“دجيرو د’ يتاليا” – ۆەلوشاباندوزدار كوپكۇندىگى ەۋروپاداعى اتاقتى “تۋر دە فرانس” جانە “تۋر دە ۆۋەلتە” سياقتى جارىستاردان ءبىر دە كەم سوقپايدى. يتاليادا جىل سايىن مامىر-ماۋسىم ايلارىندا وتەتىن بۇل جارىس 1909 جىلدان باستاۋ العان. قىزىق ءۇشىن ايتا كەتەيىك, ءبىر عاسىردان استام ۋاقىت ۆەلوشاباندوزداردىڭ كوزقۇرتى بولعان جارىستى ۇيىمداستىرۋعا ۇيىتقى بولعان سپورت فۋنكتسيونەرلەرى نەمەسە ايداي الەمگە اتىن شىعارۋدى ماقسات ەتكەن ميللياردەر بىرەۋ ەمەس, قاراپايىم جۋرناليست.
گازەت ءۇشىن باسىلىمنىڭ تارالىمىن ءوسىرۋ, وقىرماندار قاتارىن كوبەيتۋ – وزەكتى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى ءارى تابىس كوزى. باس رەداكتور ايتتى ءبىتتى, تاپسىرما ورىندالۋ كەرەك.
سپورت گازەتىنىڭ ۆەلوسپورت ءبولىمىنىڭ باس رەداكتورى ارماندا كۋنس دەگەن قاسقا ءبىر كۇنى كاللاسىن شايقاپ-شايقاپ وتىرىپ, توسىن شەشىمگە كەلەدى. باسىلىمعا وقىرمان تارتۋ ءۇشىن گازەت باستاماسىمەن ۆەلوشاباندوزدار بايگەسىن وتكىزۋدى ويعا الادى دا, 1908 جىلدىڭ 7 تامىزدا سپورت گازەتىنىڭ ءبىرىنشى بەتىنە 1909 جىلدان باستاپ “دجيرو د’ يتاليا” كوپكۇندىگىنىڭ باستالاتىندىعى ءجونىندە حابارلاندىرۋ بەرىپ جىبەرەدى.
ۇرىستا تۇرىس جوق. حابارلاندى, جارىس وتكىزىلۋى كەرەك.
سونىمەن, سپورت گازەتى يتالياداعى ۆەلوشاباندوزدار جارىسىن ۇيىمداستىرعان ءبىرىنشى باسىلىم بولىپ تاريح پاراعىنا جازىلعان. جەڭىمپازدار ءجۇلدەسىن جالعىز باسىلىم كوتەرە المايتىندىعى بەلگىلى. جاقسى يدەيانى يتاليانىڭ ۆەلوسپورت وداعى ءىلىپ اكەتەدى.
“دجيرو د’ يتاليا” 1909 جىلدىڭ 13 مامىرىندا جەرگىلىكتى ۋاقىتپەن 14:53-تە لورەتو قالاسىنان باستالىپ, ميلاندا تىزگىن تارتادى.
تاريح ءۇشىن ايتا كەتەيىك, ەڭ العاشقى جەڭىمپاز لۋيدجي گاننا. سەگىز كەزەڭنەن تۇراتىن, ۇزاقتىعى 2488 شاقىرىمدىق جارىسقا قاتىسقان 127 ۆەلوشاباندوزدىڭ ءمارەگە تەك 49-ى عانا كەلگەندىگى, سول ۋاقىتتىڭ وزىندە جارىس ءتارتىبى اسا قاتال بولعاندىعىن بايقاتادى.
بيىلعى جارىسقا قازاقستان دا “استانا” كومانداسىن ۇكىلەپ قوسقان. 2008 جىلى “استانا” كومانداسىنىڭ قۇرامىندا بولعان يسپاندىق البەرتو كونتادور وسى جارىستا باس بايگەنى جەڭىپ العان ەدى. بۇگىندە كونتادورسىز قالعان “استانا” “دجيرودا” ءۇمىتتى چەحتىڭ جاس ۆەلوشاباندوزى رومان كرويتسيگەرگە ارتىپ وتىر. بۇعان دەيىن “دجيرو د’ ترەنتينو” كەزەڭىندە ءبىرىنشى بولعان كرويتسيگەر لەج-بوستان-لەج جارىسىندا ءتورتىنشى بولىپ مارەگە كەلگەن.
كرويتسيگەر العاشقىدا قارسىلاستارىنا ەسە جىبەرگەنىمەن سوڭعى كەزەڭدەردە تۇراقتى كەلە جاتىر. ال, كوپكۇندىكتەردە ۇنەمى باس بايگەگە ۇيرەنىپ قالعان البەرتو كونتادور ءۇشىن بۇل جارىس اسا ماڭىزدى. ويتكەنى, دوپينگ قولداندى دەپ ايىپتى بولا جازداعانى بار, ونىڭ ۇستىنە جاڭا كومانداسى “Saxo بانكتىڭ” بەدەلىن كوتەرۋى كەرەك. ونداي جاعدايدا كونتادورعا بايلانىستى الىپ-قاشپا سوزدەردىڭ ىستىعى باسىلادى. ءوزى دە الەمدىك رەيتينگتەگى بيىك ورنىن ساقتاپ قالادى.
وسىنىڭ ءبارىن وي ەلەگىنەن ءوتكىزگەن كونتادورىڭىز باس ءبايگەنىڭ جالىن وزىنەن باسقاعا ۇستاتۋعا بەكىنگەن سىڭايلى.
“دجيرو د’يتاليا” كوپكۇندىگى ميداي جازىق دالادا ءوتىپ جاتقان جوق. جارىستىڭ 13-ءشى كەزەڭى ءالپى تاۋىندا ءوتتى. گروسگلونەر اسۋىنىڭ بيىكتىگى تەڭىز دەنگەيىنەن 2137 مەتر بولعان. سوڭعى اسۋدا كونتادور بار كۇشىن قوس اياعىنا جيىپ, قاتارىنان سۋىرىلعان. ونى باعىپ كەلە جاتقان ۆەنەسۋالىق حوسە رۋحانو دا سوڭىنان قوسارعا قوس ات الىپ قۋعان. مارەگە قوس جۇيرىك ۇزەڭگى قاعىستىرىپ كەلدى. ايتسە دە ساتتىلىك ۆەنەسۋالدىقتىڭ جاعىندا ەكەن. سىنىق سۇيەم وزدى. ءۇشىنشى بولىپ 11-ءشى كەزەڭدە ءبىرىنشى بولعان دجون گادرە كەلدى.
14-ءشى كەزەڭ اۆستريانىڭ ليەنتس قالاسىنان مونتە دزونكولانعا دەيىنگى 190 شاقىرىمعا سوزىلعان. باستاپقى جوباداعى مونتە كروستيس ەڭىسى ۆەلوشاباندوزدار ءومىرى ءۇشىن اسا قاۋىپتى بولعاندىقتان, ساراپشىلار ۇيعارىمىمەن الىنىپ تاستالدى. سونىڭ وزىندە تاۋلى ايماق سپورتشىلارعا اۋىر سوقتى. مارەگە التى شاقىرىم قالعاندا كوپكۇندىكتە كوش باستاپ كەلە جاتقان البەرتو كونتادور تاعى دا سىناپتاي سىرعىدى. ميحاەل سكارپوني مەن يسپاندىق يگور انتون سوڭىنان سالدى. ولاردىڭ ەكپىنىنە “استانالىق” چەح رومان كرويتسيگەر ىلەسە المادى. سوندا دا ماماندارىمىز كرويتسيگەردىڭ ءمۇمكىندىگىن جوعارى باعالاپ وتىر.
16-شى كەزەڭنەن كەيىن دە جالپى ەسەپتە وزگەرىس بولعان جوق. توپ باسىندا قوي باستاعان سەركەدەي جۇلقىنىپ البەرتو كونتادور جەكە-دارا كەلەدى. سەگىزىنشى ورىنداعى رومان كرويتسيگەر ودان 9 ءمينوت 47 سەكونت ۇتىلۋدا. ەكىنشى, ءۇشىنشى ورىنداعى قوس يتاليالىق ميحاەل سكارپوني مەن ۆيچەنتسو نيباليگە 4 مينوتتەن استام ۋاقىت قانا ۇتىلىپ كەلە جاتقانىن ەسكەرسەك, ونشالىق قاۋىپتى دە ەمەس.
“استانا” كومانداسىنىڭ سپورتتىق ديرەكتورى دميتري سەدۋن “كونتادورسىز-اق توپ باستاپ, توي تويلايمىز” دەگەندى جارىس الدىندا ايتىپ ەدى.
ونىڭ ءبىر بىلگەنى بار شىعار. جارىس كورىگى مارەدەگى قاراقشى تاياق كورىنگەن سايىن قىزىپ كەلەدى...
باقتيار تايجان, “ەگەمەن قازاقستان” – يتاليادان.