كەرەكۋدەگى حيميا كلاستەرىنىڭ كوكجيەگى

كەشە مەملەكەت باسشىسىنىڭ پاۆلودار وبلىسىنداعى جۇمىس ساپارى اياقتالدى

ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ پاۆلودار وبلىسىنداعى جۇمىس ساپارىنىڭ ەكىنشى كۇنىن «كاۋستيك» اق بازاسىندا قۇرىلىپ جاتقان ەركىن ەكونوميكالىق ايماقتىڭ جۇمى­سى­مەن تانىسۋدان باستادى. ءوندىرىسى ورگە باسقان, قويناۋى قازىناعا تولى, تاڭعاجايىپ تابي­عاتى بار ەجەلگى كەرەكۋ ەلىمىزدىڭ ونەركاسىبى وركەن جايعان تابىستى وڭىرلەرىنىڭ بىرىنەن سانالادى. ءمى­نە, ەكونوميكالىق قۋاتى ءور­كەن­دەگەن وسى وڭىردەگى پاۆلودار حيميا زا­ۋىتىنىڭ بازاسىندا 2002 جىلى «كاۋستيك» اكتسيونەرلىك قوعامى قۇ­رىلعان بولاتىن. ال 2010 جىل­عى 21 جەلتوقساندا ەلباسى ءداس­تۇر­لى تەلەكوپىر ارقىلى بولعان بەينەكونفەرەنتسيادا وسى زاۋىت­تا­عى «مەمبراندى ادىسپەن كاۋ­س­تي­كالىق سودا جانە حلور شىعا­را­تىن ءوندىرىستىڭ قۇرىلىسىن سالۋ جونىندەگى» جوبانىڭ تۇساۋكەسە­رىن وتكىزگەن بولاتىن. بۇل جوبا­نىڭ جالپى قۇنى 16,2 ميلليارد اقش دوللارى كولەمىندە بەلگىلەنگەن. ال جاڭا وندىرىسكە قا­جەت­تى شيكىزاتتى وبلىس اۋماعىنداعى تۇزدى كولدەردەن كەرەگىنشە الۋعا بولادى. ءسويتىپ, مەملەكەت باسشىسى­نىڭ تىكەلەي باستاماسىمەن ەلىمىزدە ءىس جۇزىنە اسىرىلا باستاعان حيميا كلاستەرى اياسىندا پاۆلوداردا تاعى ءبىر حيميالىق كە­شەن­نىڭ ءومىرى باستالعان. بۇل كا­سىپورىندا مەمبراندى تەحنولوگيا ءادىسى بويىنشا الەمدىك وزىق جەتىستىكتەر نەگىزىندە كاۋستيكا­لىق سودا جانە حلور شىعاراتىن زاماناۋي ءوندىرىس جۇمىس ىستەي باستادى. مۇندا بۇگىنگى زاماننىڭ وزىق قوندىرعىلارى ورناتىلدى. حيميالىق جاڭا ءوندىرىس ورنىنىڭ ەكولوگيالىق تازالىعى جاعىنان, وندىرىستىك قۋاتى جاعىنان ەلىمىزدە بالاماسى جوق. زاۋىت تولىق قۋاتىندا جۇمىس ىستەي باستاعاندا ەلىمىزدىڭ حيميالىق شيكىزات – كاۋستيككە دەگەن سۇرانىسىنىڭ 80 پايىزى, حلور, تۇزدى قىشقىل ءجا­نە گيپوحلوريتكە دەگەن ىشكى رى­نوك سۇرانىسىنىڭ 100 پايىزى قام­تاماسىز ەتىلەدى. جالپى, زاۋ­ىت­تىڭ وندىرىستىك قۋاتى جىلىنا 26 457 توننا حلور, 6600 توننا گيپوحلوريت ناتري, 45000 توننا تۇزدى قىشقىل, 30000 توننا كاۋستيكالىق سودا شىعارۋعا نەگىزدەلگەن. بۇل مەجە 2012 جىل­­دىڭ العاشقى جارتىجىلدىعىندا الىنادى دەپ كۇتىلۋدە. اعىمداعى جىلدىڭ التى ايى ىشىندە «كاۋستيك» اق جالپى قۇ­نى 134,8 ملن. تەنگە بولاتىن 386 توننا ءونىم وندىرگەن. قازىر زاۋىت­تا 452 ادام تۇراقتى جۇمىسپەن قامتىلعان. مۇندا جۇمىس ىستەي­تىندەردىڭ ورتاشا جالاقىسى ءبۇ­گىندە 58 585 تەڭگەدەن اينالاتىن كورىنەدى. زاۋىتتى ارالاۋ بارىسىندا مەملەكەت باسشىسى وسى ءوندىرىس ورتالىعى نەگىزىندە قۇرىلعالى وتىرعان حيميا كلاستەرىنە ارنال­عان ەركىن ەكونوميكالىق ايماق­تىڭ (ەەا) تەحنيكالىق-ەكونومي­كالىق جاعدايىمەن تانىستى. وب­لىس اكىمى باقىتجان ساعىنتاەۆ ارنايى جابدىقتالعان كورنەكى ستەن­دىلەر نەگىزىندە ەلباسىنا «حي­مپارك – پاۆلودار» ەركىن ەكو­نوميكالىق ايماعىنىڭ جاي-جاپ­سارىن باياندادى. ەەا پاۆلودار قالاسىنىڭ سولتۇستىك ونەركاسىپ­تىك ايماعىندا ورنالاسقان. قازىر­گى تاڭدا ەەا-نىڭ جالپى اۋماعى 1200 گەكتار جەر كولەمىن الماق. ەەا قۇرامىندا قازىردىڭ وزىندە ەكى ەڭ ءىرى ينۆەستورلار جۇمىسىن باستاعالى وتىر. ولار: «قازاتو­م­ونەركاسىپ» ۇلتتىق كومپانياسى مەن رەسەيدىڭ «گرۋپپا نيتول» اشىق اكتسيونەرلىك قوعامى بولىپ تابىلادى. «گرۋپپا نيتول» ااق ديرەكتورلار كەڭەسىنىڭ مۇشەسى اناتولي گونچاروۆ وزدەرىنىڭ جوبا­سىمەن مەملەكەت باسشىسىن تا­نىس­تىرا كەلىپ, پاۆلودارداعى ەەا بازاسىندا قۇرىلاتىن بىرلەسكەن كاسىپورىن جىلىنا 12000 توننا جارتىلاي كريستالداندى­رىلعان كرەمني شىعارۋدى نيەت ەتىپ وتىرعاندىعىن اتاپ كورسەتتى. وسى ماقسات ءۇشىن «گرۋپپا نيتول» ااق بۇل جوباعا 1 ميلليرد اقش دوللارى كولەمىندە ين­ۆەستيتسيا قۇيعالى وتىر. سون­داي-اق, ولار بولاشاقتا 1200 جەرگىلىكتى تۇرعىنداردى جۇمىسپەن قامتىماق. بۇل ەكى جاققا دا ءتيىمدى ءارى اۋقىمدى جوبا 2011-2015 جىلدار ارالىعىندا جۇزەگە اسى­رىلماق. اناتولي گونچاروۆتىڭ ايتۋىنشا, رەسەيدىڭ ءىرى حيميا­لىق كومپانياسىن قازاقستانعا ينۆەستيتسيا سالىپ, ۇلكەن ءوندىرىس ورنىن اشۋعا ەلىمىزدەگى قولايلى ينۆەستيتسيالىق احۋال جانە وتە باي شيكىزات قورى قىزىقتىرىپ وتىرعان كورىنەدى. سودان كەيىن ەلباسى «كاۋستيك» اق-تىڭ ءبىر توپ جۇمىس­شى­لا­رى­مەن كەزدەسىپ, پىكىر الىستى. ءوزىن ەرسايىن قاسەنوۆپىن دەپ تانىس­تىرعان زاۋىت مامانى ءوزى­نىڭ وسى كاسىپورىندا 1980 جىل­دان بەرى ەڭبەك ەتىپ كەلە جاتقا­نىن ايتا كەلىپ, پاۆلودار ءوڭىرىن­دە تۇرعىن­داردىڭ تۇرمىسى جىل­دان-جىلعا جاقسارىپ, جاڭا مەكتەپتەر مەن بالاباقشالاردىڭ اشى­لىپ جاتقا­نىن اتاپ كورەتتى. بۇل ءسىزدىڭ ءجۇر­گىزىپ كەلە جاتقان سارا ساياساتىڭىز بەن جوعارى ىسكەرلىگىڭىزدىڭ ارقاسى, دەدى ول ءوز سوزىندە. مەملەكەت باسشىسى وسىدان كەيىن پاۆلودار قالاسىندا جاڭا­دان اشىلعان «ەنەرگەتيك» تەننيس ورتالىعىنا كەلدى. تەننيس ورتا­لىعى 3750 شارشى مەتر اۋماقتى الىپ جاتىر. 2172 شارشى مەتردى الىپ جاتقان ەكى ويىن زالىنداعى 4 تەننيس كورتتارىندا كۇنىنە 200-گە تارتا ادام سپورتپەن شۇعىل­دانا الادى. «ەنەرگەتيك» تەننيس ورتالىعى» جشس-نىڭ باس دي­رەكتورى بايان قۇرمانباەۆانىڭ ايتۋىنشا, وڭىرارالىق جانە حا­لىقارالىق تەننيس جارىستارىن وتكىزۋگە بەيىمدەلگەن تەننيس ور­تا­لىعىندا 264 كورەرمەنگە ار­نال­عان زال بار. «ەنەرگەتيك» تەننيس ورتالى­عىنان شىققاننان كەيىن مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ پاۆلودار وڭىرىندەگى ساپار قو­رى­تىندىسى جونىندە وي ءبولىسىپ, باق وكىلدەرىنە سۇحبات بەردى. مەن وسىنىڭ الدىندا الماتى وبلىسىندا, الماتى قالاسىندا بولدىم. مىنە, پاۆلودار وبلى­سىن­داعى جۇمىس ساپارى دا اياقتا­لىپ قالدى. الداعى ۋاقىتتا ەلى­مىزدىڭ استىقتى وڭىرلەرىن ارالاي­مىن, دەپ باستادى ءسوزىن ەلباسى. ارينە, پاۆلودار ءوڭىرىنىڭ يندۋس­تريالاندىرۋ ماسەلەسى جونىندە وتە ماڭىزدى ورىن الاتىندىعىن اتاپ كورسەتكىم كەلەدى. يندۋس­تريالاندىرۋ باعدارلاماسى بوي­ىن­شا مۇندا جالپى 144 نىسان ىسكە قوسىلماق. ونىڭ ىشىندە 30 نى­سان قازىردىڭ وزىندە پايدالانۋعا بەرىلسە, 12 ءىرى يندۋستريالىق جوبا بيىل جۇزەگە اسىرىلماق. ودان ءارى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى اقسۋ جىلۋ ەلەكتر ستانساسىندا ءىس جۇزىنە اسىرىلىپ جاتقان اۋ­قىم­دى جۇمىستار جونىندە ايتا كەلىپ, «كاۋستيك» اق-تىڭ شەڭبەرىندە قولعا الىنىپ جاتقان كەشەندى جۇمىستارعا توقتالدى. بۇرىنعى اسكەري حيميالىق زاۋىت تولىقتاي قايتا قۇرىلىپ, مۇندا ودىرىسكە قاجەتتى بەيبىت ونىمدەر شىعارا­تىن «كاۋستيك» زاۋىتى جۇمىس ىستەي باستادى, دەدى ەلباسى. زاۋىت قازاقستان ەكونوميكاسى ءۇشىن اسا قاجەتتى كاۋستيكالىق سودا, حلور, تۇزدى قىشقىل شىعارادى. بۇل ونىمدەر تمد مەملەكەتتەرىندە دە, كەدەن وداعىندا دا ۇلكەن سۇرا­نىس­قا يە بولىپ وتىر. وسى زاۋىت ايا­سىندا جاڭا ءوندىرىس كەشەندەرى بوي كوتەرمەك. تاعى دا قوسىمشا جۇ­مىس ورىندارى اشىلاتىن بولادى. ەستەرىڭىزدە بولسا, مەن حالىق­قا جولداعان جولداۋىمدا ەرەسەك قازاقستاندىقتاردىڭ 30 پايىزى جانە بالالار سپورتپەن اينا­لى­سۋى قاجەت ەكەندىگى جونىندە مىندەت قويعان بولاتىنمىن, دەپ جال­عاس­تىردى ءسوزىن مەملەكەت باس­شىسى. مىنە, پاۆلوداردا تاماشا سپورت ءتۇرى – تەننيسپەن شۇعىل­داناتىن ورتالىق اشىلىپ وتىر. مۇنداي ورتالىقتار قازىر قازاق­ستاننىڭ بارلىق وڭىرلەرىندە دە اشىلۋدا. سودان كەيىن ەلباسى ەلىمىزدە جۇمىس ىستەپ جاتقان ۇدەمەلى ين­دۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسىنا, الەۋمەتتىك دامۋ, تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شا­رۋا­شىلىعىن جاڭعىرتۋ, تۇرعىن­دار­دى جۇمىسپەن قامتۋ, ساپالى اۋىز سۋ باعدارلامالارىنا, «جول كارتا­سى-2020» شارالارىنا توق­تا­لا كەلىپ, بۇل باعدارلامالاردىڭ الەۋ­مەت­تىك-ەكونوميكالىق دامۋ ءۇردى­سى­نە قوسىپ وتىرعان يگى ىق­پالىن ەرەكشە اتاپ كورسەتتى. ەل تاۋەل­سىز­دىگىنىڭ 20 جىلدىعى بۇل – بار­لى­عىمىز ءۇشىن قۋانىشتى دا م­ا­ڭىزدى وقيعا, دەدى مەملەكەت باس­شىسى ودان ءارى. وسىناۋ اسا ما­ڭىزدى اتاۋلى كۇندى لايىقتى قار­سى الۋ ءۇشىن ءبىز بارلىق اۋ­ىل­دار­دا, ەلدى مەكەندەردە, قالا­لار­دا ت­ا­زالىق پەن ءتارتىپ ورنا­تۋى­مىز كەرەك. تۇرعىندا­رىمىز­دىڭ دەنساۋ­لى­عىن ودان ءارى نىعايتىپ, بالا­لارىمىزدىڭ ءبىلىم الۋ جاعدايىن جاقسارتۋىمىز قا­جەت. باسقاشا ايتساق, بارلىق شا­ڭىراقتا بىرلىك پەن بەرەكە, ەلىمىزدە تاتۋلىق پەن تۇراقتىلىق بو­لۋى كەرەك. تۇ­راق­تى جۇمىس ور­نى, جوعارى جالاقى, بالالارى­مىزدىڭ ساپالى دا جاق­سى وقۋى بولسا, تۇرعىندارىمىز الدىڭعى قاتارلى كلينيكالاردا دەنساۋلى­عىن نىعايتسا, ودان ار­تىق ادامعا نە كەرەك. ءبىز بولاشاقتا قازاقستان­دىق­تاردىڭ تۇگەلدەي جۇمىسپەن قام­تى­لۋىنا قول جەتكىزۋىمىز قاجەت, دەدى پرەزيدەنت. قازاقستاندىقتار تۇگەل جۇمىس ىستەۋى كەرەك. كىم دە كىم جۇمىس ىستەيتىن بولسا, ونىڭ تۇرمىسى تومەن بولۋى مۇمكىن ەمەس. مەملەكەت ول ءۇشىن بارلىق مۇمكىندىكتەردى جاساپ كەلەدى. جۇ­مىس ورىندارى اشىلۋدا, بيزنەسپەن شۇعىلدانۋعا دا تولىق جاع­داي جاسالۋدا. ال ادامدار جاقسى تۇرمىس قۇرۋى ءۇشىن بىلەك ءتۇرىپ, ەڭبەك ەتۋى قاجەت. ودان كەيىن ەل­باسى جۋرناليستەر قويعان بىرقا­تار سۇراقتارعا جاۋاپ بەردى. جىلقىباي جاعىپار ۇلى.