سەرىگىڭدى قۇتقارماي, ءوزىڭ امان قالمايسىڭ
قازىر قارجى تاقىرىبى الەمدىك اڭگىمەلەرگە كوبىرەك ارقاۋ بولىپ ءجۇر. الدىمەن اقش دەفولت قاۋپىنە ۇشىراپ, ءاۋپىرىمدەپ امان قالدى. ەندىگى اڭگىمە ەۋروپاعا اۋىستى. كارى قۇرلىق, ونىڭ جەتەكشى ەلدەرى الدا بولۋى ىقتيمال ەكونوميكالىق داعدارىستى كوتەرە الا ما دەيدى.
ءيا, اڭگىمە قارجىلىق قيىندىققا ۇشىراپ, ەكونوميكالىق كۇيرەۋ شەگىنە جەتكەن ەلدەر تۋرالى ەمەس, قايتا سول ەۋروپاعا تىرەۋ بولىپ وتىرعان گەرمانيا, فرانتسيا سياقتى الپاۋىت ەلدەر جايىندا بولىپ وتىر. الدا تاعى دا ەكونوميكالىق داعدارىس قيىندىعى تۋا قالسا, ولاردىڭ باسقالارعا قولۇشىن بەرەر قاۋقارى جوق, الدىمەن ءوز قامىن ويلاۋى كەرەك دەگەندى ايتادى.
كەشەگى الەمدىك ەكونوميكالىق داعدارىس تالايلارعا قاتتى ءتيدى. ءتىپتى وزدەرىن دامىعان ەلدەر ساناتىنا قوساتىندار دا باسقالارعا الاقان جايىپ, كومەك سۇراۋعا ءماجبۇر بولدى. بۇرىندارى حالقىنىڭ تۇرمىس جاعدايىنا بايلانىستى الدىڭعى قاتارلى ەلدەر ساپىنا قوسىلاتىن يسلانديا ءبىرىنشى بولىپ داعدارىسقا ۇشىرادى. ەل ۇكىمەتى سىرتتان العان قارىزىن وتەۋگە قارجىسى جوقتىعىن, بانكروت شەگىندە تۇرعانىن مالىمدەدى. كومەككە حۆق كەلدى, اۋقىمدى نەسيە بەردى. ۇكىمەت ءوز ۆاليۋتاسىن ءۇش مارتە دەۆالۆاتسيالادى.
ال ەندى سول داعدارىسقا ەۋروپا ايماعىندا ويداعىداي توتەپ بەرگەن, ودان قينالماي شىققان گەرمانيا مەن فرانتسيا بولدى. ونىڭ سىرىن قازىر ماماندار مەن ساراپشىلار مىناداي ءۇش جاعدايعا بايلانىستىرادى: بىرىنشىدەن, ولار ىشكى ەكونوميكالىق پروبلەمالارعا جەدەل نازار اۋدارىپ, ونى ءوز كۇشىمەن شەشتى; ەكىنشىدەن, ءوز جاعدايىن وڭداپ الماي, باسقالارعا قارجىلاي كومەك بەرۋدەن باس تارتسا; ءۇشىنشىدەن, ءوزدەرىنە ءبولىنگەن قارجىنى بارىنشا قاداعالاپ, ءتيىمدى جۇمساپتى.
جاقسىدان دا, جاماننان دا ساباق بار. ال وسى جۇرت سودان نەگە قورىتىندى جاسامايدى دەگەن ساۋال-تالاپتىڭ دا ءجونى بار سياقتى. داعدارىس ءوتتى-اۋ دەگەن كەزەڭگە اياق باسقان شاقتا ءبىراز ەل, ايتارلىقتاي دامىعان ەلدەر قايتادان ەكونوميكالىق قيىندىقتى باستان كەشىپ جاتىر. سوعان قاراپ بەلگىلى عالىمدار مەن ساراپشىلار داعدارىستىڭ ەكىنشى كەزەڭى باستالدى دەگەن پىكىر ايتادى.
ول گرەكيادان باستالدى دەيدى جۇرت. بەلگىلى ءداستۇرى, ابىروي-بەدەلى بار وسى ەل قارىزعا بەلشەسىنەن باتىپ, ونى تولەۋگە شاماسى كەلمەي, بانكروتقا ۇشىرار شاقتا وعان گەرمانيا مەن فرانتسيا كومەككە كەلدى – 110 ميلليارد ەۋرو قارجى بەردى. نەمىستەر مەن فرانتسۋزدار قارجىسى تاسقاندىقتان ەمەس, ەۋرووداقتىڭ ءبىر مۇشەسى قارجىلىق قۇردىمعا قۇلاسا, ونىڭ سول قۇردىمعا باسقالاردى دا تارتاتىنىن ءبىلدى. سونى ويلاپ, باسقالار دا ۇلەس قوسىپ, گرەكتەرگە كومەكتىڭ كولەمى 260 ميلليارد ەۋروعا جەتكەن. بىراق گرەكيانىڭ جاعدايى وڭالا قويعان جوق.
تەك گرەكيا عانا ەمەس, ونىڭ سوڭىنان ەرگەندەي, پورتۋگاليا, يسپانيا, يتاليا دا كۇردەلى قارجىلىق قيىندىققا ۇشىرادى. يتالياداي الىپ دەرجاۆانىڭ مەملەكەتتىك قارىزى جالپى ىشكى ءونىمنىڭ 120 پايىزىن قۇرادى. بۇل 1,9 تريلليون ەۋرو! ونى ەۋرووداقتاي الىپ ءبىرلەستىكتىڭ ءوزى قۇتقارۋى دا ەكىتالاي.
باشار اسادتىڭ تىرەكتەرى تەڭسەلىپ تۇر
ءدال ورازانىڭ قارساڭىندا سيريا پرەزيدەنتى باشار اساد ءوز اسكەرىنە ءبىر ايداي قورشاۋدا تۇرعان حاما قالاسىنا باسىپ كىرۋگە بۇيرىق بەردى. قالا ىشىندەگى قاقتىعىستان 100-گە تارتا ادام قازا تاپقان كورىنەدى.
ءبىرازدان بەرى سيريا, ونىڭ پرەزيدەنتى باشار اساد داۋ ورتاسىندا. سوناۋ ناۋرىزدا ەلدە قارسىلاستار باس كوتەرىپ, ونى بيلىك كۇشپەن باسقالى بەرى باتىس پرەزيدەنت باشار اسادتى ايىپتاپ ءجۇر. قاشان دا باتىسقا قارسى جۇرەتىن رەسەي سيرياعا قارسى قاتاڭ شارالار قولدانۋعا قارسىلىق ءبىلدىرىپ كەلەدى. ۆەتو قۇقى بار رەسەي مەن قىتاي ونداي شەشىمدى وتكىزبەيتىندىكتەن دە, بۇل ماسەلە بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىندە كەڭ تالقىلانباي كەلگەن.
ماسكەۋ سيرياعا قارسى سانكتسيانى قولدامايتىنىن اشىق اڭعارتقان. سونداعى ءدالەلى – بۇۇ سونداي قارار قابىلداسا, باتىس ەلدەرى ونى ارتىعىراق پايدالانىپ, ليۆياداعىداي جاعداي قالىپتاسادى دەيدى. اساد كاددافي ەمەس, ول دەموكراتياعا جاقىن, رەفورمالار جاساۋعا ءازىر دەگەندى العا توسادى. بىراق سيريا پرەزيدەنتى مۇنداي قولداۋدان كەيىن ءوزىنىڭ وپپوزيتسياعا قارسى جازالاۋ ارەكەتتەرىن كۇشەيتە ءتۇستى. ءدال قازىر سول اسادتان گورى ونى بارىنشا قولداعان رەسەيلىكتەر ىڭعايسىز جاعدايعا كوبىرەك قالىپ وتىرعانداي كورىنەدى. قيسىنعا سالعاندا, اۋ, قىزعىشتاي قورعاعاندارىڭنىڭ ءتۇرى مىناۋ, حالقىن قانعا بوكتىرىپ جاتىر دەگەنگە ماسكەۋدىڭ قايتارار جاۋابى قيىن.
باسقالار باشار اسادتى استارلاپ قورعاسا, يران اشىق قورعاپ كەلگەنى انىق. بۇل ەكى ەل ءبىر-بىرىنە تىرەكتەي. تەھران بۇل ەلدەن كومەگىن ايامايتىنى بەلگىلى. بىراق ونىڭ دا شەگى بار. ونان سوڭ, ءىستىڭ وڭعا باسپايتىنىنا كوزى جەتسە, ولار دا ءوز قارجىلارىن جەلگە شاشا بەرگىسى جوق. ءسويتىپ, سيريا بيلىگى كۇن وتكەن سايىن ءوز تىرەكتەرىنەن ايىرىلىپ, تەڭسەلە باستادى.
ارينە, سيريا بيلىگىن تەڭسەلتىپ تۇرعان ەڭ الدىمەن ءوز ىشىندەگى قارسىلاستارى. بارعان سايىن وپپوزيتسيا جاعىنا ءوتۋشىلەر, ونى قولداۋشىلار كوبەيىپ كەلەدى. ساراپشىلاردىڭ بولجامى بويىنشا, ەلدە اساد تارتىبىنە قارسىلار ءتورت توپتى قۇرايدى ەكەن: بىرىنشىدەن, قاتاڭ بيلىكتى ايىپتايتىن زيالى قاۋىم, ەكىنشىدەن, قۋدالانعان بۇرىنعى بيلىك ادامدارى, ءۇشىنشىدەن, كۋردتار دا وپپوزيتسيا جاعىندا, تورتىنشىدەن, رەجيمگە قارسى يسلام قوزعالىسى. وسى جەردە ايتاتىن ءبىر جاي: ەل حالقىنىڭ كوپشىلىگى سۋننيتتەر بولسا, بيلىك قۇرامىنداعىلار دا, اسادتىڭ ءوزى دە يسلامنىڭ الاۋيت تارماعىن ۇستانادى. دەمەك, ءدىندارلاردان بيلىككە قولداۋ از.
قازىر وپپوزيتسيا ايتارلىقتاي كۇش الىپ وتىر. تۇركيادا, ىستامبۇل قالاسىندا سيريانى قۇتقارۋ ۇلتتىق كەڭەسىنىڭ قۇرىلۋى وپپوزيتسيانىڭ باسىن بىرىكتىرەتىن كۇشكە اينالۋى ءمۇمكىن. سونداي-اق كوپ نارسەدەن بەيحابار اسكەريلەردىڭ دە كوزدەرى اشىلا باستاعانداي. ولاردىڭ بەلگىلى ءبىر بولىگى قارسىلاستار جاعىنا شىعاتىن بولسا, اساد رەجىمىنىڭ وپپوزيتسياعا توتەپ بەرۋى قيىن.
ماماديار جاقىپ.