​كانتسلەردىڭ قاعيداسى

باسقاسىن ايتپاعاندا, ءىرى حا­لىق­ارالىق جيىنداردا, جوعارى دەڭ­گەي­دەگى كەزدەسۋلەردە ۇنەمى قىزعىلت-سا­رى بەشپەت, قارا شالبار كيىپ جۇ­رەتىن انگەلا مەركەلدى الەمدىك قو­عامداستىق سالماقتى ساياساتكەر, قا­جى­مايتىن قايراتكەر رەتىندە جاقسى بى­لەدى. كەز كەلگەن ماسەلەدە ءوز ەلىنىڭ مۇد­دەسىمەن قاتار, گەرمانيا مۇشە بولىپ تابىلاتىن ەۋروپالىق وداقتىڭ دا مۇد­دەسىن قورعاۋدان شارشاعان ەمەس. سون­دىقتان بولار, ونىڭ ۇسىنىسىمەن وداق قۇرامىنداعى ەلدەردىڭ باسشىلارى ساناسىپ جاتادى...

انگەلا مەركەل گەرمانيا تاريحىندا كانتسلەرلىك قىزمەتكە سايلانعان تۇڭعىش ايەل جانە ول وسى جوعارى لاۋازىمدى اتقارعانداردىڭ ىشىندەگى ەڭ جاسى. سونداي-اق, ساياساتكەر گفر كان­تسلەرى بولىپ ءۇش مارتە, حريستيان-دە­موكراتيالىق وداعى پارتياسىنىڭ جە­تەكشىلىگىنە قاتارىنان توعىز رەت ساي­لانعان. ەندى ونىڭ كانتسلەرلىككە ءتور­تىنشى مارتە سايلانۋىنا مۇمكىندىگى بار سياقتى. ويتكەنى, ناۋرىزدىڭ ەكىن­شى جارتىسىندا ساار جەرىندە وتكەن وڭىر­لىك سايلاۋدا مەركەلدىڭ پارتياسى سايلاۋشىلار داۋىسىنىڭ 40 پا-

يىزىن الدى. ال كانتسلەرلىكتەن ۇمىتكەر كان­­ديداتتىڭ تاعى ءبىرى – مارتين ششۋلتس توراعالىق ەتەتىن سوتسيال-دە­مو­­كرا­تيالىق پارتياسى 30 پايىز داۋىس جينادى. ساراپشىلار بۇل سايلاۋ بۋندەستاگ (پارلامەنت) سايلاۋى قار­ساڭىندا نەمىس ساياسي كۇشتەرى ءۇشىن باس­تاپقى ماڭىزدى سىناق بولعانىن اي­تادى.

اقش-تاعى سايلاۋ ناۋقانىندا ا.مەركەل پرەزيدەنتتىككە كانديدات حيللاري كلينتوننىڭ پرەزيدەنت بولۋىن, ونىڭ ساياساتىن قولدايتىنىن بىل­دىرگەن ەدى. جاعداي باسقاشا بولدى. ساراپشىلاردىڭ پىكىرىنشە, دونالد ترامپتىڭ جەڭىسكە جەتۋى كانتسلەرگە اۋىر سوققى تيگەندەي قاتتى اسەر ەت­كەن. سونىمەن قاتار, د.ترامپ مەر­كەلگە گەرمانيا اۋماعىنا كەلگەن ميگرانتتارعا بايلانىستى سىن دا ايت­قان بولاتىن. «مەن انگەلا مەر­كەل­گە قۇرمەتپەن قارايمىن. ول – ۇلى كوش­باسشى. بىراق, ول ەلگە ميگرانتتاردى زاڭسىز كىرگىزىپ, اپاتقا سوقتىراتىن قاتەلىك جىبەردى», – دەگەن ەدى سوندا.

اقش سياقتى ىرگەلى ەلدىڭ باسشىسىمەن ساناسپاسا بولمايتىنىن كۇنى بۇرىن بىلگەن سۇڭعىلا ساياساتكەر وكپە-نازدىڭ ءبارىن جيىپ قويىپ, ناۋرىزدىڭ ەكىنشى جارتىسىندا ۆاشينگتونعا تارتتى. دونالد ترامپپەن ەكەۋ-

ارا كەز­دە­سىپ, حالىقارالىق بىرقاتار وزەكتى ما­سەلەلەردى تالقىلادى. ءسويتىپ, پرەزي­دەنت پەن كانتسلەر ءبىر-بىرىمەن ء«تىل تا­بىسقانداي» بولدى. بۇل ەۋروپالىق وداق ەلدەرى باسشىلارىنىڭ اقش-تىڭ جا­ڭا پرەزيدەنتىمەن العاشقىلاردىڭ ءبى­رى بولىپ مەركەلدىڭ كەزدەسكەنى رە­تىندە ەستە قالادى.

وتكەن جىلدىڭ 19 جەلتوقسانىندا بەرليندەگى روجدەستۆو جارمەڭكەسىندە بولعان تەررورلىق ارەكەت ەل بيلىگىن دە, گەرمانيا حالقىن دا ءارى-ءسارى كۇيگە ءتۇسىردى. ون ەكى ادام قازا تاپقان بۇل قايعىلى جاعداي حالىقتىڭ بو­س-

­­قىندارعا دەگەن كوزقاراسىن تۇبى­رى­­مەن وزگەرتتى. وپپوزيتسيا بۇعان «مي­­­گ­رانتتارعا ەسىكتى ايقارا اشتى, ولار­مەن بىرگە تەرروريستەر دە ەلگە كىر­­دى», دەپ مەركەلدى كىنالادى. دە­رەك­تەرگە قاراعاندا, وتكەن جىلى گەر­مانياعا بوس­قىن رەتىندە 280 مىڭ ادام كەلگەن ەكەن. ال 2015 جىلى كەل­گەن بوس­قىن­داردىڭ سانى بۇدان ءۇش ەسە كوپ بول­­عان. مىنە, وسىلاردىڭ بار­لى­عى­نا ا.مەركەل باستاعان ەل بيلىگى مۇم­كىن­دىگىنە قاراي جاعداي جاساي ءبىلدى.

سىنعا دا ۇشىرايتىن, ماقتاۋعا دا ىلى­گەتىن انگەلا مەركەل – رەتى كەلگەن­دە جىبەرگەن قاتەلىگىن دە مويىنداي بى­لەتىن تۇلعا. ونىڭ وسى جىلدىڭ 24 ناۋ­رىزىندا ريمگە بارعان ساپارى كە­زىندە ەۋروپالىق وداقتىڭ قاتەلىگىن مويىنداي كەلىپ: ء«بىز سىرتقى شەكارانى اشتىق, بىراق ولاردى نىعايتۋ تۋرالى ويلامادىق. بىرىڭعاي ۆاليۋتانى ەنگىزدىك, بىراق داعدارىسقا دايىن بولماي شىقتىق. ەندى سونىڭ بارلىعىن بانكتىك وداق جانە تۇراقتاندىرۋ مە­حانيزمى ارقىلى تۇزەتىپ كەلەمىز», – دەپ مالىمدەگەنى ەۋرووداقتا كۇردەلى ما­سەلەلەردىڭ از ەمەس ەكەنىن بىلدىرسە كەرەك.

مەركەل ۇلكەن ساياساتقا بەرلين ق­ا­بىرعاسى قۇلاعاننان كەيىن كەل­دى. ساراپشىلار ونىڭ ساياسات باس­پال­دا­عى­مەن تەز كوتەرىلۋى گەر­ما­نيان­ىڭ سول كەزدەگى كانتسلەرى گەلمۋت كول­دىڭ قول­داۋ كورسەتۋى دەپ ەسەپ­تەي­دى. جا­عىم­­دى ماعىنادا «مازاسىز» مەر­كەل دەپ اتاعان ول Forbes جۋر­نا­ل­ىنىڭ با­عالاۋى بويىنشا, توعىز جىل­دان بە­رى الەمدەگى ەڭ ىقپالدى 100 ايەل­دىڭ كو­شىن باستاپ كەلەدى.

اليسۇلتان قۇلانباي,

«ەگەمەن قازاقستان»