ساپاسىن ارتتىرىپ وتىرۋ قاجەت. ول ءۇشىن نە ىستەمەك كەرەك؟ ءبىرىنشى كەزەكتە مۇعالىمدەر مەن وقىتۋشى-عالىمدارىمىز وزدەرىنىڭ بىلىمدەرىن جەتىلدىرىپ, قازىرگى ۋاقىتپەن ىلەسىپ وتىرۋى كەرەك. سونىمەن قوسا, وقىتۋدىڭ جاڭا ادىستەرى مەن تەحنولوگياسىن مەڭگەرۋ قاجەت. سوندا عانا جاستارعا زاماناۋي ءبىلىم بەرە الامىز.
تاعى دا ايتاتىن ماسەلە, تاياۋدا ءبىلىم تۋرالى ارنايى جاڭا باعدارلاما مەن «عىلىم تۋرالى» زاڭ قابىلداندى. بۇل ءبىلىم بەرۋ سالاسىن جاڭا ساتىعا كوتەرىپ, عالىمدارعا زور مۇمكىندىكتەر اشادى. ءبولىنىپ جاتقان قارجى دا قوماقتى.
يننوۆاتسيالىق-يندۋستريالىق باعدارلامانى دا ەرەكشە ايتىپ كەتۋگە بولادى. ويتكەنى, يننوۆاتسيانىڭ دامۋى كەز كەلگەن مەملەكەتتىڭ بولاشاعى ءۇشىن اسا ماڭىزدى شارۋا بولىپ تابىلادى. ونىڭ ۇستىنە بۇگىنگى ۋاقىت بارلىق ەلدەردى يننوۆاتسيالىق باسەكەگە تۇسۋگە شاقىرادى. بۇل تۇرعىدا قازاقستان الەمدىك رىنوكتا ءوزىنىڭ لايىقتى ورنىن يەمدەنۋى قاجەت.
تاياۋدا رەسەيدىڭ تانىمال تەلەجۇرگىزۋشىسى ميحايل گۋسمان اقش پرەزيدەنتى باراك وبامادان سۇحبات الۋى كەزىندە: «امەريكا قيىن جاعدايدى باسىنان وتكەرۋدە. بۇل جاعدايدان قالاي شىقپاقسىزدار؟» دەپ سۇرادى. سوندا وباما: «ۋاقىتشا بولسا دا, تىعىرىقتان شىعۋدىڭ جولىن تاپتىق. ەڭ باستىسى, الداعى ۋاقىتتا جۇمىستى نەدەن باستايمىز؟ ماسەلە سوندا. عالىمدارىمىزدىڭ يننوۆاتسيالىق-عىلىمي ەڭبەكتەرىن وندىرىسكە قويۋىمىز كەرەك. ولاردى جاڭا يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالارعا اينالدىرىپ, تاۋار رەتىندە الەمگە ساتۋدى باستايمىز. كەرەك بولسا, قارىزىمىزدى دا سولارمەن وتەيتىن بولامىز», دەپ جاۋاپ بەردى.
– ازۋىن ايعا بىلەگەن امەريكانىڭ قارجى داعدارىسىنىڭ قايتا اينالىپ سوعۋىنان ەستەن تانعانداي كۇي كەشكەنىن دۇنيە ءجۇزى كوردى. جاڭا يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالارعا ءوتۋ كەرەكتىگىن ەلباسىمىز ەرتەدەن كوتەرىپ كەلەدى. ءسىز باسقارىپ وتىرعان ۋنيۆەرسيتەت ۇجىمى دا وتاندىق كاسىپكەرلىكتىڭ دامۋىنا جاڭا تەحنولوگيالار ۇسىنىپ ەدى...
– دۇرىس ايتاسىزدار. ءبىزدىڭ ەلباسىمىزدىڭ كورەگەندىگى سول, دۇنيە ءجۇزىن قارجى داعدارىسى ءبىر تارىنىڭ قاۋىزىنا سىيعىزباي تۇرىپ وسى ماسەلەنى كوتەرگەن.
جاڭا يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالاردى دامىتۋ – بۇل ءومىر بويى وقۋ, ىزدەنۋ دەگەن ءسوز. مۇنى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن پرەزيدەنت ناقتى 4 باعىتتى كورسەتىپ بەردى. بىرىنشىدەن, عىلىمي-زەرتتەۋ ورتالىقتارى مەن يننوۆاتسيالىق باسقارۋ جۇيەسىن مودەرنيزاتسيالاۋ. ەكىنشىدەن, ءىرى بيزنەس پەن ۇلتتىق كومپانيالاردى يننوۆاتسيالىق جوبالاردى قارجىلاندىرۋعا تارتۋ. ۇشىنشىدەن, شاعىن جانە ورتا بيزنەسكە يننوۆاتسيالاردى دامىتۋ ءۇشىن جاعداي جاساۋ. تورتىنشىدەن, بولاشاقتىڭ يننوۆاتسيالارىن دامىتۋدى قولعا الۋ. مىنە, ءبىز وسىعان كوبىرەك كوڭىل ءبولۋىمىز كەرەك. مىسالى, ءوزىم باسشىلىق جاسايتىن ۋنيۆەرسيتەتتىڭ ءبىر توپ عالىمى ءدال قازىر وسى ماسەلەلەرمەن اينالىسۋدا. بىراق, عىلىمنىڭ ناتيجەسى بىردەن كورىنبەيدى. ول ءۇشىن ۋاقىت كەرەك.
كەزiندە قازاقتىڭ زاڭعار ازاماتتارىنىڭ بiرi قالتاي مۇحامەدجانوۆ: « ۇلىستىڭ ۇيىتقىسىنا» بالاعان ءوڭتۇستiكتە بۇگىندە حالىقتىڭ تۇرمىستىق قاجەتiن وتەۋ ءۇشiن اتقارىلىپ جاتقان وڭدى iستەر از ەمەس. ماسەلەن, «100 مەكتەپ, 100 اۋرۋحانا» باعدارلاماسىن الايىق. بۇل ءبىزدىڭ وبلىس ءۇشىن اسا قاجەت. ەلدiڭ ەتەك-جەڭi جيىلىپ, ەڭسەسi تiكتەلگەلi بالا تۋ كورسەتكىشى دە ارتقان. ونىڭ ۇستىنە كليماتى جايلى, شۇرايلى جەرi كۇنكورiسكە قولايلى وڭىرگە سىرت جاقتان اعىلعان ۇلى كوش ءالi دە جالعاسۋدا. سوندىقتان 100 مەكتەپتىڭ 38-ءى وڭتۇستىكتەن بوي كوتەرۋى زاڭدىلىق. بۇل ءبىلىم ۇيالارىنداعى ءۇش اۋىسىمدا وقىتۋ ماسەلەسىن وڭ شەشۋگە ىقپالىن تيگىزدى. سونىمەن قوسا, قانشاما ەسكى مەكتەپتەر كۇردەلى جوندەۋدەن ءوتىپ, ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسى جاقسارتىلدى. قاجەتتى زاماناۋي قۇرال-جابدىقتارمەن جابدىقتالدى.
وڭتۇستiك – ەتنودەموگرافيالىق جاعىنان اسا كۇردەلi ايماق. دەي تۇرعانمەن, 100-دەن استام ۇلت پەن ۇلىس وكiلدەرiنiڭ باسىن بiر شاڭىراقتىڭ استىنا بiرiكتiرiپ وتىرعان وبلىستاعى 3 ميلليونعا جۋىق حالىقتىڭ دەنi – قازاقتار. ونىڭ ۇستىنە ەلىمىزدەگى ءاربىر بەسىنشى ءسابي وسىندا دۇنيە ەسىگىن اشادى. سوندىقتان رەسپۋبليكا ءۇشىن بۇل ءوڭىردىڭ ورنى ەرەكشە.
ەكىنشىدەن, مەديتسينا ماسەلەسىنە توقتالۋعا بولادى. الگى جوعارىدا ايتىلعان «100 مەكتەپ, 100 اۋرۋحانا» باعدارلاماسى بويىنشا وبلىستا سوڭعى كەزدە 7 دەنساۋلىق ساقتاۋ نىسانى پايدالانۋعا بەرىلدى. مىسال رەتىندە وبلىستىق قان جانە پەريناتالدىق ورتالىقتارىن ايتۋعا بولادى. ال كارديوحيرۋرگيالىق ورتالىق تولىق جاڭارتىلدى. ەندى جۇرەككە كۇردەلى وتالار وسىندا جاسالادى. بۇرىن ناۋقاستار ءماسكەۋ, گەرمانيا نەمەسە يزرايل اساتىن. جاسىراتىنى جوق, ونى قاراپايىم ادامداردىڭ قالتاسى كوتەرمەيتىن. قازىرگى تاڭدا دارىگەرلەر شەتەلدە جاسالاتىن ەم-دومدى جەرگىلىكتى جەردە كورسەتە بەرەدى. سونىمەن قاتار, وبلىستا كوپتەگەن اۋرۋحانالار, ەمحانالار جانە ورتالىقتار سوڭعى ۇلگىدەگى قۇرال-جابدىقتارمەن جابدىقتالعان.
وڭتۇستىكتەگى كەلەسى ءبىر وزەكتى ماسەلە – تۇرعىنداردى ساپالى اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ. وعان بيىل «اقبۇلاق» باعدارلاماسى اياسىندا 17,6 ملرد. تەڭگە جۇمسالاتىن بولادى. ونداعان ەلدى مەكەندەردىڭ مىڭداعان تۇرعىندارى جىل سوڭىنا دەيىن تىرشىلىك نارىنە قول جەتكىزەدى دەپ كۇتىلۋدە. بارلىق جەردە باقىلاۋ-ەسەپتەۋ جابدىعى ورناتىلماق. بۇل سۋدى ۇنەمدەۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
باستىسى, وبلىستا قۇرىلىسى جۇرگىزىلىپ جاتقان الەۋمەتتىك ماڭىزى بار نىسانداردىڭ ساپالى جۇرگىزىلۋى مەن مەرزىمىندە تاپسىرىلۋى جانە جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان «بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2020», «جۇمىسپەن قامتۋ-2020» جانە وزگە دە مەملەكەتتىك باعدارلامالار پارتيانىڭ قاتاڭ باقىلاۋىندا.
«نۇر وتان» پارتياسىنىڭ وبلىستىق فيليالى مەن جەرگىلىكتى بيلىك تىعىز ءارى ءتيىمدى جۇمىس اتقارادى. وسى جەردە وبلىس اكىمى ءارى پارتيا وبلىستىق فيليالىنىڭ توراعاسى اسقار مىرزاحمەتوۆتىڭ ىسكەرلىگى, باسقارۋشىلىق قاسيەتى مەن ارەكەتشىلدىگىن اتاپ وتكىم كەلەدى.
– جاسىراتىنى جوق, سوڭعى كەزدە شەنى مەن شەكپەنىنە قاراماي پارتيا قاتارىنان شىعارىلعاندار سانى ارتۋدا. بۇل پارتياىشىلىك ءتارتىپتىڭ بوساڭسىعانىن كورسەتە مە, الدە مۇنىڭ وزگە دە سەبەپتەرى بار ما؟
– ارينە, مۇنداي جاعدايلار ورىن الۋدا. بىراق, ول ءتارتىپتىڭ بوساڭسىعانىن بىلدىرمەيدى. باستىسى, مۇنى قالىپتاسقان ءۇردىس دەپ تە ايتۋعا بولمايدى. مەنىڭشە, بۇل ءوزىنىڭ قارا باسىن ويلايتىن مانساپقۇمارلاردان قاتارىن تازارتۋ. «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ بەكىتىلگەن جارعىسى مەن ەرەجەسى بار. مىنە, وسىلاردى ساقتاۋ, ۇستانۋ كەرەك. ال ەگەر پارتيانىڭ مۇشەسى ەرەجەنى ۇستاماسا, ساقتاماسا, ارينە, وندايلارعا ءبىزدىڭ قاتارىمىزدان ورىن جوق. سونىمەن قاتار, كەزدەيسوق ادامدار تۋرالى دا وسىنى ايتۋعا بولادى. ساننان ساپاعا ءوتۋ دەگەن بار. بۇل – تابيعي ۇدەرىس. سوندىقتان قازىر ساپاعا ءوتۋ ۇدەرىستەرى ءجۇرىپ جاتىر.
جالپى, پارتياعا جان-جاقتى, ءبىلىمدى, ۇيىمداستىرۋشىلىق قابىلەتى بار ادامداردى تارتۋ كەرەك. قوعامدا ورىن الىپ جاتقان ساياسي, الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق, وزگە دە ماسەلەلەرگە تالداۋ جانە باعا بەرە الاتىن بولسا قۇبا-قۇپ. سونىمەن قاتار, ادامدارمەن ءتىل تابىسا الاتىن, ءتۇرلى تاقىرىپتارعا ءوزىنىڭ كوزقاراسىن اشىق بىلدىرەتىن, ءارى پىكىرسايىس ۇيىمداستىرا بىلەتىن ادام بولعانى دۇرىس. ادامي قاسيەتتەرىنە دە كوپ كوڭىل بولگەنىمىز ءجون. بىراق مىنا ءبىر ماسەلەنى ايتا كەتسەم, قاتەلىكتەردەن ەشكىم ساقتاندىرىلماعان. سوندىقتان باس سالىپ قاتاردان شىعارا بەرمەي, قاتەلىكتەرىن قايتالاماۋىنا جاردەم بەرۋ, دۇرىس جول كورسەتۋ كەرەك. باستىسى, پارتيالىق قاعيدات بارىنەن جوعارى تۇرۋى ءتيىس.
– جالپى, پارتياعا شىنايى بەرىلۋ دەگەن نە؟
– «نۇر وتان» – پرەزيدەنت پىكىرلەستەرىنىڭ پارتياسى. ءوزىمدى وسى قاتارعا قوسامىن. پارتيا جۇمىسىنىڭ سوزگە ەمەس, ناقتى ىسكە باعىتتالۋى مەنى جىگەرلەندىرەدى. ال شىنايى بەرىلۋ – ول ءوزىڭنىڭ جاساپ جاتقان تىرلىگىڭە ادالدىق تانىتۋ!
– سوڭعى كەزدە پارتيا قاتارىن تولىقتىرىپ جۇرگەن جاستارعا كوڭىلىڭىز تولا ما؟ مۇنى سۇراۋىمىزدىڭ سەبەبى, بۇگىندە وسكەلەڭ ۇرپاق مانساپقۇمار دەگەن اڭگىمەنى ءجيى ەستيمىز. ايتالىق, ءوزىڭىز باسشىلىق جاساپ وتىرعان وقۋ ورنىندا پارتيانىڭ «جاس وتان» جاستار قاناتىنىڭ بەلسەندى مۇشەلەرى بار. ماسەلەن, سولاردىڭ اراسىندا ءتۇرلى سىلتاۋلارمەن ءبىلىمدى شەتكە ىسىرىپ, «شولاق بەلسەندىلىكپەن» اينالىسىپ جۇرگەندەردى دە كوزىمىز شالدى. وسى دۇرىس پا؟
– «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ جاستار قاناتى وسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ باسىم بولىگىن قىزىقتىراتىنى راس. بۇگىندە جاستارعا كوپ مۇمكىندىك بەرىلگەن. ماسەلەن, ەلباسىنىڭ ءتول جوباسى – «بولاشاق» باعدارلاماسىن الايىق, قانشاما جاستارىمىز شەتەلدە ءبىلىم الىپ كەلدى. جالپى, ءبىلىم بەرۋ سالاسى سوڭعى ون جىلدا وتە جوعارى دەڭگەيگە كوتەرىلدى. مىسالى, 2000 جىلدى قازىرگى ۋاقىتپەن سالىستىرا المايسىڭ.
قازىرگى جاستار وتە زەرەك, دارىندى. كەيدە ولار تۋرالى ءارتۇرلى سىني اڭگىمەلەردى ءجيى قۇلاعىم شالىپ قالادى. سول سىنايتىندار – وتكەن كۇننىڭ ادامدارى. سەبەبى, ءار ۋاقىتتىڭ وزىنە ساي جاستارى بولادى. بۇگىندە جاستار جان-جاقتى اقپاراتتاندىرىلعان, بىرنەشە ءتىلدى بىلەدى. ولارمەن جۇمىس ىستەۋ وڭاي ەمەس, ارينە. ۇنەمى دەڭگەيىڭدى كوتەرىپ وتىرۋىڭ كەرەك. ال سىزدەر ايتقانداي, ءبىلىمدى ىسىرىپ قويىپ, «شولاق بەلسەندىلىكپەن» اينالىسۋ دۇرىس ەمەس. بىراق, كوپكە توپىراق شاشۋعا تاعى بولمايدى. وقۋ مەن قوعامدىق جۇمىستى قاتار الىپ جۇرەتىن ۇل-قىزدارىمىز جەتەدى. ماسەلەن, ماكسيم نيكولاەۆتى ايتساق بولادى. ۋنيۆەرسيتەتىمىزدە جاستار كوميتەتىن باسقاردى, كۆن-دە وينادى. قازاقشاعا سۋداي اعىپ تۇر. قازىر – استانادا. وكسانا پەتەرس – ول دا ءبىزدىڭ تۇلەگىمىز. ەكەۋى دە بۇگىندە سىزدەردىڭ ارىپتەستەرىڭىز – جۋرناليستەر. شىمكەنت قالاسىنىڭ اكىمى ارمان جەتپىسباەۆ تا ءبىزدىڭ شاكىرت. وبلىستىق, اۋداندىق اكىمدىكتەردە, باسقارمالار مەن دەپارتامەنتتەردە, مينيسترلىكتەر مەن ۇلتتىق كومپانيالاردا تۇلەكتەرىمىز تابىستى ەڭبەك ەتۋدە. سوندىقتان بۇگىنگى جاستارعا كوڭىلىم تولادى.
ۋنيۆەرسيتەتتە ستۋدەنتتەرگە تەڭ ءارىپتەس رەتىندە قارايمىز, اشىق سويلەسەمىز, پىكىرلەرىنە قۇلاق اسامىز. جاسىراتىنى جوق, يدەيانى ارىپتەس رەتىندە جاستاردان الاتىن كەزىمىز دە از ەمەس. وسىدان بارىپ ءبىر-بىرىڭە دەگەن سەنىم تۋادى. مىنە, وسى قاعيداتتا تاربيلەنگەن جاستار «جاستار قاناتىنىڭ» بەلدى دە بەلسەندى مۇشەسى بولادى.
«نۇر وتان» پارتياسى وبلىستىق فيليالىنىڭ باستاماسىمەن وڭىرىمىزدە «پارتيانىڭ كادرلىق رەزەرۆى» قۇرىلدى. وعان ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ ۇزدىك بىتىرۋشىلەرى, شەتەلدەردىڭ جەتەكشى وقۋ ورىندارىن بىتىرگەندەر, ياعني جان-جاقتى, دارىندى جاستار قابىلدانادى.
– وتكەنسىز بولاشاق جوق دەيمىز. تاياۋدا كورنەكتى مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى, الاش ارداقتىسى تۇرار رىسقۇلوۆقا ماسكەۋ تورىندە ەسكەرتكىش تاقتا ورناتىپ قايتتىڭىزدار. وسى ءىس-شارانىڭ باسى-قاسىندا جۇرگەن ازامات رەتىندە ويىڭىزدى بىلسەك؟
– تاۋەلسىزدىك الدىق, شەكارامىزدى بەلگىلەدىك, مەملەكەتتىك رامىزدەرىمىزدى قابىلدادىق, ءتول تەڭگەمىزدى دۇنيەگە اكەلدىك, ۇلتتىق قورىمىزدى قۇردىق. ەلىمىزدىڭ كوپ ۆەكتورلى ساياساتىنىڭ ارقاسىندا اقش, ەۋروپا ەلدەرىمەن, مۇسىلمان الەمى, وڭتۇستىك جانە وڭتۇستىك-شىعىس ازيا ەلدەرى جانە كوپتەگەن حالىقارالىق ۇيىمدارمەن تەڭ ارىپتەستىك قارىم-قاتىناس ورناتتىق. وسى دارەجەگە جەتۋ جولىندا قازاقستان كەزدەسكەن كۇردەلى ماسەلەلەر از بولعان جوق. الايدا, وسى ءبىر قيىن-قىستاۋ كەزەڭدەردە ۇلت كوشباسشىسى, الەمدىك دەڭگەيدە مويىندالعان سۇڭعىلا ساياساتكەر نۇرسۇلتان نازارباەۆ ەلىنىڭ تاعدىرىن ءوز قولىنا الدى.
مىنە, تاريحقا زەر سالساق, دانا حالقىمىزدىڭ وسىنداي دارا ۇلدارى از بولماعانىن كورەمىز. سولاردىڭ ءبىرى ءارى بىرەگەيى – تۇرار رىسقۇلوۆ. ونىڭ تراگەدياعا تولى تاعدىرىنا توقتالماي, ءبىر نارسەنى ايتقىم كەلەدى. بۇگىندە كەيبىر وقىمىستى-تاريحشىلارىمىز تۇرار مەن الاش ارداقتىلارىن ءبىر-بىرىنە قارسى قويعىسى كەلەدى. شىندىق يىلەتىن شىعار, بىراق سىنبايدى. اقيقات ءبارىبىر اتقىلاپ شىعادى. ولاردىڭ ۇستانعان باعىتتارى بولەك بولعانمەن, ارمان, ماقسات-ءمۇددەلەرى ورتاق-تىن. ول – حالقىنىڭ ازاتتىعى بولدى.
ماسكەۋدىڭ قاق تورىندە, ادام كوپ جۇرەتىن پوكروۆ بۋلۆارىندا تۇرارداي تۇلعاعا ەسكەرتكىش تاقتا ورناتىلۋى كەز كەلگەن قازاقتىڭ كوكىرەگىنە ماقتانىش سەزىمىن ۇيالاتاتىنى راس. ەسكەرتكىش تاقتانىڭ اشىلۋ سالتاناتىنا حالىق كوپ جينالدى. قازاقستاننان بارعان دەلەگاتسيالاردى ايتپاعاندا, بۇرىنعى وتانداستارىمىز, ورىستىڭ وقىمىستىلارى مەن زيالى قاۋىمى ءھام شىعارماشىلىق وكىلدەرى, ماسكەۋدە تۇراتىن قانداستارىمىز كەلدى. ءمۇسىنشى ازات بايارلين قازاقتىڭ ايتۋلى پەرزەنتىن شىنايى شەبەرلىكپەن سومداعان. ءتىرى تۇراردى كورگەندەي بولدىق. تۇرار رىسقۇلوۆتى ءالى زەرتتەۋ كەرەك. ءبىر عانا 26 جاسىندا تۇركىستان رەسپۋبليكاسىن باسقارۋىنىڭ ءوزى نەگە تۇرادى؟..
– تاريحي تۇرعىدان قاراعاندا, كۇرمەۋگە كەلمەيتىن قىسقا مەرزىم ىشىندە ەلىمىزدىڭ جەتكەن جەتىستىكتەرىن اۋىز تولتىرىپ ايتىپ جاتىرمىز عوي. ەندى ءبىر تاعى 20 جىلدان سوڭعى قازاق ەلىن قالاي ەلەستەتەسىز؟
– اللا اماندىعىن بەرسە, قازاق ەلى وعان دا جەتەدى. ول ءۇشىن باستىسى – باۋىرىمىز ءبۇتىن, ەلىمىزدە تىنىشتىق پەن بىرلىك بولسىن دەپ تىلەيىك. ءوز باسىم ەكونوميكاسى مىقتى, ءتىلىن, ءدىلىن, سالت-ءداستۇرىن ساقتاعان, مادەنيەتى جوعارى ەل رەتىندە كورەمىن. بۇگىندە ونىڭ بارلىق العىشارتتارى قالاندى. كەشەگى الاش ارداقتىلارىنىڭ: «كۇنى كەشە قۇل ەدىك, ەندى بۇ كۇن تەڭەلدىك», دەگەنىن 20 جىل ەمەس, 20 عاسىر ايتىپ ءجۇرسىن بۇل قازاق.
اڭگىمەلەسكەن باقتيار تايجان,
ەربول ەرمەنتاەۆ, جۋرناليست.
وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى.