اتىراۋدا بيزنەستىڭ قاي ءتۇرى بولسا دا ونى مۇناي-گاز ونەركاسىبىمەن بايلانىستىرۋعا تولىق نەگىز بار. ويتكەنى, مۇنايلى وڭىردە بۇل سالا قارقىندى دامۋعا بەت الدى. وڭىردە وتاندىق كاسىپورىندارمەن بىرگە شەتەلدىكتەرمەن بىرلەسكەن كومپانيالار دا «قارا التىن» قاينارىن تاسىتۋعا بەل شەشە كىرىسكەن. سول سەبەپتەن, وسى سالاداعى كاسىپورىندار ءوز يگىلىگى ءۇشىن قاجەت ونىمدەردى قىمبات بولسا دا شەتەلدەن تاسىمالداۋدان تارتىنبايدى. بۇدان 10-15 جىل بۇرىن ءدال وسىلاي بولىپ كەلگەن. ءالى دە سولاي ەكەنى بايقالادى. نەگە؟ ويتكەنى, سول كەزەڭدە اتىراۋدى ايتپاعاندا, ەلىمىزدىڭ وزگە وڭىرلەرىندە دە ناق مۇناي-گاز ونەركاسىبىنىڭ سۇرانىسىن وتەي الاتىنداي باسەكەگە قابىلەتتى ءارى ساپالى ونىمدەر شىعارۋ قولعا الىنباعان ەدى. وسى سالا سۇرانىسىن قامتاماسىز ەتەتىن كەي ءونىمدەر ءالى دە شەتەلدەن الىنادى. ەندى سول ولقىلىقتىڭ ورنى تولاتىنداي جاڭا ءبىر مۇمكىندىككە جول اشىلىپ وتىر.
مۇناي-گاز ونەركاسىبىنە قاجەت ونىمدەردىڭ سانىندا شەك جوق. بۇل سالاعا ساپالى قۇبىرلار, بۇراندالى سوراپتار, ءتۇرلى كولىكتەر دە, ءتىپتى ارنايى كيىمدەر دە كەرەك. مۇناي كەنىشتەرىنەن مول ءونىم الۋ ماقساتىندا گەولوگيالىق-تەحنيكالىق شارالاردى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن تەحنولوگيالىق ەرىتىندىلەردى دە قاجەت ەتەدى. ال ۇڭعىمالاردان ءوندىرىلگەن مۇنايدى ورتاق قازاندارعا تاسىمالداۋ قامىمەن توسەلگەن قۇبىرلاردى ورايتىن, ولاردىڭ اراسىنا توسەلەتىن تىعىزداعىش زاتتارعا مۇناي كاسىپورىندارىنىڭ سۇرانىسى بۇرىنعىدان دا ارتا باستادى. وزگەسىن بىلاي قويعاندا, مۇناي قۇبىرلارىن ورايتىن, ولاردىڭ اراسىنا توسەلەتىن تىعىزداعىش زاتتار قىتاي, ۇلىبريتانيا سەكىلدى شەتەلدەردەن ساتىپ الىناتىنىن جوققا شىعارۋعا بولمايدى. ەندى ەلىمىزدەگى مۇناي-گاز ونەركاسىبى ءۇشىن ەڭ قاجەت وسىنداي ءونىمدى اتىراۋدان شىعارۋعا «نوۆۋس سيلينگ كاسپيان» بىرلەسكەن كاسىپورنى وڭ قادام جاسادى. بىرلەسكەن كاسىپورىنعا ورىنگۇل ەسجانوۆا باسشىلىق جاسايدى.
ورىنگۇل ەسجانوۆانىڭ ايتۋىنشا, بىرلەسكەن كاسىپورىن قۇرۋ يدەياسى ەكى جىل بۇرىن تۋىنداعان. سول جىلى 15 اداممەن جۇمىس جاساي باستاعان وتاندىق كاسىپورىن – «يۋلمار-سەرۆيستى» باسقاراتىن قازاقتىڭ قىزى ونى شەتەلدىك كومپانيالاردىڭ تاپسىرىسىن ورىنداي الاتىن ىرگەلى ۇجىمعا اينالدىرا ءبىلىپتى. اعىلشىننىڭ ايگىلى FDS Group كومپانيالار توبىنىڭ قۇرامىنا كىرەتىن «نوۆۋس سيلينگ ليميتەد» كاسىپورنىمەن ارادا ىسكەرلىك بايلانىس ورناتىپ, اتىراۋدا بىرلەسكەن جوبانى ىسكە اسىرۋعا ۋاعدا جاسالعان ەكەن. ءسويتىپ, بىلتىر وتاندىق جانە اعىلشىندىق كاسىپورىنداردىڭ بىرلەسۋىمەن قۇرىلعان «نوۆۋس سيلينگ كاسپيان» جالپى قۇنى 160 ميلليون تەڭگەلىك تسەح قۇرىلىسىن سالۋدى قولعا الىپتى. مۇندا وندىرىلەتىن نەگىزگى ءونىم – سان-الۋان قۇبىرلار اراسىنا سالىناتىن ارناۋلى تەحنيكالىق ورامدار, ياعني تىعىزداعىش توسەمدەر شىعارۋ. بىرلەسكەن كاسىپورىن ديرەكتورى ورىنگۇل ەسجانوۆا: «ءبىزدىڭ تسەحتان شىعارىلاتىن ءونىمنىڭ تانىستىرىلىمى شىلدەنىڭ باسىندا استانادا وتكەن ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسى شەڭبەرىندەگى جاڭا ونىمدەر كورمەسىندە ەلباسى نازارىنا ۇسىنىلدى. وسى كورمەدە ەلىمىزدە بۇرىن-سوڭدى شىعارىلماعان جاڭا ونىممەن مۇناي جانە گاز مينيسترلىگىنىڭ, «قازمۇنايگاز» ۇلتتىق كومپانياسىنىڭ وكىلدەرى دە تانىستى», دەيدى.
اتىراۋدا شىعارىلا باستاعان جاڭا ءونىمنىڭ ماڭىزىن وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى اسقار ءابدىروۆ بىلايشا سيپاتتاپ بەردى. «بۇل – قازاقستاندىق جانە اعىلشىندىق بيزنەستىڭ بىرلەسۋىمەن قولعا الىنعان جاڭا جوبا. سونىمەن بىرگە, بۇل ەلباسىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆ وتاندىق ەكونوميكاعا شەتەل ينۆەستيتسياسىن كوپتەپ تارتۋعا بايلانىستى بەرگەن تاپسىرماسىنىڭ ورىندالۋىنىڭ ناقتى كورىنىسى. ەڭ باستىسى, جاڭا ءونىمنىڭ ءبىزدىڭ وڭىردە شىعارىلۋى مۇناي-گاز ونەركاسىبىندەگى قازاقستاندىق ۇلەستى مولايتۋعا تىڭ قادام جاسايدى. مۇناي كومپانيالارى ەندى مۇنداي ءونىمدى بۇرىنعىداي شەتەلدەن ساتىپ الۋعا شىعىندالماي, ەڭ ساپالى, ەڭ قاجەتتى ءونىمدى جەرگىلىكتى جەردەن الۋىنا جول اشىلىپ وتىر», دەيدى وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى ا. ءابدىروۆ.
قازاقستاندىق ۇلەس دەمەكشى, مۇناي-گاز ونەركاسىبى ءۇشىن ەڭ قاجەتتى ءونىمدى شىعاراتىن كاسىپورىن اكتيۆىنىڭ باسىم بولىگى, ياعني, 51 پايىزى قازاقستاندىق كاسىپورىنعا تيەسىلى. شەتەلدىك ينۆەستور تەك 49 پايىزدىق اكتيۆكە يەلىك ەتەدى, دەيدى ورىنگۇل ەسجانوۆا. تسەحتاعى قوندىرعىلار الەمدىك تالاپقا سايكەس وزىق تەحنولوگيامەن جابدىقتالعان. مۇندا 14 ادام تۇراقتى جۇمىسقا تارتىلعان. ونىڭ ەكەۋى نيكولاي كادىنتسەۆ پەن الەكساندر كونوۆالەۆ ۇلىبريتانياداعى وسىنداي ءونىم شىعاراتىن زاۋىتتا ءتاجىريبەدەن ءوتىپ, وزىق تەحنولوگيامەن ساپالى ءونىم شىعارۋدىڭ قىر-سىرىنا قانىعىپ كەلىپتى. تسەحتاعى جۇمىستاردىڭ بارلىعى دەرلىك اۆتوماتتاندىرىلعان, كومپيۋتەرمەن باسقارىلادى. بۇل كۇندەرى جۇمىس ىستەي باستاعانىنا ءبىر اي تولماسا دا اتىراۋداعى تسەحتا «تەڭىزشەۆرويل» جانە PSN بىرلەسكەن كاسىپورىندارىنىڭ تاپسىرىستارىمەن ءونىم شىعارىلۋدا. بۇل كومپانيالار ساتىپ الاتىن ءونىمنىڭ ساپاسىنا بارىنشا نازار اۋدارادى. اناۋ-مىناۋ ءونىمدى بىرەۋدىڭ كوزى, بىرەۋدىڭ ءوزى جاقسى قاعيدامەن المايدى. دەمەك, جاڭا تسەح ءونىمىنىڭ ساپاسى جوعارى بولعانى عوي.
– جاقىندا ءبىزدىڭ تسەحقا ازەربايجان ەلىندەگى مۇناي كومپانيالارىنىڭ بىرىنەن تاپسىرىس ءتۇستى. ولار نەگىزىندە ۇلىبريتانياداعى زاۋىتقا تاپسىرىس بەرگەن عوي. ال شەتەلدەگى ءارىپتەستەرىمىز مۇنداي ءونىم قازاقستاننىڭ اتىراۋ وبلىسىندا شىعارىلادى. سىزدەرگە تاپسىرىستى اتىراۋداعى تسەحقا بەرىپ, قاجەتتى ءونىمدى سول جاقتان ساتىپ العان تيىمدىرەك بولادى دەپ اقىل قوسىپتى. قازىر ازەربايجاندىق تاپسىرىس بەرۋشىلەردىڭ سۇرانىسىن قامتاماسىز ەتۋگە كىرىستىك, –دەيدى ورىنگۇل ەسجانوۆا.
وسى كەزگە دەيىن اتالعان ءونىم تەك قازاقستاندا عانا ەمەس, تمد ەلدەرىندە دە شىعارىلماعانىن ەسكەرسەك, وتاندىق مۇناي كومپانيالارى ءۇشىن ەڭ تاپتىرماس ءونىم بولعالى تۇر. ماسەلەن, قازىر اتىراۋدا گاز-حيميا كەشەنىنىڭ قۇرىلىسى باستالدى. اتىراۋ مۇناي وڭدەۋ زاۋىتىندا قايتا جاڭعىرتۋ جۇمىستارى قارقىن الۋدا. «تەڭىز» كەنىشىنەن باستاۋ الىپ, قارا تەڭىز جاعالاۋىنا دەيىن سوزىلاتىن كاسپي قۇبىر جەلىسىن كەڭەيتۋ جوباسىنىڭ قۇرىلىسى باستالعانى ايان. مىنە, باسقاسىن ايتپاعاندا, تەك وسى ءۇش جوبانى ىسكە اسىرۋ بارىسىندا قۇبىرلاردىڭ اراسىن تىعىزداۋعا اتالعان تسەحتىڭ شىعاراتىن ءونىمى تاپتىرماس ولجا ەمەس پە؟ ويتكەنى, ءدال وسىنداي ءونىمدى الىس شەتەلدەن تاسىمالداۋ شىعىنى ەداۋىر قىمباتقا شىعادى. ال جەرگىلىكتى جەردەگى ءونىمنىڭ باعاسى يمپورتتان الدەقايدا ارزانعا تۇسەدى. بىراق, بىرلەسكەن كاسىپورىن ديرەكتورى و. ەسجانوۆا ايتقانداي, ازىرگە وتاندىق مۇناي كومپانيالارىنان, اتالعان جوبالاردى ىسكە اسىرۋشى مەردىگەرلەردەن دە تاپسىرىس ءتۇسە قويماپتى. نەگە؟ الدە اتالعان جوبالاردى ىسكە اسىرۋشى كومپانيالار قىمبات بولسا دا شەتەلدىكىنە كوز تىگىپ وتىر ما؟!
ازىرگە اتىراۋداعى جاڭادان جۇمىس ىستەي باستاعان تسەحتىڭ ۇجىمى ازەربايجاندىق جانە ءوڭىردەگى شەتەلدىك كومپانيالاردىڭ تاپسىرىسىن ورىنداۋعا قىزۋ كىرىستى.
جولداسبەك شوپەعۇل,
اتىراۋ وبلىسى.