ارداگەر
ماڭعىستاۋ مۇنايى جەتىبايدا 1961 جىلى 5 شىلدەدە № 6 ۇڭعىدان اتقىلاعان مۇناي بۇرقاعىنان باستالادى. تۇڭعىش مۇناي بۇرقاعى اتقىلاعان ۇڭعىنىڭ ۇستىنە ورناتىلعان شاڭىراق ماكەتىنىڭ بەتاشار لەنتاسىن قيۋ قۇرمەتى كومپانيانىڭ سول كەزدەگى باس ديرەكتورى ۇزاقباي قارابالينمەن بىرگە قر جەر قويناۋىنىڭ قۇرمەتتى بارلاۋشىسى, بۇرقاقتى العاش ءوز قولىمەن اتتىرۋشىلاردىڭ ءبىرى, وسى ءوڭىردىڭ ءتول پەرزەنتى, ابزال ازامات قايىپ ازانباي ۇلىنا بەرىلۋى تەگىن ەمەس ەدى... سول كەزدە, ياعني, بۇدان 50 جىل بۇرىن بولعان وقيعانى قايىپ بىلاي دەپ ەسىنە الادى: - بۇرقاق 5 شىلدەگە قاراعان تۇنگى ساعات 22.00 شاماسىندا ب.باجىكوۆتىڭ ۆاحتاسىندا اتتى. باسقارۋ پۋلتىندە بۇرعىشى بيسەنعالي باجىكوۆ تۇرعان. كەنەت ماڭايدى جەر استى تۇڭعيىعىنان ىشقىنا شىققان شۋىل ۇرەيى باسىپ كەتەدى. بۇرعىلاۋ الاڭىندا جۇرگەندەر بەينە جەر سىلكىنىپ كەتكەندەي كۇي كەشكەن. سول زور داۋىستىڭ ارتىن الا قاس-قاعىم ساتتە تۇربا اۋىزىنان ىستىق سۇيىق ەرىتىندى اتقىلاي جونەلگەن عوي. بيىكتىگى 41 مەترلىك الىپ «ۋرالمىش-5د» مۇناراسى جاس تال شىبىقتاي ءدىر-ءدىر ەتىپ تەڭسەلىپ كەتكەن. بيسەكەڭ ەمبىنىڭ تالاي مۇناي-گاز فونتاندارىن اتتىرىپ, اۋىزدىقتاعان اسا تاجىريبەلى بۇرعىشى بولاتىن. ول قاراۋىنداعىلاردى سابىرلىلىققا شاقىرىپ, سوندا دا داۋىسى تارعىلدانا شىعىپ, تەز-تەز تاپسىرمالارىن بەرىپ ۇلگەرەدى: «كەسىكباي, نايزابەك تۇربانىڭ اۋىزىنا فونتاندى ارماتۋرانىڭ فليانس-شايباسىن ورناتىڭدار! ەرمۇقان ديزەلدىڭ قاسىنان شىقپا, سوندىرۋگە ءازىر تۇر!» مانا جۇمىس باستالار كەزدە ءبىر نارسەنىڭ قاۋپىن سەزگەن بيسەكەڭ ينجەنەر-گەولوگ ۆاديم تەۆياشەۆكە: «تۇربا جىبەرىپ جاتقان كەزدە توسىننان مۇناي اتىپ كەتىپ, اشىق فونتان جاساپ الارمىز, ۆاديم, فونتاندى ارماتۋراعا فليانس-شايبا ورناتىپ الالىق» دەگەن ەكەن. بىراق وعان ءوزىن بىلەمدىگى كوپ گەولوگ كونبەي, «ايتىپ تۇرعانىڭ قايداعى اشىق فونتان, تەز بىتىرەلىك, تۇربانى توقتاۋسىز جىبەرە بەرىڭدەر!» دەپ ءتارتىپكە شاقىرادى. ارينە فليانس-شايبا تۇربالاردى زابويعا تەز جىبەرۋگە كەدەرگى كەلتىرەتىن. ينجەنەر-گەولوگ دەگەن اتى بار ءوزىنىڭ ەمەس قاراپايىم بۇرعىشىنىڭ ايتقانى ايداي كەلگەن سوڭ, تەۆياشەۆ تا ءوڭ-ءتۇسسىز «ەندى نە ىستەيمىز» دەپ بيسەنعاليعا جۇگىرگەن عوي. «اشىق فونتان» دەگەن بارلاۋشىلار تىلىندە «اۆاريا» دەگەن ءسوز. امال نە جوعارى قىسىممەن اتقىلاعان ىستىق سۇيىقتىق ارالاس ەرىتىندى قۋاتى فونتاندى اۋىزدىقتايتىن قۇرالدى ورناتۋعا بۇرعىشىلارعا ءمۇمكىندىك بەرمەيدى. وسى كەزدە سۇيىق ەرىتىندىنىڭ ارتىن الا مۇناي اتا جونەلەدى. مۇندايدا نە ىستەۋ كەرەكتىگىن جاقسى بىلەتىن ءتاجىريبەلى بۇرعىشى ب.باجىكوۆ ءورت قاۋىپسىزدىگىن ساقتاپ موتوردى ءسوندىرتىپ ۇلگەرەدى... تاڭ اتا بريگادانىڭ بارلىق مۇشەلەرى ۇڭعى باسىنا جينالدىق. مۇنارا قارا مۇنايعا شومىلىپ تۇر. قۋانىشىمىزدا شەك جوق. بەتىمىزدى مۇنايعا جۋدىق. «ءورت بولادى-اۋ» دەگەن قاۋىپ ءبىرىمىزدىڭ ويىمىزدا بولسايشى. ءبارىمىزدىڭ دە جىلتىراعان كوزدەرىمىز بەن اقسيعان تىستەرىمىز عانا كورىنەدى. ءاپ-ساتتە مۇنارا جانىنداعى ويپاڭدا, قاپ-قارا مۇناي كولى پايدا بولدى. بىرنەشە بۋلدوزەر مۇناي ءۇشىن قويما-ناۋالار قازىپ تا ۇلگەردى... ماڭعىستاۋ ولكەسىنەن شىققان العاشقى بۇرعىشىلاردىڭ ءبىرى, «قازاقستان رەسپۋبليكاسى جەر قويناۋىنىڭ قۇرمەتتى بارلاۋشىسى», بۇگىنگى زەينەتكەر قايىپ ازانباەۆ وسى ءبىر ۇمىتىلماس وقيعانى ايتۋدان ەش جالىعىپ كورگەن ەمەس. – فونتان اتقان سول كۇنى «ماڭعىستاۋمۇنايگازبارلاۋ» ترەسىنىڭ باس ينجەنەرى اساباي حيسمەتوۆ جەتىبايدا بولاتىن, – دەدى ول. – ترەست تاراپىنان بۇرقاقتى تەز ارادا اۋىزدىقتاۋدىڭ شۇعىل شارالارى الىندى. بۇل جۇمىستارعا وسى سالانىڭ ءبىلگىرلەرى, تالاي اتىلعان بۇرقاقتارعا قالاي باس ءبىلدىرۋ جولدارىن باستارىنان كەشىرگەن ينجەنەرلەر حاسان تاجيەۆ, ءدۇيسەن ۇسەنوۆ, حاسان الداقوۆ باسشىلىق جاسادى. 6 شىلدە كۇنى تاڭەرتەڭگى ساعات 8.00-دە بۇرقاقتى اۋىزدىقتاۋ جۇمىسىن ءبىرىنشى بولىپ سابىرباي شونتىباەۆ باستاعان قايىپتىڭ ۆاحتاسى باستاپ كەتكەن. سودان ءاربىر 20 ءمينوت سايىن 80 گرادۋستىق ىستىق مۇناي بۇرقاعى استىندا ارپالىس باستالعان. قۇرىلعى وت ۇشقىنىن شىعارمايتىن جۇمساق جەزدەن جاسالعان كىلتپەن قولمەن بۇرالدى. ايتپەسە ءار سەكونتتە ءورت شىعۋ قاۋپى ءتونىپ تۇرعان. ءۇش كۇنگە سوزىلعان جان بەرىپ, جان الىسقان ارپالىستان كەيىن اساۋ بۇرقاق اۋىزدىقتالىپ, ادامنىڭ دەگەنىنە باس ۇرعان. قايىپ «ماڭعىستاۋمۇنايگازبارلاۋ» ترەسىندە 17 جاسىنان باستاپ تابان اۋدارماستان 38 جىلعا جۋىق جۇمىس جاسادى. وسى جىلدار ىشىندە ونىڭ قاتىسۋىمەن اشىلعان جەتىباي, اقتاس, قاراقۇدىق, قاراجانباس, قالامقاس, سازتوبە, بەكبولات, نىسانوۆ كەن ورىندارىنان وتاندىق كاسىپورىندار مۇناي مەن گازدى كوپتەپ ءوندىرىپ جاتسا, قانسۋ, جاڭبىرشى, ءولىقولتىق, كومسومول كەن ورىندارىن, «قارجى سالۋشىلار» يگەرىپ جاتىر. بارلاۋشى بۇرعىشىنىڭ ەڭبەگى ەلەۋسىز ەمەس. ول قازاق كسر جوعارعى كەڭەسىنىڭ قۇرمەت گراموتاسىمەن, «ەرلىك ەڭبەگى ءۇشىن». «ۆ.ي.لەنيننىڭ تۋعانىنا 100 جىل» مەرەكەلىك مەدالىمەن ماراپاتتالعان. قر جەر قويناۋىنىڭ قۇرمەتتى بارلاۋشىسى. ايتۋار وتەگەنوۆ, قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ مۇشەسى. * * *ەلىمنىڭ قۇتى
الاۋلاپ جاڭا عاسىر كەلدى, بىلەم, رەسپۋبليكام تانىلدى تەڭدىگىمەن. «اق ارۋ» ۇيقىسىنان ويانىپتى, ماڭعىستاۋ پەيىلىنىڭ كەڭدىگىنەن. جاڭاوزەن – مۇنايشىلار استاناسى, جاڭاوزەن «قارا التىننىڭ» باس قالاسى. جاڭاوزەن, ەلباسى ءوزى قامقور بولعان, جاڭاوزەن جاڭا عاسىر باستاماسى. ەلىمنىڭ قۇتى – مۇناي بەرەكەلى, بەلگىلى ماڭعىستاۋدىڭ جەرى ەكەنى. مۇنايشى ەڭبەككەرلەر تويلاپ وتپەك, جيىرما جىل «ەگەمەندىك» مەرەكەنى. جيىرما جىل تۋعان ەلىم اسقاقتادى, ەر حالقىم العا باسىپ قاس قاقپادى. بىرلىگى, تۋىستىعى, كوپ ۇلتتىعى ەلىمنىڭ قالىپتاسقان باستاپقى ءانى. ولكەمنەن مۇناي مەن گاز تابىلادى, قويماعا «قارا التىندار» اعىلادى. ەڭبەككەر ايماقتاعى ەرلەرىمنىڭ, بار الەم كۋا بولار باعىنا ءالى... اسىلبەك ايداروۆ, قر حالىق اعارتۋ ءىسىنىڭ ۇزدىگى, جاڭاوزەن قالاسىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى.