الماتىدا كەدەندىك وداققا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ كەدەندىك قىزمەت جەتەكشىلەرى قاتىسقان جيىن بولىپ ءوتتى. وندا قازاقستان, رەسەي جانە بەلارۋس مەملەكەتتەرى كەدەندىك قىزمەتى باسشىلارى بۇگىنگى كۇن تارتىبىندە تۇرعان باستى ماسەلە – ءبىرتۇتاس كەدەندىك ەرەجەلەردى قولدانۋ توڭىرەگىندە وي ءبولىستى. جيىندا, سونىمەن قاتار, كەدەندىك وداققا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ كەدەندىك قىزمەتى زاڭناماسىن ودان ءارى جەتىلدىرۋ باعىتىنداعى ماسەلەلەر دە كەڭىنەن تالقىلاندى.
كوپشىلىككە بەلگىلى, كەدەندىك وداق ەلدەرى – رەسەي, بەلارۋس جانە قازاقستان وتكەن 2010 جىلدىڭ 1 شىلدەسىنەن باستاپ ءبىرتۇتاس كەدەندىك ايماق قۇرىپ, ينتەگراتسيانىڭ, ياعني ىقپالداسۋدىڭ العاشقى كەزەڭىنە ەنگەن بولاتىن. ال تۋرا ءبىر جىل بۇرىن كەدەندىك كودەكس ءوز كۇشىنە ەنىپ, كەدەندىك وداق قالىپتاسۋىنىڭ العاشقى كەزەڭىنەن دە ءوتتى. ءسوز رەتى كەلگەندە اتاپ ايتارلىعى, كەلەر جىلدىڭ, انىعىراق ايتقاندا, 2012 جىلدىڭ 1 قاڭتارىندا ءبىرتۇتاس ەكونوميكالىق كەڭىستىك قۇرۋ جوسپارلانىپ وتىر. ءبىر قۇپتارلىعى, ينتەگراتسيالىق پروتسەستەرگە ەۋروپادا ءبىرنەشە ونجىلدىقتار جۇمسالسا, تمد ەلدەرى بۇل ءىس-شارالاردى مۇمكىندىگىنشە قىسقا مەرزىمدە جۇزەگە اسىرۋدا. تاعى ءبىر اتاپ وتەتىن ءجايت, مۇشە مەملەكەتتەر اراسىندا ىشكى شەكارانىڭ بولماۋى بيزنەستىڭ, كاسىپكەرلەردىڭ جۇمىسىن جەڭىلدەتۋگە ەداۋىر ىقپال ەتپەك. سونىمەن قاتار, مۇنىڭ تاۋارلار مەن كاپيتالدىڭ قوزعالىسىنا دا كومەگى مول, ياعني مۇشە مەملەكەتتەر الدىندا قوسىمشا اۋقىمدى مۇمكىندىكتەرگە جول اشادى.
كەدەندىك وداقتىڭ 1 ءشىلدەدەن باستاپ ءوز دامۋىنىڭ جاڭا ساتىسىنا كوتەرىلىپ, رەسەي-قازاقستان شەكاراسىندا كەدەندىك بەكەتتەردىڭ جويىلۋىنىڭ ءوزى كوپ ءنارسەدەن حابار بەرسە كەرەك. قارجى مينيسترلىگى كەدەندىك باقىلاۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى سەرىك بايماعانبەتوۆتىڭ ايتۋىنشا, «كەدەندىك وداققا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ بارلىعىنا ارنالعان كەدەندىك باج سالىعى, قوسىمشا قۇن سالىعى جانە اكتسيزدەر جالپىعا ورتاق بولماق. ول سونداي-اق «قازىرگى كەزەڭدە كەدەندىك وداقتىڭ جۇمىس ىستەۋىنە ارنالعان بارلىق قاجەتتى جاعداي دايىندالىپ, قۇقىقتىق قۇجاتتار دا قابىلدانعانىن» حابارلادى. مۇنىڭ بارلىعى كەدەندىك اكىمشىلىك ءىس-شارالارىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋعا ىقپال ەتەتىندىگى ءسوزسىز. كەدەندىك قىزمەت باسشىلارى جۇمىس ساپارى اياسىندا الماتى جانە الماتى وبلىسى دەپارتامەنتىنىڭ «قورعاس» كەدەن بەكەتىندە بولىپ, ونىڭ جۇمىسىمەن تانىستى. سونىمەن قاتار, كونتراباندامەن, قىلمىسپەن كۇرەستى كۇشەيتۋ باعىتىنداعى ءماسەلەلەر دە نازاردان تىس قالعان جوق.
رەسەي فەدەرالدىق كەدەن قىزمەتىنىڭ جەتەكشىسى اندرەي بەليانينوۆتىڭ پىكىرىنشە, «قورعاس» كەدەن بەكەتىنىڭ قىزمەتى تالاپ دەڭگەيىندە. «شەكارا ۋچاسكەسىندە العاش رەت بولۋىما قاراماستان, بۇل بەكەتتىڭ جۇمىسىن ويداعىداي دەپ باعالاۋىمنىڭ وزىندىك سەبەبى دە جوق ەمەس. ويتكەنى, مۇنداعى جۇمىس جۇيەلى تۇردە جۇرگىزىلۋدە. بىزدەر بۇل كەزدەسۋدە اقپاراتتىق الماسۋدى جەتىلدىرۋ ماسەلەلەرىمەن قاتار, ءبىرىڭعاي ادىستەردى جۇزەگە اسىرۋدىڭ جولدارى تۋرالى دا پىكىرلەستىك», دەدى اندرەي بەليانينوۆ ءوز ويىن ورتاعا سالىپ. سونىمەن, كەدەندىك وداققا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ كەدەندىك قىزمەتى كەدەندىك وداق زاڭناماسىن ساقتاي وتىرىپ, جۇمىس ساپاسى مەن ءتيىمدىلىگىن ارتتىرماق.
باقىت بالعارينا.
الماتى.