ماڭگىلىك قارىزدى وتەۋ

اقىنداردى ءتۇسىنۋ ءۇشىن ءبىر كىتابىن عانا وقۋ از­دىق ەتەر ەدى. ءتىپتى بۇكىل شى­عار­ماشىلىعىمەن تانىس بولساڭ دا, ەتەنە ديدارلاسىپ, ءتامام سىرىن ۇعۋدىڭ ءوزى اقىلىڭا ەداۋىر سالماق سالادى. ادام جانىنىڭ قاتپار-قىرتىسى قانشالىقتى مول بولسا, ءبىر ءسوزدى ەكى-ءۇش قايتارا ايتقان سايىن ءار ەستىگەنىڭدە نەشە ءتۇرلى تۇ­سىنۋىڭە تۋرا كە­لە­تىندەي.  بۇل ءسوز­دىڭ شەكسىز قاسيەتى مە, الدە اقىن جا­نى­نىڭ قۇبىلمالى كۇيى مە, ول ارانى انىق اجىراتۋ قيىن. ءبىر قالىپتا تۇرمايتىن كوز­قا­راستىڭ, دۇنيەتانىمنىڭ, ءبىلىمنىڭ كۇشىمەن ءبىر اۋىز سوزگە جاستىعىڭدا سىيدىرا ال­ماعان كوپ ماعىناعا ەگدە تارت­قان جاسىڭدا يە بولىپ جات­ساڭ دا – شۇكىرشىلىك. ال ەۆگەني ەۆتۋشەنكو سياقتى جيىرما جاسىندا وتانىنا تانىلىپ, وتىزىندا الەمگە اتىشۋلى بولعان اقىننىڭ سىرىن ۇيرەنشىكتى ادىس­پەن اشام دەۋ قاتە بولار ەدى. اقىندا سىر كوپ, سىرلاس تا از ەمەس. جازۋشى, ستسەنا­ري­ست, رەجيسسەر, اكتەر, پۋب­لي­­تسيست. مەمۋار دا جازدى. س.ۆولكوۆقا ار­نايى حات جازىپ, سەكسەن جىل­دىق عۇمىرىن قو­رى­تىن­دى­لاي­تىن ءۇش ءبولىمدى ۇلكەن سۇح­بات بە­رۋىنىڭ ءوزى ايتار ءسوزدىڭ, اي­تىل­­ما­عان سىردىڭ ۇشان قيىرىن كور­­سەت­پەي مە؟! وعان دەيىن دە قان­­شا سۇحبات, كەزدەسۋ, كەش ءوت­تى. سەك­سەن بەس جىلدىق مە­رەي­تويىن­دا گاسترولدىك ساپار اياسىندا  قازاقستان­عا دا كەلۋگە نيەت ەتكەن اقىن­نىڭ ارمانى ورىندالمادى. 

اقىن تاعدىرىن ونىڭ قا­لا­مىنان تۋعان ءبۇتىن شىعار­ما­لارى مەن اۋزىنان شىققان ءار ءسوزدى ۇعىنىپ بارىپ تۇسىنە الا­سىڭ. «اقىن دا ءبىر بالا عوي اي­عا ۇمتىلعان» دەگەن ماعجان ءسو­زىنىڭ ارمانشىل رومانتيكاسىن عانا ءتۇسىنىپ جۇرگەنىمىزدى ەن­دى ۇققاندايمىز. ءتىپتى تۋرا ما­عىناسىندا دا اقىن – بالا. كۇللى وقىرمان سونىڭ ءسوزىن سويلەپ, جىرىن تىڭداپ, الدىندا قۇراق ۇشقانىن قالايدى. اقىن قار­تاي­سا دا, اقىندىق قار­تايمايدى.

اقىندىققا قۇشتار اكەنىڭ, ونەر­لى انانىڭ تاربيەسىن كورگەن ەۆتۋشەنكو جاس كۇنىندە-اق ءوزىن اقىن سەزىندى. سەگىز تومدىق ولەڭدەر جيناعىنىڭ العاشقى تومىندا 1937, 1938, 1939 جىل­­­­داردىڭ مەرزىمى جازىل­عان ولەڭ­­­­دەرى ايعاقتايتىن البىرت اقىن­­نىڭ ءومىر جولىنىڭ ءوزى كوپ ەشكىمگە ۇقساماعان, كوپ ەش­­­­كىمگە بۇيىرماعان وقشاۋ. «مايا­­كوۆسكيگە ەلىكتەيدى» دەپ سىناعانداردى ەلەگەن جوق. اتاقتى «پوەما ال­دىن­دا­عى دۇعا» ولەڭىندە ءوزىنىڭ سۇي­ىك-

ءتى اقىندارىنان ءبىر قا­سي­ەت ۇيرەنۋگە تىرىسقانىن باي­قاتادى. اسىرەسە پۋشكيندى جاق­سى كورەدى. ورىس پوەزياسىندا قالىپتاسقان, اسىرەسە ەسەنين مەن ماياكوۆسكيدەن كەيىن سانگە اي­نالۋعا شاق قالعان «ەركەلىك» ءوز ارناسىنان ەش اۋىتقىماي قا­پىسىز يەسىن تاپتى. جىلىمىق كە­زەڭنىڭ وڭتايلى ءساتىن پايدالا­نىپ, ەۆرەي حالقىنىڭ جاپپاي رە­پ­رەسسياعا ۇشىراعانىن جىرعا قوس­تى. سول ءۇشىن بيلىكتەگىلەردەن الىستادى. بىراق, كوپكە جاقىن بولدى. وعان دەيىن ستالينگە نەشە مارتە ولەڭ ارناعان اقىن ەندى سايا-

سي ولەڭدەرىن كوبەيتە باس­تا­دى. «بابي يار» پوەماسى ءۇشىن نوبەل سىيلىعىنا ۇسى­نىلدى. سودان بەرگى جارتى عا­سىر­عا جۋىق ۋاقىت ەڭ بەدەلدى سىي­لىقتىڭ نەگىزگى ۇمىتكەرى سا­نا­لىپ كەلدى. «اقىن  راۋانداپ اتقان تاڭنىڭ, ماناۋراپ باتقان كۇن­نىڭ عا­جاي­ىپتىعىن ەمەس, ونىڭ گيمنىن جازۋ كەرەك» دەپ جاز­دى مەجە­لاي­تيس. كۋبا, چيلي, امە­ري­كاعا بارعان ساپارلارىندا اقىن ونداعى ساياسي احۋال-

دان بۇرىن سونداعى حالىقتىڭ كوڭىل-كۇيىن جازۋعا تىرىستى. اقىن مىنا دۇنيەدەگى بار ىزگىلىك الدىندا ماڭگىلىك قارىزدار دەپ ءتۇسىندى. ەڭ الدىمەن وسكەن ولكەگە, اتا-اناعا, ادەبيەتتەگى ۇستازدارعا. ءتىپ­تى, جاۋىنا دا. دۇنيەۋي قا­رىم-قاتىنىستىڭ اسەرىمەن پەن­دە­لىك­كە بوي الدىراتىن كەزدەردە, الداعى تاڭداۋدىڭ ءساتتى يا ءسات­سىز بولۋىنا ىقپال ەتەتىن ادام فاكتورىنىڭ وزىنەن ساباق الۋ­عا قۇلشىناتىن بولمىستىڭ ءوزىن جوعالتپاۋى ءۇشىن, يا ىشكى مە­نى­نە سايكەس اتموسفەرا جا­ساۋ ءۇشىن ىڭعايلى كەزەڭ تۋ­دىر­عان ۋا­قىتقا دا قارىزدار. اقىن ءبا­رى ءۇشىن جازۋ كەرەك. ءتىپ­تى, وزى­مەن كەلىسپەيتىندەر ءۇشىن دە. ولار­عا جاقسىلىقتى, ىز­گىلىكتى ۇق­تىرۋ ءۇشىن. وسىنىڭ با­رىنە اقىن مىندەتتى دەپ ءتۇ­سىن­دى. «مەن – كۋبامىن», «سانتياگوداعى كەپتەر» پوەمالارىن جازۋىنىڭ ءبىر توركىنى وسىنداي اقىندىق كرەدولاردا جاتقانداي.

ارعى اتاسى ەنەرگياسى مول, قاجۋدى بىلمەيتىن جان بو­­لىپتى. بەرينگ بۇعازى ار­قى­لى الياسكاعا, ودان ءارى امە­ريكاعا وتەر الدىندا تۋننەل سالۋ يدەياسى ويىنا كەلىپ, پاتشاعا ءوز جوباسىن جىبەرىپتى. بىراق ول كەزدە ماقۇلدانا قويماعان كورىنەدى. ەندى اراعا ءۇش ۇرپاق سالىپ, ەۆتۋشەنكو دا وزىنشە امەريكا مەن رەسەي­دىڭ اراسىنا «تۋننەل» جال­عاپتى. ول – اقىن داڭعىلى. ەۆتۋ­شەن­كونى شەتەلگە كەتكەنى ءۇشىن قانشا جازعىرسا دا ول ورىس پوەزياسىنىڭ سىرتتاعى ەڭ جارقىن وكىلى سانالدى. پۋبليكانى ۇناتقان, اركەز ءسان­دى كيىم كيۋدى ادەت ەتكەن, كەشكە كيەر كويلەگىنە دەيىن ءوز ويىمەن تىكتىرگەن اقىن­نىڭ ەرەكشە بولمىسى قالاي بولعان كۇندە دە بەرىسى ورىس ولەڭىنە, ارىسى الەمدىك ادە­بيەتكە قىزمەت قىلدى. ازا­مات­تىق ۇستانىمدارى ءۇشىن مىڭ­داعان حات الىپ, سونىڭ بارىنە قالام كۇشىمەن جاۋاپ قات­قان اقىننىڭ قازاسى «الپىسىنشى جىلعىلار» دەيتىن ۇلكەن تولقىننىڭ, ءبىر ءداۋىردىڭ اياقتالار تۇسى بولىپتى.

اقىرعى دەمىنە دەيىن ولەڭ بولىپ, اجال كەلگەنشە كۇ­رەسۋدەن شارشاماعان اقىن­­­نىڭ سوڭعى اماناتى دا پوە­تيكاعا يە بولىپتى. جاس كۇ­نىندە بىرگە ولەڭ وقىعان پاس­تەر­ناكتىڭ جانىن­دا جاتۋدى ماقسات ەتىپتى. پە­رە­دەل­كي­نو دا ەندى پوەزيا دەپ اتالاتىن قاسيەتتى الەمنىڭ قاستەرلى بۇ­رىشىنا اينالا تۇسەدى.

باعاشار تۇرسىنباي ۇلى,

«ەگەمەن قازاقستان»