تاربيەدە ءبىر مىسقال قاتە كەتسە ەڭبەگىڭ ەش, تۇزىڭ سور

ادامنىڭ ادامشىلدىعى – اقىل, عىلىم, جاقسى اتا, جاقسى انا, جاقسى قۇربى, جاقسى ۇستازدان بولادى. اباي. قازاق ەلىنىڭ بولاشاعى – ءبۇ­گىن­گى ءوسىپ كەلە جاتقان جاس ۇر­پاق. ەندەشە, ەرتەڭگى قوعام ءمۇد­دەسىنە لايىقتى, جان-جاقتى جەتىلگەن, بويىندا ۇلتتىق تاربيە, ۇلتتىق سانا قالىپتاسقان, ءبىلىمدى, پاراساتتى ازامات تاربيەلەپ ءوسىرۋ باستى مىندەتىمىز ەكەنىن ۇنەمى نازاردا ۇستاپ ءجۇرۋىمىز قاجەت. بۇگىنگى تاڭدا ءبىلىم بەرۋ مازمۇنى جاڭارۋ ۇستىندە. سول جاڭارۋ جولىنداعى مىندەتتەردى ىسكە اسىرۋشى ماڭىزدى مەكەمەلەر – بالاباقشا, مەكتەپ, جوعا­رى وقۋ ورىنى. ەندەشە بۇگىنگى وقۋ ورىندارىنىڭ الدىندا ءۇل­كەن مىندەتتەر تۇر. اتاپ ايتسام, جاھاندانۋ زامانىنا لايىق يكەم­دى ويلاۋ جۇيەسىن قالىپ­تاس­تىرۋ, ۇلتتىق مادەنيەت پەن الەم­دىك مادەنيەتتى مەڭگەرۋ, ءوز انا تىلىنە جەتىك بولا وتىرىپ, وزگە تىلدەردى مەڭگەرۋ, سول ءتىل ار­قى­لى ءوز مادەنيەتىن باسقالارعا تانىتۋ, وقۋشىلاردى ادامگەرشىلىككە, ەل­جاندىلىققا تاربيە­لەۋ, سالامات­تى ءومىر سالتىن قا­لىپتاستىرۋ. ءمى­نە, وسىنداي مىندەتتەر اياسىندا ەڭبەك ەتىپ كەلە جات­قان مۇعا­لىم­دەر قوعام دامۋى­نىڭ قوزعاۋشى كۇشى دەۋ ورىندى. وتباسى – بالا ءۇشىن قوعامنىڭ العاشقى ۇيىتقىسى. بالانىڭ قو­عامدىق-الەۋمەتتىك دامۋى وتبا­سىن ءوز ورنىن الۋىنان باستالادى. جاس اعاش يىلگىش بولسا, جاس ادام دا سونداي. جاقسىعا دا, جامانعا دا بىردەي بەيىمدەلگىش. قازاقتا: «با­لا­نىڭ باس ۇستازى – اتا-اناسى» دەگەن ءسوز بار. ال فرانتسۋز پەداگوگى جان جاك رۋسسو: «بالا تۋعاندا اق قاعازداي بولىپ تازا تۋادى, ونىڭ ۇستىنە شيماقتى قا­لاي سالساڭ, قاعاز بەتىنە سولاي ءتۇ­سەدى, بالا تاربيەسى دە سول سياقتى, ءوزىڭ قالاي تاربيەلە­سەڭ, ول دا سولاي تاربيەلەنەدى», دەگەن ەكەن. بۇدان شىعاتىن قورى­تىندى, بالا تاربيەسىنە ەڭ اۋەلى اتا-اناسىنىڭ ەڭبەكقورلىعى, ۇس­تام­دىلىعى, اقىل-ويى, سانا-سەزىمى, ادامگەرشىلىگى اسەر ەتەدى. بالانى جاقسى قاسيەتكە ءتار­بيە­لەيتىن قۇرال – ەڭبەك. سوندىق­تان اتا-انالار بالانى جاستايى­نان ەڭ­بەككە باۋلۋ كەرەك. ءسال عانا قولى­نان كەلەتىن نارسەسى بولسا, كوڭىل ءبولىپ دارىنىن, تالابىن تىڭ­داۋعا ىقپال ەتۋ قاجەت. اتا-بابامىزدىڭ تاريحىن, سالت-ءداس­تۇ­رىن ۇنەمى قۇ­لاق­قا قۇيسا, ۇلى اباي­دىڭ بەس اسىل ىسىمەن دوس (تالاپ, ەڭبەك, تەرەڭ وي, قاناعات, را­حىم) بولۋىن, بەس دۇش­پانمەن (وسەك, ءوتى­رىك, ماق­تان­شاق, ەرىنشەك, بەكەر مال شاش­پاق) قاس بولىپ ءجۇرۋىن ايتىپ وتىرسا, بالا وڭ باعىتتان تاي­مايدى. قازىر ۇل-قىزدىڭ تاربيە­سىنە كەرى اسەر ەتەتىن جات ادەتتەر وتە كوپ. ەڭ ءبىرىنشى, بالانىڭ قالىپتا­ساتىن ورتا­سىن باقىلاپ وتىرعان ءجون. بالا تاربيەسى ەشقانداي ءۇزى­لىستى, ءبىر ءسات تە نازاردان تىس قال­دىرۋدى قالامايدى. «ۇيادا نە كورسەڭ, ۇشقاندا سو­نى ىلەرسىڭ» دەمەكشى, وتباسىندا قانداي احۋال بولسا, بالا سوعان بەيىم تۇرادى. بالاعا كۇش كور­سەتىپ, دورەكى سوزبەن ۇرىسۋ – ول دارمەن­سىزدىڭ ءىسى. بالاعا مۇنداي قىلىق كورسەتۋ قازىرگى زاماننىڭ اعىمىنا سايكەس كەلمەيدى. ءتار­بيە­دە ءبىر مىس­قال قاتە كەتسە, ەڭبەگىڭ ەش, تۇ­زىڭ سور. سون­دىق­تان بالا ءتار­بيە­سىنە اسا جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراۋ – ءار اتا-انانىڭ مىندەتى. «بالا – ۇرپاق – وركەن» دەگەن ۇعىمدار ەرەكشە ەسكەرىلىپ, بۇگىنگى كۇننىڭ ەڭ ماڭىزدى ماقساتى بالا تاربيەسى بولۋ كەرەك ەكەندىگىن ۋاقىتتىڭ ءوزى كورسەتىپ وتىر. ادام بالاسىنىڭ جامان قۇلقى جاراتىلىسىنان ەمەس, وسكەن ورتا, كورگەن ۇلگى-ونەگەسىنەن بولا­دى. «كوپشىلىكتى ادامشىلىققا تاربيەلەۋ ءۇشىن جاس بۋىندى جاق­سىلاپ تاربيە­لەۋ قاجەت», دەپ م.اۋەزوۆ ايت­پاقشى, جاس ۇرپاققا ساپالى ءبىلىم مەن  سا­نا­لى تاربيە بەرۋدە مەك­تەپتىڭ ەرەك­شە ورىن الا­تى­نىن بىلەمىز. بالانىڭ – ءومىر, ادام, قوعام ءجو­نىن­دەگى دۇنيەتا­نىم ءورىسىن دا­مى­تۋ جولدارى مەكتەپ قابىر­عا­سىنان باستاۋ الا­دى. مەكتەپ – وتكەن مەن ءبۇ­گىننىڭ, بۇگىن مەن ەرتەڭنىڭ ارا­سىن­داعى التىن كو­پىر. ال, مۇعا­لىم سول التىن كو­پىر­دىڭ اقىل-دارياسى. وقۋ-ءتار­بيە ۇردىسىندەگى جاڭا, وزىق پەدا­گو­گيكالىق تەح­نو­لوگيالاردى ءتيىمدى پايدالانۋ ارقىلى مۇعالىم بەينەسىن انىق­تاپ السا, ياعني اقىل-دا­رياداعى ەسكەگى مىقتى بولسا, قان­داي  تول­قىندارعا بولسا دا قار­سى تۇ­رىپ, جاعاعا جەتەدى. تاربيە جۇمىسىنا ۇيدە اتا-انا جاۋاپتى بولسا, مەكتەپتە ۇس­تاز جاۋاپتى. بالانى ومىرگە بەيىم­دەۋدە مەكتەپ – ۇستاز – اتا-انانىڭ ورنى بولەك. ءتالىم-ءتار­بيەدەگى جا­را­سىمدىلىق مەكتەپ پەن اتا-انا, الەۋمەتتىك ورتا بىرلەسىپ جۇ­مىس ىستەگەن جاعدايدا عانا ۇيلەسىم­دىلىك تابادى. سون­دىق­تان اتا-انا مەن ۇستازدار اراسىنداعى بايلا­نىس مىقتى بولۋ كەرەك. وسى باي­لا­نىس مىقتى بولسا, الار اسۋىمىز دا بيىك بولارى ءسوزسىز. نۇرزيلا سارسەنوۆا,  اتىراۋ وبلىستىق كادرلار بىلىكتىلىگىن ارتتىراتىن جانە قايتا دايارلايتىن ينستي­تۋتىنىڭ ديرەكتورى, دوتسەنت.