ۇلتتىق بانك حابارلايدى, تۇسىنىكتەمە بەرەدى, تۇسىندىرەدى
«سەنىم», «تايب قازاق بانكى» ەب, «Al Hilal» جانە «كرەديت التىن» ءتورت قازاقستاندىق بانكتىڭ ليتسەنزيالارىن ۋاقىتشا توقتاتۋ – قارجى نارىعىن جانە قارجى ۇيىمدارىن رەتتەۋ مەن قاداعالاۋ اگەنتتىگىنەن (ققا) قايتا وزگەرتىلگەن جانە ۇلتتىق بانكتىڭ قۇرامىنا كىرگەن قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق بانكىنىڭ قارجى نارىعىن جانە قارجى ۇيىمدارىن باقىلاۋ مەن قاداعالاۋ جونىندەگى كوميتەتتىڭ (ققك) ءبىرىنشى رەزونانستى قادامى. تاۋەكەلدەردى بارىنشا ازايتۋعا جانە تەك جەكەلەگەن قارجى ينستيتۋتتارىندا عانا ەمەس, سونداي-اق پراكتيكادا ىسكە اسىرىلاتىن بارلىق قارجى جۇيەلەرىندە تۇراقتىلىققا جاعداي جاساۋعا بەيىمدەلگەن الدىن الۋ شارالارىنىڭ باعىتى نارىق ءۇشىن ابدەن انىق ەسكەرتۋ. جانە بارىنشا قاتاڭ ەسكەرتۋ.
ەسكە سالا كەتەيىن, اتالعان بانكتەردىڭ العاشقى ۇشەۋى بويىنشا قر ۇب باسقارماسى بانك جانە وزگە دە وپەراتسيالار جۇرگىزۋگە, اتاپ ايتقاندا دەپوزيتتەر قابىلداۋعا, ءۇش اي مەرزىمگە جەكە تۇلعالاردىڭ بانك شوتتارىن اشۋعا ليتسەنزيالار قولدانۋىن توقتاتۋ تۋرالى قاۋلىلار قابىلداعان بولاتىن. «كرەديت التىن» بانكى بويىنشا دەپوزيتتەر قابىلداۋعا, ءۇش اي مەرزىمگە زاڭدى تۇلعالاردىڭ بانك شوتتارىن اشۋعا سانكتسيالار ەنگىزىلدى. ققك حابارلارىنان انىقتالعانداي رەتتەۋىش شارالارى بانك حولدينگتەرىنىڭ نەمەسە بانكتەردىڭ 25 پايىزىنان استام داۋىس بەرىلگەن جانە ورنالاستىرىلعان اكتسيالارىن تىكەلەي يەلەنگەن بانكتەردىڭ ءىرى قاتىسۋشىلارى – جەكە تۇلعالاردىڭ بانكتىڭ مەنشىك كاپيتالىن ۇلعايتۋ جونىندە ققا باسقارماسىنىڭ 2008 جىلعى 2 قىركۇيەكتەگى № 140 قاۋلىسىنىڭ تالاپتارىن ورىنداماۋلارىنان تۋىنداعان بولاتىن.
ققا-نىڭ ءىس-ارەكەتى اسىرەسە سىرتقى قارجىلىق قاۋىپ-قاتەردىڭ كۇشەيۋىنە قاراي قاداعالاۋدىڭ جۇمسارتىلۋىن كۇتۋگە بولمايتىنىن كورسەتتى. بۇل قاتالدىقتى قر ۇلتتىق بانكى دە ماقۇلداۋدا. مۇنى «ەگەمەن قازاقستان» گازەتىندەگى ءوز سۇحباتىندا قر ۇب قارجى نارىعىن جانە قارجى ۇيىمدارىن باقىلاۋ مەن قاداعالاۋ جونىندەگى كوميتەتتىڭ توراعاسى قۋات قوجاحمەتوۆ راستادى.
ەگەر رەتتەۋىش تالاپتارى ورىندالماسا
– قۋات باكىر ۇلى, سانكتسيا بارىنشا قاتاڭ قولدانىلدى. توقسانىنشى جىلداردىڭ ەكىنشى جارتىسىنداعى جۇيەنى وڭتايلاندىرۋدى, قايتا قۇرىلىمداۋدى ايتپاعاندا, بۇرىن قارجى ينستيتۋتتارىن مۇنداي «تولايىم» جانە اشىق جازالاۋدىڭ بولعانى مەنىڭ ەسىمدە جوق. قاۋلىنىڭ تۇجىرىمدالۋىنا تۇسىنىك بەرىڭىزشى جانە قارجى قاداعالاۋ كوميتەتى قارجى ينستيتۋتىنىڭ ليتسەنزياسىن قانداي نەگىزدەر بويىنشا كەرى قايتارۋعا نەمەسە توقتاتۋعا قۇقىلى بولاتىنىن تۇسىندىرسەڭىز.
– ەلىمىزدىڭ قولدانىستاعى زاڭناماسىندا كوزدەلگەن ەرەكشە جاعدايلاردا سانكتسيا قاتاڭ قولدانىلادى. ليتسەنزيانى كەرى قايتارۋ نەمەسە توقتاتۋ تۋرالى شەشىمدى كوميتەتتىڭ بەرگەن قورىتىندىسى نەگىزىندە ۇلتتىق بانك باسقارماسى قابىلدايدى. ەگەر قازىرگى ناقتى جاعداي تۋرالى ايتار بولساق, وندا تۇجىرىمدا بانكتەردىڭ مەنشىك كاپيتالدىڭ ەڭ تومەنگى مولشەرى بويىنشا رەتتەۋىش تالاپتارىن ورىنداماعانى بارىنشا انىق ايتىلدى. بۇل رەتتە رەتتەۋىشتە بانك جۇيەسىن كاپيتالداندىرۋدى نىعايتۋ باعىتى ءتىپتى 2008 جىلدىڭ وزىندە-اق بەلگىلەنگەن بولاتىن. سونىمەن, 2008 جىلدان باستاپ ەكىنشى دەڭگەيدەگى بانكتەر كاپيتالىنىڭ ەڭ تومەنگى مولشەرىنە تالاپتاردى كەزەڭ-كەزەڭىمەن ۇلعايتۋ جۇرگىزىلۋدە. جوعارىدا اتالعان بانكتەر بەلگىلەنگەن مەرزىمگە كاپيتالدىڭ قاجەتتى مولشەرىن قالىپتاستىرا المادى.
باسقا قارجى ينستيتۋتتارىنىڭ – جيناقتاۋشى زەينەتاقى قورلارىنىڭ جانە ساقتاندىرۋ كومپانيالارىنىڭ ليتسەنزيالارىن توقتاتۋ نەمەسە كەرى قايتارۋ نەگىزدەرىنە قاتىستى ايتار بولساق, وندا ولار دا سونداي-اق قولدانىستاعى زاڭنامادا جازىلعان. سونىمەن, ليتسەنزيالاردىڭ قولدانىلۋى, ونىڭ ىشىندە ۋاكىلەتتى ورگاننىڭ قولدانعان ىقپال ەتۋدىڭ شەكتەلگەن شارالارىنىڭ تالاپتارىن ورىنداماعان, پرۋدەنتسيالدىق نورماتيۆتەردىڭ جانە نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتىلەردە بەلگىلەنگەن وزگە دە مىندەتتى ساقتالاتىن نورمالار مەن ليميتتەردىڭ تالاپتارىن ساقتاماعان جاعدايلاردا التى ايعا دەيىنگى مەرزىمگە توقتاتىلۋى مۇمكىن.
ليتسەنزيالارىنىڭ قولدانىلۋى توقتاتىلعان جيناقتاۋشى زەينەتاقى قورلارى جانە ساقتاندىرۋ (قايتا ساقتاندىرۋ) ۇيىمدارى بەلگىلەنگەن مەرزىمدە توقتاتىلۋ سەبەپتەرىن جويماعان جاعدايدا جانە زاڭنامالىق اكتىلەردە بەلگىلەنگەن وزگە دە نەگىزدەر بويىنشا ۋاكىلەتتى ورگان ولاردى ليتسەنزيالارىنان ايىرۋعا قۇقىلى.
ءبىز ليتسەنزيالاردى توقتاتۋدىڭ جانە كەرى قايتارۋدىڭ اقىرعى شارا ەكەندىگىن تۇسىنەمىز, الايدا سوڭعى الەمدىك قارجى داعدارىسى رەتتەۋىشتەردى ولاردىڭ ورىندالۋىنا تەك تالاپ پەن باقىلاۋدى كۇشەيتىپ قانا قويماي, باسىپ وزۋعا ارەكەت جاساۋعا, الدىن الۋ شارالارىن قابىلداۋعا ءماجبۇر ەتتى. اسىرەسە سىرتقى جاعداي بوساڭسۋعا مۇمكىندىك بەرمەيدى.
جۇيەنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ ماقساتىندا
– نارىقتا كوميتەتتىڭ ۇلتتىق بانك قۇرامىنا كىرۋى, بۇگىنگى كۇندەرى وتە مىقتى مارتەبەسى مەن پوزيتسياسى قارجى قاداعالاۋ كوميتەتىنىڭ باقىلاۋ-قاداعالاۋ فۋنكتسياسىن جانە ونىڭ وكىلەتتىگىن كوتەرە ءتۇستى دەگەن پىكىر بار.
– بۇل پىكىرمەن كەلىسەمىن. تەك مەملەكەت باسشىسىنا باعىناتىن ۇلتتىق بانكتە – ءبىر مەملەكەتتىك ورگاندا بارلىق قاداعالاۋشىلىق, باقىلاۋشىلىق جانە رەتتەۋىشتىك فۋنكتسيالاردىڭ شوعىرلانۋى بۇل بۇگىنگى كۇننىڭ تالابىنا ساي قابىلداندى جانە ەلدىڭ قارجى سەكتورىن ۇزاق مەرزىمدى دامىتۋعا باعىتتالدى.
قر پرەزيدەنتىنىڭ اعىمداعى جىلدىڭ 12 ساۋىرىندەگى «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قارجى نارىعىن مەملەكەتتىك رەتتەۋ جۇيەسىن ءارى قاراي جەتىلدىرۋ تۋرالى» جارلىعىنا اتاپ ايتقاندا, قارجى نارىعىن مەملەكەتتىك رەتتەۋ جۇيەسىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ ماقساتىندا قول قويىلعان بولاتىن. سوعان سايكەس الماتى قالاسىنداعى وڭىرلىك قارجى ورتالىعىنىڭ قىزمەتىن رەتتەۋ اگەنتتىگى مەن قارجى قاداعالاۋ اگەنتتىگى تاراتىلىپ, ولاردىڭ فۋنكتسيالارى مەن وكىلەتتىكتەرى ۇلتتىق بانككە بەرىلدى. سونان سوڭ اعىمداعى جىلدىڭ 18 ساۋىرىندە مەملەكەت باسشىسى «قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق بانكىنىڭ كەيبىر ماسەلەلەرى تۋرالى» جارلىققا قول قويدى, سوعان سايكەس قر ۇب قۇرىلىمىندا قارجى نارىعىن جانە قارجى ۇيىمدارىن باقىلاۋ مەن قاداعالاۋ جونىندە جانە اوقو دامىتۋ جونىندە ەكى كوميتەت قۇرىلعان بولاتىن.
اعىمداعى جىلدىڭ 28 ساۋىرىندە قر ۇب ديرەكتورلار كەڭەسىنىڭ قاۋلىسىمەن بەكىتىلگەن قارجى نارىعىن جانە قارجى ۇيىمدارىن باقىلاۋ مەن قاداعالاۋ جونىندەگى كوميتەت تۋرالى ەرەجەگە سايكەس ققك ۇلتتىق بانكتىڭ ۆەدومستۆوسى بولىپ تابىلاتىن رەسپۋبليكالىق مەملەكەتتىك مەكەمە رەتىندە بەلگىلەندى. بۇل رەتتە بۇرىن ققا مەن ۇلتتىق بانك تىعىز بايلانىستا جۇمىس ىستەگەندەرىن ەسكە سالعىم كەلەدى. بىراق ءوزارا كۇش-جىگەر جۇمساۋ جانە قۇرىلىمداردى بىرىكتىرۋ شەشىمىنە داعدارىس كەزەڭىندە قارجى نارىعىنداعى ەداۋىر السىرەي باستاعان احۋالدىڭ ءوزى تۇرتكى بولدى. سوندىقتان داعدارىس كورىنىستەرى ۇدەي باستاعان 2008 جىلدىڭ وزىندە-اق ققا فۋنكتسياسى مەن وكىلەتتىگى كۇشەيتىلگەن بولاتىن. بۇل جىلدارى زاڭناما اۋىسىپ وتىراتىن رەاليالار: نارىققا قاتىسۋشىلاردىڭ جاۋاپكەرشىلىگىنىڭ ارتتىرىلۋى, رەتتەۋىشتىڭ وكىلەتتىگىنىڭ نىعايتىلۋى ەسەپكە الىنا وتىرىپ جەتىلدىرىلگەنى ءبارىمىزدىڭ ەسىمىزدە.
نەگىزگى باسىمدىقتار جانە وكىلەتتىكتەر تۋرالى
– ساۋىردەگى قايتا ۇيىمداستىرۋدان كەيىن كوميتەت تاراتىلعان ققا-نىڭ فۋنكتسيالارىن ساقتاپ قالدى ما نەمەسە ولاردى ۇلتتىق بانكپەن قايتا ءبولىسۋ جۇرگىزىلدى مە؟
– كوميتەت نەگىزىنەن ققا وكىلەتتىكتەرىنىڭ ساباقتاستىعىن, فۋنكتسيالارىن ساقتايدى جانە سونداي-اق قارجى قىزمەتتەرىن تۇتىنۋشىلاردىڭ زاڭدى مۇددەلەرىن قورعاۋدى قوسا, قارجى جۇيەسى قىزمەتىنىڭ تۇراقتىلىعىن, بانك, ساقتاندىرۋ جۇيەلەرىن, باعالى قاعازدار نارىعىن, جيناقتاۋشى زەينەتاقى جۇيەسىن قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا مەملەكەتتىك ساياساتتى ىسكە اسىرادى.
بۇگىن ققك قۇرىلىمىندا 290 ادام جۇمىس ىستەيدى. كوميتەتتىڭ نەگىزگى فۋنكتسيالارى – قارجى نارىعىن جانە قارجى ۇيىمدارىن باقىلاۋ مەن قاداعالاۋ. الايدا قارجى نارىعىن جانە قارجى ۇيىمدارىن باقىلاۋ مەن قاداعالاۋ فۋنكتسياسى قازىر ۇلتتىق بانكتىڭ قۇزىرەتىندە تۇر. تيىسىنشە كەيبىر كادرلىق ورىن اۋىستىرۋلار, الماستىرۋلار بولىپ ءوتتى. قر ۇب ديرەكتورلار كەڭەسىندە بەكىتىلگەن ەرەجەگە سايكەس كوميتەت ءوز قىزمەتىندە قارجى نارىعىنىڭ جانە قارجى ۇيىمدارىنىڭ قارجىلىق تۇراقتىلىعىن قامتاماسىز ەتۋ جانە تۇتاستاي العاندا حالىقتىڭ جانە ەكونوميكا سۋبەكتىلەرىنىڭ جۇيەگە دەگەن سەنىمدەرىنە قولداۋ كورسەتۋ, قارجى قىزمەتتەرىن تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىقتارى مەن زاڭدى مۇددەلەرىن قورعاۋدىڭ ءتيىستى دەڭگەيىن قامتاماسىز ەتۋ سياقتى نەگىزگى ماقساتتاردى باسشىلىققا الادى. ءبىزدىڭ باستى باسىمدىعىمىز – قارجى قىزمەتتەرىن تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىقتارى مەن زاڭدى مۇددەلەرىنىڭ جانە ولاردى قورعاۋدىڭ بۇزىلۋىن بولعىزباۋ جونىندە شارالاردى ىسكە اسىرۋ ەكەندىگىن تاعى دا اتاپ وتكىم كەلەدى. ققك-ءنىڭ تاعى ءبىر مىندەتى – قارجى نارىعىندا ادال باسەكەلەستىكتى قولداۋعا باعىتتالعان قارجى ۇيىمدارىنىڭ قىزمەتى ءۇشىن تەڭ قۇقىلى جاعداي جاساۋ. اتاپ ايتقاندا كوميتەتتىڭ مىندەتىنە ادال باسەكەلەستىك قاعيداتىندا قارجى ۇيىمدارىنىڭ جۇمىس ىستەۋى ءۇشىن تەڭ جاعدايلار جاساۋ; ولاردىڭ قىزمەتىن قاداعالاۋدىڭ ستاندارتتارى مەن ادىستەرىنىڭ دەڭگەيىن كوتەرۋ, ولار قابىلداعان مىندەتتەمەلەردىڭ ۋاقتىلى جانە تولىق ورىندالۋىن قامتاماسىز ەتۋ جونىندە شارالار كىرەدى.
– كوميتەتتىڭ قازىرگى وكىلەتتىكتەرى قانداي؟
– ءبىز ءبىرىنشى كەزەكتە قارجى نارىعىندا قىزمەتتى جۇزەگە اسىرۋعا ققك-نىڭ رۇقسات بەرۋ وكىلەتتىكتەرى تۋرالى ايتار ەدىك. اتاپ ايتقاندا, كوميتەت قارجى ۇيىمدارىن اشۋعا, قايتا ۇيىمداستىرۋعا, قارجى ۇيىمدارىن تاراتۋعا, ءىرى قاتىسۋشى جانە حولدينگ مارتەبەسىنە يە بولۋ كەلىسىمىنە, قارجىلىق قىزمەتتى جۇزەگە اسىرۋعا ليتسەنزيانىڭ قولدانىلۋىن جاڭارتۋعا نە ليتسەنزيادان ايىرۋعا جانە باسقا قۇجاتتارعا رۇقسات بەرۋ ماسەلەلەرىن ۇلتتىق بانك باسقارماسىنىڭ قاراۋى ءۇشىن قورىتىندى ازىرلەيدى. ققك-نىڭ بۇل وكىلەتتىكتەردى ىسكە اسىرۋىنىڭ مىسالى – جاقىندا ءتورت قازاقستاندىق بانك ليتسەنزيالارىنىڭ توقتاتىلۋى بولىپ وتىر.
سونداي-اق كوميتەت قارجىلىق قىزمەتتى جۇزەگە اسىرۋعا ليتسەنزيالار, قارجى ۇيىمدارىنىڭ باسشى قىزمەتكەرلەرىن تاعايىنداۋعا كەلىسىم بەرەدى, قارجى ۇيىمدارىنىڭ قۇرىلتايشىلىق قۇجاتتارىنا كەلىسەدى. كوميتەت اككرەديتاتسيالاۋدى جۇزەگە اسىرادى جانە قارجى ورتالىعىنىڭ باعالاۋشىلارىن جانە قاتىسۋشىلارىن اككرەديتاتسيالاۋ تۋرالى كۋالىك بەرەدى.
ءتيىمدى, ۇزدىكسىز, كوپ دەڭگەيلى باقىلاۋ
– كوميتەتتە باقىلاۋ مەن قاداعالاۋ فۋنكتسياسى ساقتالعان. الايدا ولاردى ىسكە اسىرۋدىڭ تيىمدىلىگى تۋرالى ماسەلە سول قالپىندا تۇر. بىلە تۇرا ادەيى انىق ەمەس ەسەپتىلىك بەرگەن جانە كاسىبي اۋديتورلاردى, رەيتينگتىك اگەنتتىكتەردى جاڭىلىسۋعا جەتكىزەتىن كەيبىر بانك توپ-مەنەدجەرلەرىنىڭ جانە يەلەرىنىڭ رەتتەۋىشتى قالاي جەڭىل اينالىپ وتكەندىكتەرىنىڭ مىسالى ءالى ەسكىرگەن جوق. سول ۋاقىتتان بەرى قاداعالاۋدىڭ زاڭدى تۇردە كۇشەيتىلگەنى جالپىعا ءمالىم, بىراق قازىرگى قۇقىقتى جۇزەگە اسىرۋ پراكتيكاسىن, ونىڭ تيىمدىلىگىن تۇسىنگىم كەلەدى...
– ءبىز ءبارىمىز دە داعدارىستان ساباق الدىق. بىراق بۇل رەتتە مەن قيالعا بەرىلۋگە ىنتالى ەمەسپىن: ەگەر بانكتىڭ يەسى نەمەسە توپ-مەنەدجەرى قۇقىق بۇزۋشىلىق جاساۋعا نيەتتەنسە, ول ونى قالاي جاساۋ كەرەكتىگىنە ءمۇمكىنشىلىك تابادى. ونىڭ ۇستىنە بتا بانكتىڭ بۇرىنعى باسشىلىعىنىڭ مىسالى كورسەتكەندەي, وتە تەز جاسايدى. سوندىقتان قاداعالاۋ جۇيەسىنىڭ كوپ دەڭگەيلى بولعانى جانە وسى سياقتى جىمىسقى نيەتتى ونىڭ العاشقى بەلگىسىنىڭ پايدا بولۋى كەزىندە-اق تۇبىرىمەن جويۋعا ءمۇمكىندىك بەرەتىندەي ءتيىمدى, ۇزدىكسىز بولعانى وتە ماڭىزدى. سوندىقتان بىزدە قاداعالاۋدىڭ ەكى ءتۇرى قابىلدانعان: ينسپەكتورلار قارجى ينستيتۋتىنا ينسپەكتسيالىق تەكسەرۋمەن كەلەتىن جەردەگى قاداعالاۋ; جانە جۇيەلى نەگىزدە قاداعالاۋ جاسالاتىن ورگانداردىڭ ەسەپتىلىكتەرى نەگىزىندە جۇرگىزىلەتىن ديستانتسيالىق قاداعالاۋ. قارجى ۇيىمدارىنىڭ قىزمەتىنە ءتان تاۋەكەلدەردى انىقتاۋ, ولاردىڭ پرۋدەنتسيالدىق نورماتيۆتەردى جانە وزگە دە نورمالار مەن ليميتتەردى قوسا, رەسپۋبليكا زاڭنامالارىنىڭ تالاپتارىن ورىنداۋلارىن تەكسەرۋ ماقساتىندا, سونداي-اق ءىرى قاتىسۋشىلارعا كوميتەتكە ديستانتسيالىق قاداعالاۋ جانە ينسپەكتسيالاۋ قوسىلاتىن باقىلاۋ مەن قاداعالاۋ فۋنكتسيالارى ءبولىپ بەرىلگەن. ءتيىمدى باقىلاۋ تۇرلەرىنىڭ ءبىرى – قارجىلىق جانە وزگە دە ەسەپتىلىكتى تالداۋ. ماماندار بالانستارعا تالداۋ جاسايدى, ولار بويىنشا پرۋدەنتسيالدىق نورماتيۆتەردىڭ ورىندالۋىن تەكسەرەدى, قارجى ينستيتۋتتارى قىزمەتىنىڭ ۇردىستەرىن باعالايدى, كەلەڭسىز سيگنالداردى, سايكەسسىزدىكتەردى انىقتايدى. اقپاراتتار پاكەتىنىڭ بارلىعىن تالداۋ نەگىزىندە ولارعا قاتىستى قاداعالاۋدىڭ, باقىلاۋدىڭ قانداي پراكتيكاسىن قولدانۋ جونىندە شەشىم قابىلدانادى.
ستاتيستيكالىق اقپارات نە ەكونوميكالىق تالداۋ جانە تۇتاس العاندا, قارجى نارىعى رەتىندە, سوندايلىق جەكە العاندا قارجىلىق ۇيىمداردىڭ جاعدايى تۋرالى قورىتىندى دايىنداۋ ءۇشىن كوميتەت قاجەتتى اقپارات تالاپ ەتۋگە قۇقىلى. باقىلاۋ فۋنكتسيالارىنىڭ ورىندالۋىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن ققك اكتسيونەرلەردىڭ جالپى جينالىسىنا ءوز وكىلىن جىبەرۋگە, سونداي-اق قارجىلىق ۇيىمداردا ءوز وكىلىن ۇستاۋعا قۇقىلى. كوميتەت سونداي-اق قارجىلىق ۇيىمداردىڭ جانە تاراتۋ كوميسسياسىنىڭ ۋاقىتشا اكىمشىلىگىنىڭ قىزمەتىنە باقىلاۋ جاساۋدى جۇزەگە اسىرادى.
وسى جۇمىستىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋعا قايتا ۇيىمداستىرۋدان كەيىن ءبىز بىردەن تەكسەرۋدىڭ جالپى ءبىر دەپارتامەنتىن قۇردىق. بۇل ينسپەكتسيالىق تەكسەرۋلەر جۇرگىزۋدىڭ بىرىڭعاي ادىستەمەسى بولۋى ءۇشىن جاسالعان بولاتىن. مۇنداي كۇشەيتىلگەن دەپارتامەنتتىڭ تاعى ءبىر ارتىقشىلىعى – قارجى ينستيتۋتىنىڭ تەك ءوزىن عانا ەمەس, ونىڭ بارلىق قۇرىلىمىن – ەنشىلەس, اففيليرلەنگەن كومپانيالارىمەن جانە وففشورلىق بايلانىستارىمەن جيىنتىقتا كورۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن بىرىكتىرىلگەن اقپاراتتىق بازاسىنىڭ بولۋى.
ونىڭ ۇستىنە بۇل قانداي دا ءبىر دەڭگەيدە ديستانتسيالىق قاداعالاۋمەن اينالىساتىن دەپارتامەنتتەرگە جاعداي جاسايدى. كەيبىر نارسەلەر تەك ينسپەكتسيالىق تەكسەرۋلەر بارىسىندا عانا انىقتالاتىندىقتان ولاردىڭ بەرىلگەن اقپاراتقا بارىنشا تەرەڭ تالداۋ جۇرگىزۋ مۇمكىندىكتەرى كەڭەيەدى. اقپاراتتىق بازانىڭ كەڭەيۋى ءناتيجەسىندە ديستانتسيالىق قاداعالاۋدى تالداۋشىلارعا الدىن الۋ ارەكەتتەرىن جاساۋعا, ءتۇرلى كەلەڭسىز تۇستاردى, ۇردىستەردى انىقتاۋ بويىنشا وزىنە مول جاۋاپكەرشىلىك الۋعا, سول ارقىلى جەرگىلىكتى جەرلەردە جۇمىس ىستەيتىن ينسپەكتورلارعا كومەكتەسۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. اتاپ ايتقاندا قاداعالاۋدىڭ ەكى ءتۇرىنىڭ وسىنداي ءوزارا ارەكەتتەستىگى ونىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
تەكسەرۋلەر قاتاڭ رەگلامەنتتەلەدى
– تەكسەرۋلەردىڭ ۇزاقتىعى قانشالىقتى جانە ولاردىڭ مەرزىمدىلىگى قانداي؟ زاڭناما بۇل ماسەلەلەردى رەگلامەنتتەي مە؟
– ءسوزسىز رەتتەيدى. ايتىپ كەتكەنىمدەي, كوميتەتتىڭ مىندەتتەرىنىڭ ءبىرى – نارىقتىڭ جانە باسەكەلەستىكتىڭ دامۋىنا مۇمكىندىك تۋعىزۋ. بىراق ءبىز سونداي-اق مىنانى تۇسىنۋگە ءتيىسپىز, قاداعالاۋداعى جانە باقىلاۋداعى ءوز فۋنكتسيالارىمىزدى ورىنداي وتىرىپ, ءبىز قارجى ينستيتۋتىنىڭ جۇمىس ىستەۋىنە جانە تۇتاس العاندا نارىقتىڭ دامۋىنا كەدەرگى كەلتىرمەۋگە ءتيىسپىز. سوندىقتان تەكسەرۋلەردىڭ رەگلامەنتتەرى – مەرزىمدىلىگى, ولاردىڭ ۇزاقتىعى – زاڭدى تىركەلگەن. وسىلايشا ورتاشا قارجى مەكەمەلەرى بويىنشا تەكسەرۋ ۇزاقتىعى ءبىر ايدان اسپاۋى مۇمكىن. ءىرى قۇرىلىمدار, حولدينگتەر, توپتار بويىنشا ءبىز تەكسەرۋدى ەكى ايعا دەيىن سوزا الامىز.
ءىرى ينستيتۋتتار بويىنشا تەكسەرۋلەر كەزەڭدىلىگى – 1-1,5 جىلدا ءبىر رەت. مۇندا ءبىز ولاردىڭ نارىقتاعى ۇلەستەرىن نەگىزگە الامىز: ينستيتۋت ءىرى بولعان سايىن, تاۋەكەلدەر دە سونشاما جوعارى, تەكسەرۋلەر دە سونشاما ءجيى بولادى. بىزگە ولاردىڭ وزدەرىن قالاي سەزىنەتىندەرىن ءتۇسىنۋ ماڭىزدى. مىسالى, بانكتەر بويىنشا ءبىز ولاردىڭ بارلىق قىزمەتىن: نەسيە پورتفەلىنىڭ ساپاسىن, اكتيۆتەردىڭ ساپاسىن, ولاردىڭ كىرىس بازاسىنىڭ قانداي ەكەندىگىن, قىسقا مەرزىمدى, ورتا مەرزىمدى جانە اعىمداعى وتىمدىلىگىنىڭ قانداي ەكەندىگىن كەشەندى قاراستىرامىز. بانك كاپيتالىنىڭ قۇرىلىمىن قارايمىز, شەشىمنىڭ قالاي قابىلداناتىنىن, تاۋەكەلدەرگە, ىشكى اۋديتكە جاۋاپتى قىزمەتتەردىڭ قالاي جۇمىس ىستەيتىنىن, باسقارما جانە ديرەكتورلار كەڭەسى وكىلەتتىكتەرىنىڭ قالاي جازىلعانىن باعالايمىز.
ورتاشا قۇرىلىمدار بويىنشا – مىسالى, ورتاشا بانكتەرگە تەكسەرۋ 2-3 جىلدا ءبىر رەت جۇرگىزىلەدى. ال نارىقتاعى ۇلەسى جوعارى ەمەس, تيىسىنشە تاۋەكەلدەرى دە از شاعىن قۇرىلىمدار بويىنشا تەكسەرۋلەر ءۇش جىلدان اسا ءبىر رەت جۇرگىزىلەدى. بىراق ەگەر ديستانتسيالىق قاداعالاۋ پروتسەسىندە ءبىز قانداي دا ءبىر كەلەڭسىز جاعدايلاردى كورسەك, وندا ءبىز جوسپاردان تىس, ونىڭ ىشىندە ناقتى ماسەلەلەر بويىنشا تەكسەرۋ جۇرگىزۋگە باستاماشى بولا الامىز. تەكسەرۋلەر جوسپارىنىڭ ءوزىن ءبىز ءبىر جىلعا بەكىتەمىز.
– قارجى ينستيتۋتتارى سىزدەردىڭ ولاردى قاشان تەكسەرىپ كەلەتىندەرىڭىزدى بىلە مە؟
– بۇرىن ءبىز ققك سايتىندا ءتىپتى تەكسەرۋلەردىڭ جوسپارىن ورنالاستىرعانبىز. بىراق قازىر ولاردىڭ الگوريتمىن انىق تۇجىرىمداپ العاندىقتان بۇعان قاجەتتىلىك جوق دەپ ويلايمىن. ءبىز جازعان ەرەجەلەرگە سۇيەنە وتىرىپ بانكتەر جانە باسقا دا باقىلاۋعا جاتاتىن ۇيىمدار ءبىزدىڭ ولارعا قاشان جانە قانداي كەزەكتىلىكپەن كەلەتىنىمىزدى بىلەدى. بىراق بۇل تەكسەرۋلەر اراسىندا ولار نازاردان تىس قالادى دەگەندى بىلدىرمەيدى. بانكتەردىڭ بەرگەن قۇجاتتارى نەگىزىندە ۇدايى ديستانتسيالىق قاداعالاۋ جۇرگىزىلەدى. بۇعان قوسا, مەن ايتىپ كەتكەندەي, ەگەر تالداۋشىلاردا سۇراقتار تۋىنداسا, ساۋالدار جىبەرىلىپ, ءبىز قاجەتتى قۇجاتتاردى تالاپ ەتە الامىز. سونداي-اق كوزبە-كوز كەزدەسۋلەر مەن اڭگىمەلەسۋلەر وتكىزىلەدى. ونىڭ ىشىندە قارجى ينستيتۋتتارىنىڭ باسقارما جانە ديرەكتورلار كەڭەسىنىڭ باسشىلارىنىڭ ققك باسشىلارىمەن كەزدەسۋلەرى وتەدى.
ءارى جۇيەلى, ءارى دارا
– ادەتتە تۇتىنۋشىلار قۇقىقتارىن قورعاۋ تۋرالى ايتىلعاندا, وندا حاتتار مەن شاعىمدارىنا جاۋاپ بەرۋ تۋرالى اڭگىمە بولادى. بىراق بۇل فۋنكتسيانىڭ الدەقايدا كەڭ ەكەندىگى تۇسىنىكتى. ققك قىزمەتىنىڭ وسى سالاسى تۋرالى ايتىپ بەرىڭىزشى.
– قارجىلىق قىزمەتتەردى پايدالانۋشىلاردىڭ شاعىمدارى, حاتتارى تۇراقتى باقىلاۋدا تۇرادى. بىراق ءسىز دۇرىس ايتاسىز – بۇل ماسەلەلەر جەكە تارتىپتە شەشىلەدى. بىزگە قارجىلىق قىزمەتتەردىڭ بارلىق سالاسىنىڭ ءمىنسىز جۇمىس ىستەگەنى قاجەت. قارجىلىق ۇيىمداردىڭ قارجىلىق جاعدايىن قاداعالاۋ دا تۇتىنۋشىلار قۇقىقتارىن قورعاۋدىڭ نەگىزى بولىپ تابىلادى. سوندىقتان كوميتەت كورسەتىلەتىن قارجىلىق قىزمەتتەردىڭ ساپاسىنا تۇراقتى قاداعالاۋدى جۇزەگە اسىرادى, ءوز قۇزىرەتى شەڭبەرىندە نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتىلەر ازىرلەۋ بويىنشا ۇسىنىستار ەنگىزەدى. اتاپ ايتقاندا, ءبىر قارجى نارىعىنىڭ تاۋەكەلدەرىن ازايتۋعا باعىتتالعان زاڭ جوباسىمەن جۇمىس ىستەدىك, ول قازىر ءماجىلىستىڭ قاراۋىندا جاتىر.
ءبىز كەشەندى تۇردە بانكتىك كونگلومەراتتارعا جانە ساقتاندىرۋ توپتارىنا باقىلاۋ مەن قاداعالاۋدى ءجۇزەگە اسىرامىز. كوميتەت سونداي-اق بانكتىك كونگلومەراتتاردىڭ نەمەسە ساقتاندىرۋ توپتارىنىڭ قۇرامىنا كىرەتىن قارجىلىق ۇيىمدارىنا قاتىستى بانكتەردىڭ, ساقتاندىرۋ ۇيىمدارىنىڭ ەنشىلەس ۇيىمداردى قۇرۋىنا نەمەسە ساتىپ الۋىنا رۇقسات بەرۋ تۋرالى ماسەلەلەردى قر ۇب باسقارماسىنىڭ قاراۋى ءۇشىن, سونداي-اق بانكتەردىڭ, ساقتاندىرۋ ۇيىمدارىنىڭ, جيناقتاۋشى زەينەتاقى قورلارىنىڭ جارعىلىق كاپيتالىنا ەلەۋلى قاتىسۋعا رۇقسات الۋ, قارجىلىق ۇيىمداردىڭ بانكتىك نەمەسە ساقتاندىرۋ حولدينگىنىڭ ءىرى قاتىسۋشىسى مارتەبەسىن الۋعا كەلىسىم ءۇشىن دە قورىتىندى دايىنداۋدا.
بۇعان قوسا, كوميتەت شوعىرلاندىرىلعان قاداعالاۋ شەڭبەرىندە قابىلدانعان شارالاردى ۇيلەستىرۋ ماسەلەسى بويىنشا باستى ۇيىمداردىڭ جانە ولاردىڭ ترانسشەكارالىق مەكەمەلەرىنىڭ قىزمەتىنە رەتتەۋدى جانە قاداعالاۋدى جۇزەگە اسىراتىن شەتەلدىك ورگاندارمەن ءوزارا ءىس-قيمىل جاسايدى. ققك باعالى قاعازدار مەن قارجى قۇرالدارى ەميتەنتتەرىنىڭ قىزمەتىنە باقىلاۋ جانە قاداعالاۋ جۇرگىزەدى. كوميتەت مەملەكەتتىك ەمەس, ونىڭ ىشىندە تۋىندى ەميسسيالىق باعالى قاعازدار شىعارۋدى مەملەكەتتىك تىركەۋدى جۇزەگە اسىرادى, ولارعا ۇلتتىق سايكەستەندىرۋ نومىرلەرىن بەرەدى, ولاردى ورنالاستىرۋ جانە وتەۋ قورىتىندىلارى تۋرالى ەسەپتەردى قارايدى, سونداي-اق ولاردى شىعارۋدىڭ كۇشىن جويادى; ەميسسيالىق مەملەكەتتىك ەمەس باعالى قاعازداردى توقتاتادى جانە ورنالاستىرىلۋى مەن اينالىسىن جاڭارتادى.
قارجىلىق ۇيىمداردىڭ رەسپۋبليكانىڭ ونىڭ قۇزىرەتىنە كىرەتىن ماسەلەلەر بويىنشا زاڭنامالىق جانە وزگە دە نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتىلەرىنىڭ تالاپتارىن بۇزعاندىقتارى انىقتالعان جاعدايدا, كوميتەت ولارعا ىقپال جاساۋدىڭ شەكتەلگەن شارالارىن, سانكتسيالار, ماجبۇرلەۋ شارالارىن, سونداي-اق ەلدىڭ زاڭناماسىندا كوزدەلگەن وزگە دە شارالاردى قولدانۋعا قۇقىلى. ققك قارجىلىق ۇيىمدار جاساعان اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىقتار تۋرالى ىستەردى قارايدى, سونداي-اق ولارعا قر اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىقتار تۋرالى كودەكسكە سايكەس جازا تارتقىزادى.
بۇل رەتتە قارجىلىق ۇيىمداردىڭ قىزمەت ماسەلەلەرى بويىنشا, باقىلاۋدى جانە قاداعالاۋدى جۇزەگە اسىرۋ ناتيجەلەرى جانە تۇتاستاي العاندا قارجى نارىعىنداعى احۋال بويىنشا اقپارات جانە باسقا پايدالى اقپارات كوكەيكەستى رەجىمدە ققك-نىڭ رەسمي ۆەب-سايتىندا جاريالانادى. كوميتەت ءوز قىزمەتىن جۇزەگە اسىرعان كەزدە قارجىلىق ۇيىمدار قىزمەتىنىڭ شىنايىلىعى جانە تاۋەكەلدەردى باعالاۋعا نەگىزدەلگەن باسقارۋدى ىنتالاندىرۋ; جاڭا قارجى قۇرالدارى مەن قىزمەتتەردى دامىتۋدى قولداۋ, سونداي-اق قارجى نارىعىندا قازىرگى تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ, قارجىلىق ۇيىمداردىڭ جاۋاپكەرشىلىگى جولىمەن تۇتىنۋشىلاردىڭ مۇددەلەرىن قورعاۋدى قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا شارالاردىڭ كەشەندىلىگى سياقتى قاعيداتتاردى باسشىلىققا الادى.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن الەۆتينا دونسكيح.