تۇرمىستى تۇزەۋدىڭ تىڭ ءتاسىلى

ۇكىمەت

«ەگەمەن قازاقستاننىڭ» اپتالىق قوسىمشاسى 

قازىرگى تاڭدا تاۋەلسىز ەل اتا­نىپ, ىرگەسىن بەكىتكەن ەگەمەن ەلىمىز كۇن سايىن قارىشتاپ دامىپ كەلەدى. ەكونوميكامىز دا تۇراق­تى. جاڭا تەحنولوگيالار ءوندىرى­سى­مىزگە ەنىپ كەلەدى. دەسەك تە, جۇ­مىس­سىز­دىق ماسەلەسى قازىرگى تاڭ­دا ەلىمىز­دىڭ الدىندا تۇرعان وزەك­تى ماسەلە بولىپ وتىر. كەشەگى الەم­دىك ەكونو­ميكالىق داعدا­رىس­تى ەڭسەردىك دەگەنىمىزبەن, قازاق ەلىنىڭ يىعىنا ءتۇس­كەن وزىندىك اۋىرت­پالىعى بول­عا­نى دا جاسى­رىن ەمەس. ەلىمىزدە جۇ­مىسسىز ادام­دار سانى 2008 جى­لى 559 مىڭ بولسا, 2010 جىلى بۇل كور­سەت­كىش 6,9-5,5 پايىزعا جەتكەن بولاتىن. وسىعان قاراپ, ەلىمىزدىڭ ازاماتتارىن جۇمىسپەن قامتۋ باستى تولعاندىراتىن ماسەلە ەكەن­دىگىن ايتۋعا بولادى. مىنە, ەلىمىزدەگى وسىنداي جۇ­مىس­سىزدىقتىڭ سالدارىن جويۋ ماق­ساتىندا مەملەكەت باسشىسى ن.ءا.نازارباەۆ ءوزىنىڭ 2011 جىل­عى 28 قاڭتارداعى «بولاشاقتىڭ ىرگەسىن بىرگە قالايمىز!» اتتى قا­زاقستان حالقىنا جولداۋىندا حا­لىقتى جۇمىسپەن قامتۋدىڭ ءتۇ­بە­گەيلى جاڭا ستراتەگياسىن ازىرلەۋ مىندەتىن جۇكتەگەن بولاتىن. ەل­با­سى حالىققا جولداۋىندا ەل ۇكى­مەتى الدىندا ەڭبەك رىنوگى­نىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ, تابىسى از ادامداردى, جۇمىسسىزدار مەن ءوز بەتىنشە جۇمىسپەن اينالى­سۋ­شى­لاردى جۇمىسپەن ناتيجەلى قامتۋعا جاردەمدەسۋدىڭ بەلسەندى باعدارلا­ما­لارىنا تارتۋ مىندەتتەرى تۇرعان­دىعىن ەرەكشە اتاپ وتكەن ەدى. وسىعان سايكەس, ەلباسىنىڭ تاپ­سىر­ماسى بويىنشا ەلىمىزدە «جۇ­مىسپەن قامتۋ – 2020» باع­دار­لاماسى ازىرلەنگەن بولاتىن. وسى باعدارلامانىڭ جوباسى اعىم­­داعى جىلدىڭ 15 اقپانىندا پرەمەر-مينيستر ك.ءماسىموۆتىڭ جەتەكشىلىگىمەن وتكەن ۇكىمەت وتى­رىسىندا ماقۇلداندى. باع­دار­لاما 2011 جىلعى 1 شىلدەدەن باستاپ ىسكە اسىرىلا باستادى. ەلىمىزدە بۇرىن-سوڭدى بولما­عان بىرەگەي جوبا بولىپ تابىلا­تىن جاڭا باعدارلامانىڭ ماقسا­تى – جۇمىسپەن تۇراقتى جانە ءنا­تيجەلى قامتۋعا جاردەمدەسۋ ار­قى­لى حالىقتىڭ تابىسىن ارت­تىرۋ بولىپ وتىر. الدىنا ءوز بەتىنشە جۇمىسپەن اينالىسۋشىلاردى, جۇمىسسىز­دار­دى جانە تابىسى از ادامداردى جۇمىسپەن قامتۋدىڭ بەلسەندى باع­دارلامالارىنا تارتۋ, ين­دۋس­تريا­لاندىرۋ باعدارلاماسىن ىسكە اسى­رۋ ءۇشىن كادر الەۋەتىن دامىتۋ, اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەك كورسەتۋ جۇيەسىن جەتىلدىرۋ سەكىلدى اسا ما­ڭىز­دى جانە ءىرى مىندەتتەردى قوي­عان مەملەكەتتىك باعدارلا­مامەن 1,5 ملن.-عا دەيىن ادام جۇمىسپەن قامتىلاتىن بولادى. مۇنى ءوز كەزەگىندە تۇڭعىش رەت جۇزەگە اسىپ وتىرعان بۇل باعدارلامانىڭ جەتىستىگى دەۋگە بولادى. – ءۇش باعىتتا, ءۇش كەزەڭ بو­يىن­شا جۇزەگە اسىرىلاتىن مەملەكەتتىك باعدارلاما بەلگىلەنگەن وسى ون جىلدىڭ ىشىندە ەلىمىزدە مىڭداعان تۇراقتى جۇمىس ورىن­دارى اشىلىپ, مىڭداعان ادامدار جاڭا جۇمىس كوزىمەن قامتاماسىز ەتىلەتىن بولادى, – دەيدى ەلىمىزدىڭ ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ ءمينيسترى گ.ابدىقالىقوۆا. گۇلشارا ناۋشاقىزىنىڭ ايتۋىن­شا, بۇل ازىرلەنگەن باعدارلا­ما­نىڭ بۇرىنعى دايىندالعان باع­دار­لامالاردان ۇلكەن ايىرما­شى­لى­عى بار. مەملەكەتتىڭ بۇل جول­عى جوباسى كەڭ قانات جايىپ, ءوز ءىس-شارالارىنا, تۇڭعىش رەت تەك جۇمىسسىزداردى عانا ەمەس, ءوزىن-ءوزى جۇمىسپەن قامتۋشى جانە از قامتىلعان ازاماتتاردى تارتپاق. قازىرگى تاڭدا قازاقستاندا ءوزىن-ءوزى جۇمىسپەن قامتىعاندار سانى جالپى ەڭبەكپەن قامتىل­عان­داردىڭ 33,3 پايىزىن قۇراي­دى. ياعني 2,7 ميلليون ادام ناقتى بەكىتىلگەن ەڭبەكاقىسىز, ءوز بەتىمەن كۇن كورۋدە. سوندىقتان ۇزاق مەرزىمدى مەملەكەتتىڭ باعدارلا­ما­سى 8,2 پايىزدىق كەدەيلىكتىڭ كولەمىن 6 پايىزعا دەيىن قىسقار­تۋ­دى كوزدەپ وتىر. ال جۇمىسسىز­دىق دەڭگەيى 5,5 پايىزدان اس­پاۋىن قاداعالايدى. ەلىمىزدە تۇڭ­عىش رەت قولعا الىنىپ وتىرعان جۇمىسسىزدىقپەن كۇرەستىڭ اۋ­قىم­دى جوباسىن ىسكە اسىرۋ ءۇشىن ءوز كەزەگىندە 40 ملرد. تەڭگە قاراس­تىرىلعان. تاعى ءبىر ايتا كەتەرلىگى, ۇنەمى ۇكىمەتتىڭ قاداعا­لاۋىن­دا بولاتىن اتالمىش جوبا اياسىن­دا اۋىل جاستارىنا دا كوپ كوڭىل بولىنگەن. ءوز الدىنا كەڭ دە اۋ­قى­مى زور مىندەتتەر جۇكتەپ, ەلىمىزدە كۇننەن كۇنگە كوبەيىپ كەلە جاتقان تۇيتكىلدى پروبلەمالاردى شەشۋدىڭ كىلتىنە اينالىپ وتىر­عان وسىناۋ باعدارلاما قاجەت بول­­عان جاعدايدا ينجەنەرلىك-كوم­مۋني­كا­تسيالىق ينفراقۇرى­لىم­­دى دامىتۋ ءۇشىن جولدار, جى­لۋمەن جانە سۋمەن جابدىقتاۋ, تەلەفون جانە ەلەكتر جەلىلەرىنە جەتىسپەيتىن ينفراقۇرىلىمدى سالۋ سىندى قوسىمشا قولداۋ دا كورسەتەدى. «جۇمىسپەن قامتۋ-2020» باعدارلاماسىنىڭ نەگىزگى باعىتتارى ءبىرىنشى باعىت – كاسىپتىك وقىتۋ ارقىلى جۇمىسقا ورنالاستىرۋ. ەكىنشى باعىت – اۋىلدا كاسىپتەرىن اشىپ, جۇمىس ىستەپ جاتقاندارعا كومەكتەسۋ. ءۇشىنشى باعىت – تۇرعىلىقتى جەرىندە جۇمىسقا ورنالاستىرۋ, ەگەر ول ەلدى مەكەندە جۇمىس جوق بولسا, بولاشاعى بار دەپ سانالاتىن باسقا جەرلەرگە كوشىپ-قونۋدىڭ جولاقىسىن تولەي وتىرىپ, كوشىرۋ. مۇحتار يبرايموۆ.