ارينە, مادەنيەت سالاسىندا اڭگىمە بولماي كەلگەن جوق. اسىرەسە, مادەنيەت قايراتكەرلەرى, جازۋشىلار سوناۋ جاريالىلىق زامانىنان باستاپ, ۇلتتىق قۇندىلىقتاردى كۇن قۇرعاتپاي, اي قۇرعاتپاي, جىل قۇرعاتپاي ايتۋمەن كەلدى. «مادەني مۇرا», «حالىق – تاريح تولقىنىندا» باعدارلامالارى سونداي جانايقايدىڭ جەمىستەرى بولاتىن. 25 جىل ىشىندە ىستەلىپ جاتقان جۇمىستار وسىنداي مەملەكەتتىك باعدارلامالاردىڭ نەگىزىندە جۇزەگە اسىپ كەلدى. الايدا وسىناۋ ۇلتتىق قۇندىلىقتاردى ساقتاۋ جانە ونى دامىتۋ سالاسىندا ۇلكەن بەتبۇرىستى ءبىز كۇتىپ ءجۇرگەنبىز. ءبىز كۇتكەن بەتبۇرىس, يدەولوگيا مايدانىندا ۇلتتىق مادەنيەتىمىزدى بولاشاقتا قازاق حالقىنىڭ رۋحاني كەلبەتىن ساقتاپ قالۋ ماسەلەسى بويىنشا العا قويىلعان ۇلكەن مىندەت دەپ بىلەمىن. بۇل ماقالا قوعامىمىزدا كوتەرىڭكى كوڭىل-كۇي تۋدىرىپ جاتىر. بولاشاعىمىزعا دەگەن سەنىم ۇلعايىپ, جاسامپازدىققا باعىتتايتىن قادامنىڭ جاسالعانىنا قۋانىشتىمىز.
ءبىز دە 25 جىلدا باتىس جولىنا ءتۇسكەندە, ءوزىمىزدى جويقىن اعىندا قالاي ساقتايمىز, ونىڭ جولىن قالاي تابامىز دەگەن باستى ساۋالدارعا وسى ماقالادا جاۋاپ بار. شايىلىپ كەتپەۋدىڭ جولى – وسى. ۇلتتىڭ مادەني كودى تۋرالى اڭگىمە قوزعالادى. مادەني كود: ءدىل, جادى, ءتىل, ءدىني بولمىس. وسى بىرەگەيلىكتى ماڭگى ەتۋ ارقىلى عانا ءبىز ءوزىمىزدى ساقتايتىنىمىز ءبىرىنشى رەت جان-جاقتى ايتىلىپ, اشىق ماسەلە قويىلىپ وتىر. بۇل ماقالاعا ءبىز قاتتى ءمان بەرىپ, قاتتى تولقىپ وتىرعان سەبەبىمىز وسى. ادەبيەت تە, ءتىل دە, كينو دا ءسوز بولعان. ءبىلىم بەرۋ سالاسى مەن پاتريوتيزم دە ايتىلعان. ءالىپبي اۋىستىرۋ ماسەلەسى قوزعالعان.
ەلباسىنىڭ اۋزىمەن پراگماتيزم دەگەن جاقسى ۇعىم ايتىلدى. ءالىپبي ءبىزدىڭ تاريحىمىزدا ءۇش رەت اۋىستىرىلدى. ونى قازاقتى جاقسى بولسىن دەپ ەشكىم اۋىستىرعان جوق. تاريحي جادىنان اداسىپ قالسىن دەپ, قاساقانا جاسالعان ساياسي ءىس بولاتىن. حح عاسىردى ءبىز قازاق ادەبيەتىنىڭ التىن عاسىرى دەپ ايتىپ كەلدىك. قانشاما كلاسسيكالىق دۇنيەلەر ومىرگە كەلدى. ادەبيەت دامىدى. كيريلليتسامەن جاسالعان ادەبيەتىمىز لاتىنعا اۋىسقاندا نە بولادى؟ وسى جەردە بىزگە پراگماتيزم كومەككە كەلەدى. ياعني, ەندىگى 2025 جىلعا دەيىن دە, ودان كەيىن دە ءبىزدىڭ مەكتەبىمىز لاتىن الىپبيىنە كوشكەن كەزدە, مەنىڭشە, قازاق ادەبيەتىنىڭ قايتالانباس مۇراسى جاسالعان كيريلليتسانى ۇمىتپاي, قاتار وقۋى كەرەك. كەيىن ءبىزدىڭ ۇرپاعىمىز قايتىپ ورالا الماي قالا ما دەگەن قاۋىپ بولماس ءۇشىن. پراگماتيزمنىڭ ءبىر پايداسى وسى.
ودان كەيىن كىتاپ كينو, مادەنيەتتىڭ باسقا دا وزىق ۇلگىلەرىن الەمدىك باسەكەگە شىعارۋ تۋرالى ءسوز بولدى. اۋەزوۆ, مۇسىرەپوۆ, مايليندەر الەمگە ەش قىسىلماستان ەركىن شىعاتىن جازۋشىلار. كەڭەس كەزىندە سىيلىق العان شىعارمالار عانا ورىس تىلىنە اۋدارىلدى. ونىڭ وزىندە ماسكەۋدە. باتىستا مىقتى باسپادان, مىقتى اۋدارماشىدان شىققان ءدۇنيەنى قۇرمەتتەيتىنىن ەسكەرۋىمىز كەرەك. ءبىزدىڭ كلاسسيكامىز قايتا اۋدارۋدى, قايتا ناسيحاتتاۋدى قاجەت ەتەدى. وسى ماسەلە بۇعان دەيىن نازاردان تىس قالىپ ەدى. ەندى وسى ماقالادان كەيىن قازاق ادەبيەتى جانە ونى شەتەلگە ناسيحاتتاۋ ماسەلەسى دۇرىس جولعا قويىلادى دەپ ويلايمىن. بۇل جالعىز جازۋشىلار وداعى, جەكەلەگەن اۆتورلار اينالىساتىن جۇمىس ەمەس. مەملەكەتتىك ماڭىزى بار, مەملەكەتتىك باعدارلامامەن ىسكە اسۋى ءتيىس شارۋالار. ۇلتتىق سانا ەڭ الدىمەن ادەبيەتتە ساقتالعان. بۇل ماقالانى مەن وسىلاي قابىلدادىم.
سماعۇل ەلۋباي,
جازۋشى
الماتى