قانات يسلام: قىتايدا دا قازاقستاندى ارقالانىپ ءجۇردىم
– قانات! رينگتەگى جەڭىستەرىڭىزدى كورىپ كوڭىلىمىز تولىپ, ايىزىمىز قانىپ ءجۇر. ءسىز وسى «استانا ارلاندارى» كومانداسىنا ارعى بەتتە جۇرگەندە ارنايى شاقىرىلدىڭىز با؟ الدە...
– جوق, مەن بۇل كومانداعا جول-جونەكەي كەلدىم عوي. ول كەزدە «ارلاندار» كەزدەسۋدىڭ الدەنەشە كەزەگىن وتكىزىپ قويعان. مەن ونىڭ الدىندا كادىمگى اتامەكەنگە ورالىپ جاتقان كوپ قازاقتىڭ قاتارىندا ەلگە جەتىپ العام. ماعان ۇسىنىس كەيىن ءتۇستى. وسى كوماندانىڭ باسشىلارى, باپكەرىم تۇرسىنعالي ەدىلوۆكە سويلەسىپ, «ارلاندار» ساپتا ونەر كورسەتۋىمدى سۇراپتى. كوپ تە ويلانبادىق, باپكەرىم ايتتى, ءبىز دايىن بولدىق.
– ءسىز قىتايدا تانىمال جۇدىرىقشىسىز. وسىلاي ات باسىن بۇرعاندا: «كەتپە. وسىندا قال!» – دەپ ءوتىنىش ايتقاندار بولدى ما؟
– ارينە, بولدى. اركىم ءارتۇرلى پىكىرلەر ايتتى. نيەتتەرى دۇرىس شىعار, راحمەت ولارعا. ايتپەسە, ميلليارد حالىقتىڭ ىشىنەن مەنىڭ ورنىما قىتاي تابىلماي قالادى دەيسىڭ بە؟ ورنىمدى اڭدىپ وتىرعان قانشاما جىگىتتەر بار. اللا بۇيىرسا ولارمەن دە شارشى الاڭدا ءالى تالاي كەزدەسەتىن شىعارمىن. شىنىن ايتقاندا مەنىڭ وسىلاي كەلۋىم كەدەرگىسىز بولعان جوق. ءاسىرەسە, ول جاقتىڭ ازاماتتىعىنان شىعۋىم ءبىراز قيىندىققا دۋشار ەتتى. قازاقستاننىڭ ءۇرىمشىدەگى كونسۋلدىعى كوپ كۇش سالىپ كومەك ىستەدى.
– ءسويتىپ ارتقا مويىن بۇرمادىم دەيسىز عوي. ەندى, وسكەن ورتاڭىز, سپورتتاعى العاشقى قادامىڭىز تۋرالى اڭگىمەلەسەڭىز.
– مەنىڭ تۋعان جەرىم التاي دەپ اتالاتىن قازاقتىڭ اتاقونىسى. مىنا زايساننىڭ ارعى جاعى. سول التايدىڭ قابا دەگەن اۋدانىندا قايماعى بۇزىلماعان قازاقى ورتادا ءوستىم. دوڭگە جينالىپ اڭگىمە سوعاتىن شالدار زەرىكسە بالالاردى كۇرەستىرىپ, ەرەگەستىرىپ, ءبىر-بىرىنە قايراپ سالىپ قىزىقتاپ وتىراتىن. كىشكەنتاي كەزىمىزدەن قىپ-قىزىل توبەلەستىڭ مايدانىندا وسكەن بالامىز عوي. ەرلان دەگەن اعام سپورتقا قۇمار بولدى. مەنى العاش تاربيەلەگەن سول كىسى. ون ءبىر جاسىمنان باستاپ ماشىق جاساتىپ, ۇرىمشىگە اكەلىپ جاتتىقتىردى.
اتامەكەن تۋرالى ارماندار دا سول كىسىلەردەن باستالدى. «قازاقستانعا كەتەمىز», دەگەن ءسوز بالا كۇننەن قۇلاققا ابدەن ءسىڭىستى بولىپ قالعان. ءارى ۇلكەن مەدەۋ بولاتىن. وتان دەگەنگە قۇشاعىندا ءجۇرىپ تە, توپىراعىنان تىس ءجۇرىپ تە ارقالانۋعا بولادى. تەك جەر بەتىندە بار بولسا بولعانى, كوڭىلىڭ توق, ءجۇزىڭ جارقىن جۇرەسىڭ. ونى مەن ءوز باسىم جان جۇرەگىممەن سەزىنەم. ەڭ باستىسى ادامنىڭ رۋحى سىنباۋى كەرەك. مەن قىتاي ەلىندە دە قازاقستاندى ارقالانىپ ءجۇردىم.
جالپى, 2000 جىلدان باستاپ قىتايدا جۇرگەندە ون رەت چەمپيون بولىپپىن. جاستار اراسىندا, حالىقارالىق جارىستاردا دەگەندەي. ونىڭ ەكەۋىندە سپارتاكيادا چەمپيونى اتاندىم. قحر جۇرتى سپارتاكيادانى وليمپيادادان كەم سانامايدى. بۇل جەڭىستەرگە اجەپتاۋىر كۇش كەرەك. نامىس كەرەك!
– كەيدە الىپ ۇشىپ جەتكەن ورتاڭ ويىڭداعىدان وزگەشە بولىپ جاتاتىن جاعدايلار بولادى عوي. كوڭىل اۋىرتار جايتتەر بولدى ما كەلگەلى بەرى؟ قانشا دەگەنمەن بولەك ورتا...
– ءار ەلدىڭ سالتى باسقا ەكەنى راس. بىراق بۇل جەر مەن ءۇشىن جاي عانا ورتا ەمەس, وتان عوي. مەن قوناق ەمەسپىن مىنەپ-سىناپ كەتەتىن. قازاقتا «ءوزىمىز عوي» دەيتىن ءبىر ءسوز بار ەمەس پە. مۇنى جاتقا ەمەس, جاقىنعا ايتادى. سول سەكىلدى ءوزىمىز عوي, ۇيرەنىسىپ قالدىق.
– نەمىز كەم, نەمىز ارتىق؟
– ونىڭ ءبارىن ءتىزىپ ايتۋ ءمۇمكىن ەمەس. ونىڭ ۇستىنە بىرەۋگە دۇرىس نارسە, بىرەۋگە قاتە.
– جوق, ءبارىن ەمەس, ءوز سالاڭىزدان ايتۋعا بولار؟
– قازاق بوكسى الەمدىك رينگتە ءوزىنىڭ ورنىن ويىپ تۇرىپ العان سپورت ءتۇرى ەكەنىن ەكىنىڭ ءبىرى بىلەدى. اللاعا شۇكىر, كەشەگى بۇكىل الەمدىك بوكس سەرياسى بويىنشا وتكەن جارىستىڭ ناتيجەسىن دە كوردىڭىزدەر. قارسىلاس كوماندالاردىڭ ەشقايسىسى دا وسال ەمەس ەدى. سوعان قاراماستان ءبىز ەڭ سوڭعى اينالىمعا دەيىن جەتكەن ەكى مىقتىنىڭ ءبىرى بولدىق. كوماندانىڭ دەنى ءوزىمىزدىڭ جىگىتتەر. بۇل وڭاي كورسەتكىش ەمەس.
جىگىتتەردىڭ بابى كەلىسسە بۇدان دا زور ناتيجەلەرگە قول جەتكىزەر ەدى. بىزدەگى ءبىر اقساپ جاتقان جاعداي وسى جاعىنان. مۇنى مەن قىتايمەن سالىستىرىپ ايتىپ وتىرمىن. ولار وزدەرىنىڭ دەنە قۋاتى ءالسىز ۇلت ەكەنىن مويىندايدى. بىراق, سپورت – دەنساۋلىق, دەنساۋلىق – مەديتسينا. ءبىز سول جاعىنان ۇتامىز دەيدى. ءسويتىپ, ءبىر سپورتشىنىڭ سوڭىندا ونشاقتى ادام جۇرەدى. ءبىرى – دارىگەر, ءبىرى –جاتتىقتىرۋشى, ءبىرى – پسيحولوگ.
– بىزدە شە؟
– ءبىزدىڭ جىگىتتەر ولاردىڭ قاسىندا كۇيسىز ك ۇلىك. قارىن تويدىرۋ دەڭگەيىندە جاتتىعىپ جارىسقا تۇسەدى. سوندا دا ەشكىمگە ەسەسى كەتىپ جۇرگەن جوق. مۇنى كەمشىلىك دەيمىز بە, الدە ارتىقشىق دەيمىز بە؟ بىراق, قىتايدا بوكسشىلاردىڭ كۇتىمى دۇرىس بولعاسىن, الدى 40 جاسقا دەيىن جۇدىرىقتاسادى. ءۇش-ءتورت وليمپياداعا قاتىسىپ ۇلگەرەدى. بىزدە 30 جاس – ۇلكەن سپورت ءۇشىن زەينەت جاسى. 25 جاسقا جەتەر-جەتپەستە البارىندى بولىپ قالادى. بۇل سپورتشىعا وبال.
– اتاجۇرتقا كەلىپ, ارمانىڭىز ورىندالىپ جاتىر ەكەن. وسىندا كەلىپ ۇيلەنىپسىز, ءبارى قۇتتى بولسىن! قالعان تۋىستارىڭىز, الگى ءسىزدى العاش جاتتىقتىرعان ەرلان دەگەن اعاڭىز قايدا ءجۇر قازىر؟
– انام قاسىمدا. تۋىستار كەلىپ جاتىر. ءيا, وسىندا كەلگەن سوڭ جەرگىلىكتى قازاق قىزىنا ۇيلەندىم. اعام قازىر ارعى بەتتە. ول كىسى ءالى شاكىرت تاربيەلەيدى. سوڭعى ساناقتا قىتايدا ءبىر ميلليون جەتى ءجۇز مىڭداي قازاق بار دەپتى. تالانتتى جىگىتتەر وتە كوپ. شىڭجاڭ-ۇيعىر اۆتونومياسى بولا تۇرا, سول كولەمدە وسى جانە باسقا سپورت ءتۇرلەرىنەن ونەر كورسەتەتىندەردىڭ كوبى قازاقتار. ەرلان اعام ەندى سولاردى قازاق توپىراعىنا جەتكىزسەم دەپ ءجۇر!
اڭگىمەلەسكەن ۇلاربەك نۇرعالىم ۇلى.
استانا.