وسى ءبىر جاۋابى مەن جاۋاپكەرشىلىگى زىلدەي اۋىر سۇراقتارعا جىل باسىندا ەلباسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ جاۋاپ بەردى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ 2017 جىلعى 31 قاڭتارداعى «قازاقستاننىڭ ءۇشىنشى جاڭعىرۋى: جاھاندىق باسەكەگە قابىلەتتىلىك» اتتى حالىققا جولداۋى جوعارىداعى داعدارىستار ءتۇيىنىن ءتۇپكىلىكتى شەشىپ بەرگەن ەدى. حالقىنا جاڭا ءداۋىر قارساڭىندا ءسوز ارناعان ەلباسى قازاقستاننىڭ 25 جىلدىق دامۋ تاريحىنا شولۋ جاساپ, جاڭا جاعدايلارداعى مەملەكەتتىڭ بۇگىنى مەن ەرتەڭىن, ونىڭ ساياسي, ەكونوميكالىق دامۋ جولىن ايقىنداپ, باعدارلاپ بەردى.
ەل پرەزيدەنتىنىڭ «ەگەمەن قازاقستان» گازەتىندە كەشە عانا جارىق كورگەن «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» ماقالاسى – ەلباسىنىڭ بيىلعى جىلعى جولداۋىنىڭ تابيعي, رۋحاني جالعاسى. پرەزيدەنت ماقالاسىنىڭ جارىق كورە سالىپ, بارشا وقىرماننىڭ, حالىقتىڭ ىستىق ىقىلاسىنا بولەنىپ جاتقانى كەزدەيسوق ەمەس. سەبەبى, ساياسي, ەكونوميكالىق جاڭارۋ ءۇشىن دە مەملەكەتكە, حالىققا رۋحاني يممۋنيتەت كەرەك. قوعامدىق-ساياسي احۋالى تۇراقتى, ەكونوميكاسى الەۋەتتى ەلدىڭ كوڭىلى مەن ساناسىندا ۋاقىت وتە كەلە رۋحاني ازىققا – ۇلتتىق ورلەۋ مەن سايكەستىككە, تاريح پەن مادەنيەتكە قاجەتتىلىك پايدا بولاتىنى بەلگىلى. ەلباسى وسى قاجەتتىلىكتىڭ ۋاقىتى جەتكەنىن ايتىپ وتىر: «ماقساتقا جەتۋ ءۇشىن ءبىزدىڭ سانامىز ىسىمىزدەن وزىپ ءجۇرۋى, ياعني ودان بۇرىن جاڭعىرىپ وتىرۋى ءتيىس. بۇل ساياسي, ەكونوميكالىق جاڭعىرۋلاردى تولىقتىرىپ قانا قويماي, ولاردىڭ وزەگىنە اينالادى. رۋحاني جاڭعىرۋ تەك بۇگىن باستالاتىن جۇمىس ەمەس».
حالقىمىزدىڭ سوڭعى ءبىر عاسىرلىق تاريحي, تاعدىر-تالايلى, تراگەديالىق ءومىربايانىن تۇشىمدى دا ناقتى پايىمدارىمەن الاقانعا سالعانداي كورسەتىپ بەرگەن ن.ءا.نازارباەۆ بۇل تاريحي ۇدەرىستەردى الەمدىك تاريحتىڭ ساباعىمەن شەبەر بايلانىستىرعان. شىن مانىندە, عاسىرلار, جىلدار بويى تەمىرقازىق رەتىندە اسپەتتەلىپ كەلگەن, مەملەكەتتىك قۇرىلىستىڭ ىرگەتاسى سانالعان يدەيالاردىڭ ساتسىزدىگىنىڭ سەبەبى, ەلباسى ايتقانداي, «ولاردىڭ وزدەرىنە عانا ءتان قالىبى مەن تاجىريبەسىن, باسقا حالىقتار مەن وركەنيەتتەردىڭ ەرەكشەلىگىن بارىنە جاپپاي ەرىكسىز تاڭۋىندا» جاتقانى ايدان انىق. ن.نازارباەۆ وسى پايىمى مەن ۇستانىمىن تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارى-اق بىلدىرگەنى ەسىمىزدە. مۇنداي وتكىر كوزقاراسقا سول كەزدەرى ۇدەرە قارسى شىققاندار دا, سەنىمسىزدىك تانىتقاندار دا از بولعان جوق. الايدا, شيرەك عاسىر ءوتپەي جاتىپ-اق, قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ ۇستانىمى مەن كورەگەندىگى تاعى دا شىندىققا اينالدى.
«رۋحاني جاڭعىرۋ» يدەياسىن قوعامدىق تالقىعا سالىپ, ۇلتتىڭ, مەملەكەتتىڭ رۋحاني تەمىرقازىعى ەتۋ ارقىلى مەملەكەت باسشىسى ءححى عاسىرداعى جاڭا ۇلتتىڭ, جاڭا قازاقتىڭ فەنومەنىن انىقتاپ بەرىپ وتىر. ءارى وسى جاڭا داۋىردەگى ۇلتتىڭ رۋحاني جاڭعىرۋ جولىنىڭ التى باعدارىن ۇسىنعان.
ەلباسىنىڭ ماقساتى – ۇلتتىڭ ۇلى مۇراتى. ول – ۇلى دالا ەلىنىڭ بويىندا بەلگىلى تاريحي سەبەپتەرمەن قالعىپ كەتكەن پراگماتيزمدى وياتۋ ارقىلى ۇلتتىق, قوعامدىق ويعا, ىسكە سىلكىنىس اكەلۋ, تاۋەلسىز ەلدىڭ ساناسى مەن اعزاسىن وتارشىلدىق, كەمباعالدىق, بويكۇيەزدىك كومپلەكستەرىنەن تۇتاستاي ارىلتۋ.
مەملەكەت باسشىسى قازاقتىڭ ەجەلگى «ءداستۇردىڭ وزىعى بار, توزىعى بار» قاعيداسىن مىقتاپ ۇستانۋعا شاقىرادى: «مەن قازاقستاندىقتاردىڭ ەشقاشان بۇلجىمايتىن ەكى ەرەجەنى ءتۇسىنىپ, بايىبىنا بارعانىن قالايمىن. ءبىرىنشىسى – ۇلتتىق كود, ۇلتتىق مادەنيەت ساقتالماسا, ەشقانداي جاڭعىرۋ بولمايدى. ەكىنشىسى – العا باسۋ ءۇشىن ۇلتتىڭ دامۋىنا كەدەرگى بولاتىن وتكەننىڭ كەرتارتپا تۇستارىنان باس تارتۋ كەرەك».
مەملەكەت باسشىسى نۇسقاپ وتىرعان ۇلتتىق بىرەگەيلىكتى ساقتاي وتىرىپ, زامان اعىمىنا قاراي ونىڭ سيپاتتارىن وزگەرتۋ, «ءبىلىم كۋلتىن» قالىپتاستىرۋ, مەملەكەت پەن قوعامدى رەۆوليۋتسيالىق ەمەس, ەۆوليۋتسيالىق جولمەن دامىتۋ, ەڭ باستىسى, سانانىڭ اشىقتىعىن, ياعني الەمدىك وزىق جاڭالىقتارعا, عىلىم-بىلىمگە قۇشاقتى ايقارا اشۋ يدەيالارى ۇلتتىڭ رۋحاني-مادەني قالىبى بولماق. ءارى جاڭا ءداۋىر سىناقتارىن باسەكەلىك قابىلەتى ەرەكشە ەل عانا ەڭسەرە الادى.
وسى تۇرعىدا ەلباسىنىڭ مەملەكەت پەن قوعام الدىنا قويىپ وتىرعان ناقتى مىندەتتەرى رۋحاني سالاداعى تۇبەگەيلى رەفورمالاردىڭ التىن باستاۋىنا اينالارىنا كۇمان جوق.
لاتىن الىپبيىنە كوشۋ – ماڭگىلىك ەلدىڭ رۋحاني جاڭعىرۋىنىڭ باسى بولسا, «تۋعان جەر» باعدارلاماسى جاڭا عاسىرداعى الەمدىك, وڭىرلىك, ىشكى-سىرتقى تاۋەكەلدەرگە قارسى تۇرا الاتىن وتانشىلدىق تاربيەنىڭ, ۇلتجاندىلىقتىڭ كەپىلى بولماق.
ەلباسىمىزدىڭ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» اتتى ماقالاسى – بارشا قازاقستاندىقتاردىڭ ۇزاق كۇتكەن جانە جاپپاي ماقۇلداپ, قولداۋىنا يە بولعان تاريحي باستاما. بۇل يگى باستامانى ەل ىشىندە ناسيحاتتاپ, لايىقتى جۇزەگە اسىرۋ – بارشامىزدىڭ پارىزىمىز.
دارحان كالەتاەۆ,
پارلامەنت سەناتىنىڭ دەپۋتاتى