كەرمەك سۋ كەرى تارتىپ وتىر

– قۇدىقتاردىڭ سۋى ىشۋگە جارام­سىز. اۋدان ورتالىعىنا بارعان­دا ىدىستى الا كەتىپ, سۋدى سول جاقتان تاسىپ ىشەمىز. كولىگى جوقتاردىڭ نە ىستەيتىنى وزىمە دە بەلگىسىز. تاسىپ ىشكەن سۋعا ادامنىڭ مەيىرى قانبايدى ەكەن, شاي ءىشىپ وتىرىپ, كوڭىلىمىز جۇتا­عانداي بولادى, − دەيدى سارىكول اۋدانى­نىڭ لەسنوە سەلوسىنىڭ تۇر­عىنى ايگۇل مەدەباەۆا. 

قوستاناي اۋدانىنداعى گلازۋنوۆ اۋىلىنىڭ دا كورگەن كۇنى وسى. ولار دا سۋدىڭ فلياگىن 1020 تەڭگەدەن ساتىپ الىپ ءىشىپ وتىر.

– قۇدىقتىڭ سۋى ءىشۋ تۇرماق, جازدا باقشا سۋارۋعا دا كەلمەيدى. جەر­دى اپپاق تۇز ەتىپ, وسىمدىكتى قۋراتىپ ءجى­بە­رەدى. ال ساتىپ العان سۋدىڭ جار­تى­سىن توگۋگە تۋرا كەلەدى, ويتكەنى سۋ تاسي­تىن ماشينالار تسيستەرناسىن تازا­­­لا­­­مايتىن بولۋى كەرەك, ءبىر فلياگا سۋ­­­دىڭ جارتىسى تات, سارعايىپ كەتكەن, − دەپ قىنجىلادى اۋىل تۇرعىنى مارات ساتماعانبەتوۆ.

بۇگىن وڭىردەگى 593 ەلدى مەكەن­نىڭ 179-ىندا اۋىز سۋ ورتالىقتاندى­رىل­عان توپتىق جانە وقشاۋ سۋ قۇبىر­لارى­مەن قامتاماسىز ەتىلگەن. 378 ەلدى مەكەن­نىڭ تۇرعىندارى سۋدى قۇدىقتان نەمەسە ۇڭعىمادان ءىشىپ وتىر. 36 ەلدى مەكەنگە اۋىز سۋ تاسىپ جەتكىزى­لەدى. بۇل اۋىلداردىڭ بار­­لى­عىندا بۇرىن اۋىز سۋ قۇبىرى بول­عان. تۇرعىندار اۋىز سۋدان ەش­قان­­داي تاپشىلىق كورمەگەن. 90-شى جىلدارداعى اۋىل مەن اۋىل شا­رۋا­شىلىعىنا كەلگەن داعدارىستا بار­­لىعى دا قيرادى. ال قازىر ەلدى مەكەندەرگە سۋ قۇبىرىن تارتۋ جۇمىس­تارى جۇرمەي جاتقان جوق. «ءوڭىر­لەر­دى دامىتۋ-2020» باعدارلا­ماسى ايا­سىن­دا وتكەن جىلى اۋىز سۋمەن قامتۋ جونىندەگى 4 جوباعا قول قويىلعان, وعان جەرگىلىكتى جانە رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن 1,6 ميلليارد تەڭگە قارجى بولىنگەن. سۋ قۇبىرىن تارتۋ وڭاي دا, ارزان دا شارۋا ەمەس. بيۋدجەتتەن ءبو­لىن­گەن الگى 1,6 ميلليارد تەڭ­گە قار­جى­عا تەك قوستاناي مەن ليساكوۆ قا­لا­لارىنداعى, سارىكول اۋدانىن­دا­عى سارىكول سەلوسىندا, قوستاناي اۋدا­نىنىڭ ورتالىعى زاتوبول پوسەل­كەسىن­دەگى اۋىز سۋ قۇبىرلارى جەلى­لەرىنىڭ قۇ­رى­لىسى, سۋ سورعى مەن قۇبىرلاردى جا­ڭار­تۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلدى.

بيىل وبلىستا ەلدى مەكەندەردى اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتۋگە ارنالعان 8 جوبا ىسكە اسىرىلاتىن بولادى. وعان رەسپۋبليكالىق جانە جەرگىلىكتى بيۋد­جەتتەردەن 2,3 ميلليارد تەڭگە قار­جى ءبولىنىپ وتىر. امانگەلدى, جان­گەلدين, دەنيسوۆ, مەڭدىعارا, قامىستى, قاراسۋ اۋداندارىنداعى ەلدى مەكەندەردە سۋ قۇبىرلارىن جاڭ­­عىر­تۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلەدى. بۇل جو­بالاردىڭ ارقايسىسى كەمىندە 1-2 جىلعا, ءتىپتى 2020 جىلعا دەيىن «نۇرلى جول» ينفراقۇرىلىمدىق دامۋدىڭ مەملەكەتتىك باعدارلاماسى بويىنشا ۇلتتىق قوردان 2016 جىلى 4 ميلليارد تەڭگەدەن استام قاراجات بولىنگەن. سۋمەن جابدىقتاۋ جانە سۋدى بۇرۋ بويىنشا 7 جوبا ىسكە اسىرىلۋدا. ليساكوۆ قالاسىنداعى جوعارى توبىل سۋ قابىلداۋ مۇناراسى, قوستاناي قالا­سىنداعى سورعى ستانساسى تورا­بى­نىڭ قۇرىلىسى, قوستاناي, ءجىتى­قارا, ليساكوۆ قالالارىنداعى سۋ قۇ­بىر­لارى جەلىلەرى وسى باعدارلاما ايا­سىندا مۇمكىن بولماق.

وبلىستىق ەنەرگەتيكا جانە كوم­مۋ­نالدىق شارۋاشىلىق باسقار­ما­سىنىڭ باس مامانى رۋسلان مولدا­شەۆتىڭ ايتۋىنشا, اۋىز سۋدى ءوڭىر­دەگى بارلىق ەلدى مەكەندەردىڭ 63,4 پايىزى قۇدىقتان ىشەدى, 6 پايىزى تاسىمالداپ ىشەدى. دەگەنمەن, اقپارات بويىنشا اۋىز سۋى جوق اۋىلدار از كورىنگەنىمەن, اۋىز سۋدىڭ ازابىن تارتىپ وتىرعان تۇرعىندار سانى كوپ. 70 مىڭنان اسا حالقى بار قوستاناي اۋدانىنىڭ ەلدى مەكەندەرى سۋدان تارىعىپ وتىرادى. قازىر اۋىز سۋدىڭ تاپشىلىعىمەن قاتار, ونىڭ تازا­لى­عى دا جۇرتتى ويلانتادى. وبلىستا 5 قالا, 66 اۋىلدىق ەلدى مەكەن سۋدى اشىق سۋ كوزدەرىنەن الادى. قۇدىق­تار­دى تازالاپ, ارشىپ وتىرۋ دا ۇمىت قالا بەرەدى. سولتۇستىكتىڭ 7 اي­عا دەيىن سوزىلىپ كەتەتىن قىسىندا مال دا قۇدىقتىڭ سۋىنا قارايدى. ءبىر اۋىل­دىڭ مالى-جانى ىشكەن سوڭ قۇ­دىق­تىڭ سۋى تاقىرلانىپ, جەتپەي قا­لا­تىن كەز­دەرى دە ءجيى بولىپ تۇرادى.

جۇرت نەگە قالاعا قاشادى؟ ءويت­كەنى, جەكە سەكتورعا مال جايى­لىمى­نىڭ, شابىندىقتىڭ الىستىعى مەن ازدىعىن, جەم-ءشوپتىڭ قىمباتتىعىن ايتپاعاندا, اۋىز سۋدىڭ تاپشىلىعى دا ىشكى كوشى-قوننىڭ توقتاماۋىنىڭ نەگىزگى ءبىر سەبەبىنە اينالىپ وتىر.

ءنازيرا جارىمبەتوۆا, «ەگەمەن قازاقستان»