سول جىلى دۋك كۋم كيم ەسىمدى بوكسشىنىڭ ولىمىنەن كەيىن حالىقارالىق بوكس فەدەراتسياسى (WBC) راۋند سانىن 12-گە دەيىن قىسقارتتى. كاسىپقوي بوكسقا ەندى اياق باسقان بوكسشى 4 راۋندتىق جەكپە-جەككە شىقسا, بەلبەۋدەن ۇمىتكەرلەر نەگىزىنەن 10 راۋندتىق كەزدەسۋدەن باستايدى.
بىراق بۇل جەردە دە قاتىپ قالعان قاعيدا جوق. مىسالى, اۋەسقوي بوكستا ەكى دۇركىن وليمپيادا چەمپيونى بولعان ۋكراينالىق ۆاسيلي لوماچەنكو بىردەن 10 راۋندتىق كەزدەسۋگە شىقتى. كوپ نارسە بوكسشىنىڭ اتاعىنا, پروموۋتەرلىك كومپانيانىڭ ابىرويىنا جانە پروموۋتەردىڭ قارجىسىنا بايلانىستى.
اتاق يەلەنگەننىڭ ابىرويى اسقاق
بوكس الەمىندە ەڭ جوعارى سانالاتىن ءتورت تۇجىرىم مەن تيتۋل بار. ولار – WBC, WBA, IBF جانە WBO. بۇل قاتارعا امەريكالىق The Ring جۋرنالىنىڭ تيتۋلىن دا قوسۋعا بولادى. ۇعىنىقتى تىلمەن ايتار بولساق, جوعارىدا اتالعان ءتورت تيتۋل – كاسىپقوي بوكستىڭ وليمپتەي بيىك شىڭى. بۇل تورتتىك ءوز ىشىندە بىرنەشە ايماقتىق تيتۋلدارعا بولىنەدى. The Ring-ءتىڭ اتاعى – الەم چەمپيوناتىنداي. وليمپيادادان ءبىر ساتى تومەن, بىراق دارەجەسى جوعارى. بۇل قاتارعا IBO مەن IBA-نىڭ تيتۋلدارىن قوسۋعا بولادى. ولاردىڭ دا جەرگىلىكتى بەلدىكتەرى بار. جوعارىدا اتالعانداردان بولەك, تاعى بىرنەشە ۇيىمدار بوكس كەشتەرىن ۇيىمداستىرىپ تۇرادى. الايدا, ولاردىڭ اتاعى جوعارى بولىپ سانالمايدى. بىزدەگى وبلىستىق تۋرنيردە جەڭىسكە جەتكەنمەن بىردەي.
وسى جەردە تيتۋلداردىڭ تاريحىنا از-كەم ۇڭىلە كەتسەك. كاسىپقوي بوكستاعى ءتورت بەلبەۋدىڭ ىشىندەگى ەڭ كونەسى بۇكىلالەمدىك بوكس ۇيىمى (WBA). ەڭ العاش 1921 جىلى اقش-تا ۇلتتىق بوكس ۇيىمى بولىپ قۇرىلىپ, 1962 جىلدان بۇگىنگە دەيىن قازىرگى اتىمەن اتالىپ كەلەدى. ۇيىمنىڭ بەلبەۋى قارا تەرىدەن كەرىلگەن. ورتاسىنداعى مەدال قالايىدان جاسالىپ, ورتاباعالى تاستارمەن كومكەرىلگەن. سىرتى التىنمەن جالاتىلعان. جان-جاعىندا جىلتىراعان جەزدەن جاسالعان مەدالدار ورنالاسقان. ءبىر قىزىعى, الەم چەمپيونى اتانعان بوكسشى 760 دوللار تولەپ, بەلبەۋدى وزىندە الىپ قالۋعا قۇقىعى بار. بەلبەۋدىڭ سالماعى – 3,6 كيلو.
WBC تيتۋلى 1963 جىلى مەكسيكادا قۇرىلعان. پرەزيدەنتى – موۋريسيو سۋلەيمان. حالىقارالىق بوكس فەدەراتسياسى (WBC) 1983 جىلى اقش-تا قۇرىلعان. بۇگىنگە دەيىن بۇل تۇجىرىم بويىنشا الەمنىڭ 100-دەن اسا بوكسشىسى الەم چەمپيونى اتانعان. چەمپيوندىق بەلبەۋ بۇگىنگە دەيىن بەس رەت وزگەرتىلدى. ونىڭ ماتەريالى – بىلعارى, كەراميكامەن قولدان بەزەندىرىلگەن. التىن جالاتىلعان مەدال مەكسيدا جاسالعان. قۇيۋ فورماسى تەك 100 بەلبەۋگە ارنالعان. باعاسى – 820 دوللار. بەلبەۋدە WBC قۇرامىنا كىرەتىن 150 ەلدىڭ تۋى ءۇش قاتار بەينەلەنگەن. ەكى جاعىندا اۋىر سالماقتا اتى اڭىزعا اينالعان موحاممەد الي مەن دجو لۋيستىڭ سۋرەتتەرى بار.
حالىقارالىق بوكس فەدەراتسياسى (IBF) 1983 جىلى اقش-تا نەگىزىن قالاعان. چەمپيوندىق بەلبەۋدىڭ ديزاينى ون جىلدان اسا ۋاقىتتان بەرى وزگەرمەگەن. بەلبەۋ قىزىل تەرىدەن, ورتاسىنداعى مەدال التىن جالاتىلعان قالايىدان جاسالىپ, وندا بۇركىت بەينەسى ورنالاسقان. ءار جەڭىمپاز بەلبەۋدىڭ جاقتاۋلارىنا وزدەرى قالاعان ءسوزىن جازىپ, بەدەرلەي الادى. بەلبەۋدىڭ قۇنى – 650 دوللار. ال بەلبەۋدى بوكسشى وزىنە الىپ قالعىسى كەلسە 750 دوللار تولەۋى كەرەك.
بۇكىلالەمدىك بوكس ۇيىمىنىڭ (WBO) 1988 جىلى پۋەرتو-ريكودا باستالدى. بۇل ۇيىم 1990 جىلى ەۋروپادا قولداۋ تاپسا, 2000 جىلدارى عانا اقش-تا ەكىنشى دەڭگەيلى ۇيىم رەتىندە تىركەلگەن. WBO چەمپيوندىق بەلبەۋى قوڭىر تەرىدەن جاسالعان. سالماعى – 3,6 كيلو. التىن جالاتىلعان مەدالدا جەر شارى بەينەسى كورسەتىلىپ, «World Champion» جازۋىمەن قاتار رينگ بەينەلەنگەن. بۇل بەلبەۋدىڭ قۇنى – 660 دوللار. بەلبەۋ فەدەراتسيانىڭ ەڭ ۇزدىك بوكسشىلارىنا عانا بەرىلەدى. الدىڭعىلارعا قاراعاندا, بۇل بەلبەۋدىڭ بەدەلى تومەندەۋ.
الەم مويىنداعان جوعارىداعى ءتورت قۇزىرلى مەكەمە بوكسشى بەلبەۋىنىڭ ءبىرنەشە ءتۇرىن تابىستايدى. WBA بويىنشا سۋپەر چەمپيون, چەمپيون جانە ينتەريم-چەمپيون دەگەن ءۇش تيتۋل بار. باسقالارى چەمپيون جانە ينتەريم-چەمپيون دەگەن اتاقپەن عانا شەكتەلگەن.
شارۋا پروموۋتەرسىز شەشىلمەيدى
پروموۋتەر دەگەن ءسوزدى ەستىگەندە جانكۇيەرلەردىڭ كوز الدىنا امەريكالىق داڭقتى پروموۋتەر دونگ كينگ ەلەستەۋى مۇمكىن. تالاي بوكسشىنىڭ باعىن اشىپ, الەم چەمپيونى اتاندىرعان كينگتى بىلمەيتىندەر كەمدە-كەم. بىراق, پروموۋتەر جۇمىسىنىڭ قىر-سىرىن بىلە بەرمەيمىز. «پروموۋتەر دەگەن كىم, قىزمەتى نە, مىندەتى قانداي؟» دەگەن سۇراقتار كاسىپقوي بوكس جانكۇيەرى ءۇشىن قىزىقتى. وسى ورايدا, قازاقستاندا پروموۋتەرلىكپەن اينالىسىپ جۇرگەن بولات مانكەنوۆكە جوعارىداعى سۇراقتاردى قويىپ, پىكىرىن بىلگەن ەدىك.
«پروموۋتەر دەگەنىمىز – كاسىپقوي بوكسشىلاردىڭ جەكپە-جەكتەرىن ۇيىمداستىرۋشى. ول جەكپە-جەكتى ۇيىمداستىرىپ قانا قويماي, تالانتتى بوكشىلاردى تاڭداپ, ولاردىڭ ءار جەكپە-جەك سايىن كوتەرىلۋىنە جاعداي جاسايدى. پروموۋتەرلىك كومپانيا قۇرامىندا مەنەدجەر, پيار-مەنەدجەر, مەديا-مەنەدجەر, ياعني باق قۇرالدارىمەن جۇمىس ىستەيتىن جۋرناليستەر بار. سونداي-اق, پروموۋتەردىڭ جانىندا ماتچ-مەيكەر دەگەن بولادى. ونىڭ مىندەتى – بوكسشىلارعا قارسىلاس ىزدەۋ. قارسىلاسىنىڭ بارلىق دەڭگەيىن, الەۋەتىن زەرتتەيدى. پروموۋتەردىڭ كەڭەسشىسى دەسە دە قاتە ەمەس. جالپاق تىلمەن ايتقاندا پروموۋتەر دەگەنىمىز – بۇگىنگى انشىلەردىڭ پروديۋسەرى سياقتى عوي», – دەيدى بولات مانكەنوۆ.
مەنەدجەردىڭ قىزمەتى مىنسىزدىكتى قالايدى
كاسىپقوي بوكسقا اۋىسقىسى كەلەتىن بوكسشىلار تانىمال ءارى تاجىريبەسى تولىسقان مەنەدجەرمەن جۇمىس ىستەگەندى ءجون سانايدى. سەبەبى, بۇل جاقتا دا قارجى مەن ابىروي ۇلكەن ءرول وينايدى. كەزىندە رەسەيلىك بوكسشى ارتۋر بەتەربيەۆتىڭ مەنەدجەرى بولعان, بۇگىندە قازاقستاندىق ەكى جاس تالانتتى بوكسشىنىڭ مەنەدجەرى بولىپ جۇرگەن اننا رەۆا مەنەدجەردى بوكسشىلاردىڭ اكەسى نەمەسە اناسى دەپ تۇسىندىرەدى.
«كاسىپقوي بوكستاعى مەنەدجەردىڭ جۇمىسى – پروموۋتەرگە تالانتتى بوكسشىلاردى تاۋىپ بەرۋ. جانە دە سول بوكسشىلارمەن تىعىز قارىم-قاتىناس ۇستايتىن ادام. بوكسشىلاردى مەكەنجايمەن, تاماقپەن قامتاماسىز ەتۋدەن باستاپ, رەيتينگتىك جەكپە-جەك كەزىندە بوكسشىعا قارسىلاس ىزدەۋ, قول استىنداعى بوكسشىنىڭ ومىرىنە تولىق جاۋاپ بەرىپ, پروموۋتەرمەن كەلىسىمشارتقا وتىرعىزۋعا دەيىن جالعاسادى. بۇدان بولەك تاعى دا ۇساق-تۇيەك بىرقاتار جۇمىستارى بار. ونىڭ ءبارىن ايتا بەرۋدىڭ قاجەتى جوق. تۇسىنىكتى تىلمەن ايتسام, ەر مەنەدجەر بوكسشىلاردىڭ اكەسى, ال ايەل مەنەدجەر اناسى. اتا-انا ءوز بالاسىن قالاي جاقسى كورسە, مەنەدجەر دە ءدال سولاي بولادى», – دەيدى اننا رەۆا.
پروموۋتەر مەن مەنەدجەردىڭ قىزمەتى تۇسىنىكتى بولسا, كاسىپقوي بوكستا تانىمال پروموۋتەر-مەنەدجەرلەرمەن جۇمىس ىستەپ جاتقان بىرنەشە قازاقستاندىق بوكسشىلاردى ايتىپ وتسەك. كاسىپقوي بوكس دەگەندە ەسىمىزگە بىردەن گەننادي گولوۆكين تۇسەتىنى انىق. WBC, WBA, IBF جانە IBO تۇجىرىمى بويىنشا ورتا سالماقتاعى الەم چەمپيونى گەننادي گولوۆكين بۇگىندە ك2 پروموۋتەرلىك كومپانياسىمەن جۇمىس ىستەيدى. پروموۋتەرى – توم لەففلەر بولسا, مەنەدجەرى – ولەگ گەرمان. جۋىردا عانا WBA تۇجىرىمى بويىنشا الەم چەمپيونى اتانعان جانات جاقيانوۆ الەمنىڭ ەكس-چەمپيونى ريككي حاتتوننىڭ قولاستىندا جاتتىعادى. كاسىپقوي بوكستى باستاعانىنا ءبىر جىلدان اسقان قازاقستاندىق بوكسشى ماديار اشكەەۆ (7-0, 3 كو) بۇگىندە الەمنىڭ ەكس-چەمپيونى رەسەيلىك سەرگەي كوۆالەۆتىڭ «ءMاىne Event» پروموۋتەرلىك توبىندا جاتتىعادى. پروموۋتەرى – كەتتي دۋۆا, مەنەدجەرى – ەگيس كليماس. تاعى ءبىر الەمنىڭ ەكس-چەمپيونىمەن ءبىر پروموۋتەرلىكتە ءجۇرگەن قازاقستاندىق بوكسشى – باتىر ءجۇكەمباەۆ. ول بۇرىن گەننادي گولوۆكيننىڭ قارسىلاسى بولعان كانادالىق داۆيد لەمەمەن بىرگە كاميل ستەفاننىڭ پروموۋتەرلىگىندە. ال مەنەدجەرى – اننا رەۆا.
كاسىپقوي بوكستا بۇگىنگە دەيىن قازاقستان اتىنان شىققان بوكسشىلاردىڭ اراسىندا ۇزدىك تيتۋلعا قول جەتكىزگەندەر ساناۋلى عانا. گەننادي گولوۆكيندى ايتپاعاندا, بۇرىنىراقتا ۆاسيلي جيروۆ IBF چەمپيونى اتاندى. بىراق, كەيىن ول تيتۋلىنان ايىرىلىپ قالدى. بەيبىت شۇمەنوۆ تە WBA تيتۋلىن يەلەنگەن. (الايدا, ونىڭ حوپكينستەن ۇتىلىپ قالعانى ەسىمىزدە). جۋىردا عانا جانات جاقيانوۆ WBA (Super) جانە IBO چەمپيوندىق اتاقتارىن جەڭىپ العان ەدى. جالپى, boxrec سايتىنا سۇيەنسەك, قازاقستاندا 182 سپورتشى كاسىپقوي بوكسپەن اينالىسىپتى. سولاردىڭ ىشىندە ەسىمدەرى باسپاسوزدە اتالىپ جۇرگەندەر – جوعارىداعى بوكسشىلار.
ءالي بيتورە, "ەگەمەن قازاقستان"