بۇگىن استاناداعى تاۋەلسىزدىك سارايىندا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قاتىسۋىمەن دۇنيەجۇزى قازاقتارىنىڭ IV قۇرىلتايى سالتاناتتى تۇردە اشىلىپ, ءوز جۇمىسىن باستايدى.
* * *
قۇرىلتاي
قۇرىلتاي قۇتتى بولسىن, قانداستارىم!
ارقاشان ارمان بولعان, جولداستارىم!
بىلەمىز قيلى كۇندەر, باستان كەشىپ,
قاتىگەز تۇل تاعدىردىڭ ارباسقانىن.
جولدارىڭ شارتاراپقا ايىرىلدى,
سان رەت قاناتتارىڭ قايىرىلدى.
بۇگىندە قۇشاقتايسىڭ كەڭ دالاڭدى,
بابادان مۇرا –
ۇلانعايىرىڭدى.
حالقىنىڭ بولاشاعىن باعدارلاعان,
كىم قالدى ەلباسىنا تاڭعالماعان.
سەندەردى قارسى الىپ, ول ك ۇلىمدەپ,
داعدارىس كەزىندە دە داعدارماعان!
ەلىڭە قوش كەلدىڭدەر, قانداستارىم,
كەلىپ تۇر سەندەرمەن ءبىر ءان باستاعىم.
وسىناۋ قازاعىمنىڭ اسقار ءانى,
تىلەيمىن ماڭگىلىككە جالعاسقانىن!
قايرات جۇماعاليەۆ.
___________________
ەلورداعا جينالدى كىلەڭ قازاق
مىنە, كوپتەن كۇتكەن قانداستارىمىز ءتورتىنشى رەت ءوتكىزىلگەلى وتىرعان دۇنيەجۇزى قازاقتارىنىڭ قۇرىلتايىنا قاتىسۋ ءۇشىن ەلورداعا جينالىپ, اتامەكەندەگى باۋىرلارىمەن شۇرقىراسا كورىستى. الماتىدان شىققان 505-ءشى ارنايى پويىزبەن كەشە ولار ەلوردانىڭ ساپارجايىنان ءتۇستى. الەمنىڭ 40 شاقتى مەملەكەتىنەن كەلگەن 350-گە جۋىق دەلەگات الدىمەن اسەم شاھار الماتىعا جينالعان بولاتىن. سوسىن بارىپ بۇرىنعى استاناداعى دۇنيەجۇزى قازاقتارى قاۋىمداستىعىنىڭ وكىلدەرى ولاردى قۇرىلتاي وتەتىن ەلوردا ءتورىنە باستاپ اكەلدى.
505-ءشى پويىز ساپارجايعا كەلىپ جەتكەندە كۇن شۋاعىن شاشىپ تۇردى. قازاق دەگەن جالعىز اۋىز ءسوزدىڭ قۇدىرەتى مەن ەجەلگى قونىس – اتامەكەننىڭ توپىراعى تارتىپ كەلە جاتقان باۋىرلاردى كۇتىپ الۋ قاشان دا كوڭىل تولقىتاتىن ساتتەرگە تولى بولماق. ءويتكەنى, ولاردىڭ ءارقايسىسى تەك قاراقان باستارىنىڭ ەمەس, سوڭىنداعى اعايىننىڭ ساعىنىشىن, ارمان-تىلەگىن ارقالاپ كەلە جاتىر. ءبىر پويىزدا وتىرعانى بولماسا, ءتۇرلى زوبالاڭنىڭ, ناۋبەتتىڭ سالدارىنان تارىداي شاشىراعان قازاقتىڭ بۇگىنگى ۇرپاقتارى الەمنىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنە قونىس تەپكەن. ولاردىڭ كوپشىلىگى اتامەكەنگە, ونىڭ ىشىندە ەل ورداسى – استاناعا تۇڭعىش رەت اتباسىن تىرەگەن ەكەن. ەندەشە, ەلگە كەلگەن وسى قانداستارىمىزدىڭ بويىندا توسىن سەزىم, بولەك كۇي بولماعى زاڭدىلىق. وسى ورايدا, پرەزيدەنت اكىمشىلىگى, قالالىق اكىمدىك, زيالى قاۋىم وكىلدەرى, ءانشى-بيشىلەر قازاقتىڭ وزىنە ءتان باۋىرمال مىنەزىمەن, قوناقجاي پەيىلىمەن پويىزدىڭ الدىنان شىعىپ, جەرگە تۇسكەن قانداستارىمىزدىڭ توسىرقاپ تۇرۋىنا جول بەرمەي, بىردەن ءۇيىرىپ الا ءجونەلگەنى ايتۋعا تۇرارلىقتاي وقيعا. قانداستارىمىزدىڭ اياعى جەرگە تيەر-تيمەستەن اجەلەر شاشۋىن شاشتى. قۇرمانعازىنىڭ رۋحتى كۇيلەرى قوناقتاردىڭ مەرەيىن وسىرسە, العاشقى بەتاشار اڭگىمەلەر مەن لەبىزدەر, ارناۋ ولەڭدەر وقىلىپ, ولاردىڭ ۇيىسا كەتۋىنە باسا ءمان بەرىلدى.
ساپارجاي باسىنداعى كىشىگىرىم جيىندا ەلگە كەلگەن اعايىنعا اقىن كاكىمبەك سالىقوۆ پەن نۇرعوجا وراز جىلى لەبىز ءبىلدىردى. اقساقال رەتىندە دە, بەلگىلى قالامگەر رەتىندە دە بۇل ەكى اعامىزدىڭ ەلىم دەپ كەلگەن قوناقتاردىڭ الدىنان شىعىپ, جۇرەكجاردى سوزدەرىن ايتاتىن ابدەن ورنى دا, ءجونى دە بار. سوندىقتان اقىن كاكىمبەك سالىقوۆتىڭ «قوش كەلدىڭدەر, شەتەلدىك باۋىرلارىم! كەتتى ءوشىپ بوداندىق اۋىر ءحالىم. تورعا ءتۇسكەن تورعايداي كۇن كەشىپ ەك, تاۋەلسىزدىك وزگەرتتى ءداۋىر ءمانىن» – دەي كەلە «ءار سوزىمنەن ءبىلىنسە وتتى لەبىز, جان جۇرەكتىڭ قالاۋىن جەتكىزەمىز. ەلوردادا قۇرىلتاي ءساتتى وتسە, ءبىر باسىلار ساعىنىش دەپ بىلەمىز» دەپ جىرلاعانى شىنايى ءارى تارتىمدى شىقتى. سول سياقتى نۇرعوجا ورازدىڭ قانداستارعا قاراتا: «سەندەردى وسىندا الىپ كەلگەن «قازاق» دەگەن جالعىز اۋىز ءسوز. قازاق ارقاشان نامىستى بولعان. سەندەر دە نامىستىڭ تۋىن جىقپاي, قايدا جۇرسەڭدەر دە قازاق اتىن اسقاقتاتىپ جۇرگەن جانسىڭدار. سەندەر مۇندا قىدىرىپ كەلگەن جوقسىڭدار. ەلدىڭ حال-جاعدايىن بىلۋگە, سول ارقىلى شەتتە جۇرگەن باۋىرلارىمىزعا اقپارات جەتكىزۋگە, سولاردى وسىندا كوشىپ كەلۋگە ۇگىتتەۋگە جينالدىڭدار. ال, ونىڭ اراسىندا اتامەكەن توپىراعىن باسۋ باقىتى, تانىستىق-بىلىستىك قۋانىشى جاندارىڭىزعا شاتتىق سىيلاسىن. اللاتاعالا وسىنداي قۋانىشقا بولەي بەرسىن» – دەگەنى ەلورداعا جينالعان قانداستاردىڭ دا ىشكى نيەتىن ءدوپ باسقانداي بولدى. بۇل ەكى ارادا قازاقى داستۇرمەن قوناقتارعا «قوش كەلدىڭىزدەر!» اتتى ارناۋىن ايتىسكەر اقىن جاقسىلىق ورىنباسار دومبىراسىمەن شالقىتا توگىپ-توگىپ جىبەردى.
وسى ءىس-شارالاردان كەيىن ەلمەن شۇيىركەلەسە تابىسقان قانداستارىمىزدى ارنايى وكىلدەر قوناقۇيلەرگە جايعاستىرۋ قامىنا كىرىسىپ كەتتى.
ايگۇل سەيىلوۆا.
______
اڭساۋ
وي باسىپ, جالعىز قالعان شاقتارىمدا,
ارالاپ كەتەم قيال باقتارىندا.
جالعاندا جالعىز جۇرگەن قيىن ەكەن,
بىلىنبەي بۇل ومىردە جوق بارىم دا.
اۋىلعا بارامىن مەن اندا-ساندا,
الامىن قۋات جيىپ جانعا سوندا.
سۋى دا تۋعان جەردىڭ بالداي ءتاتتى,
شىمىرلار بويىمداعى قان دا سوندا.
جاستىقتى جىلدار جۇتىپ, جالاڭداعان,
ءار كۇنىن قيماي كوڭىل الاڭداعان.
ساعىندىم اۋىلىمنىڭ ادامدارىن,
كۋاسى بالالىقتىڭ دالاڭداعان.
باتىرىپ كەشتى بىرگە ارايلاعان,
جول جاققا انام ءجيى قارايلاعان.
ءدام جازسا بارىپ قالام دەپ جۇرگەندە,
اق كىردى بۇيرا شاشقا ورايلاعان.
ولەڭىم قانات بەردى-اۋ قۇستاي ۇشىپ,
قيالمەن اۋىلىمدى الام قۇشىپ.
بوتاداي بوزداپ جىرىم ساعىنعاننان,
كوزىمنەن جاس شىعادى ىرشىپ-ىرشىپ.
بەيبىت دۇيسەمبەكوۆ. (قوندىباي)