• RUB:
    6.68
  • USD:
    520.93
  • EUR:
    609.07
باستى سايتقا ءوتۋ
ادەبيەت 30 ناۋرىز, 2017

«قايعى-قۇمدا قايىرلاعان جىر-كەمە...»

530 رەت
كورسەتىلدى

ء​سوزدىڭ باسىن تاقىرىبىمىزدان باستايىق, الدىمىزعا سۇراقتى قازاقتىڭ قالىپتاسقان ءداستۇرلى پوەزياسىندا جانعا داۋا «تۋعان جەر توپىراعىن» تابىلدى الەمىندە نەگە «قايعى-قۇمعا» اينالدى دەپ قويساق, ايتار ويدىڭ سالماعىن «قايىرلاۋلى جىر-كەمە» قولدانىسى كوتەرىپ تۇرعانىن كورەمىز.

ءدال وسى اۆتورلىق قولدانىستىڭ توركىنىن تالدار بولساق, «قايىرلاعان كەمە» − ادام ساناسىنا وزىنە تىرشىلىك, ومىرىنە ازىق بەرەر تەڭىزىنەن ايىرىلىپ, ۋاقىت مۇجىگەن قاڭقاسى ءمانىن جوعالتا باستاعان قۇبىلىستى ەلەستەتەدى. ال ولەڭ مازمۇنىنداعى سونى تەڭەۋلەرگە «قايىرلاۋلى جىر-كەمە» نۇكتەسىنەن كەلەر بولساق, اقىننىڭ جانىن سىزداتقان, وقىرمانعا توسىن قولدانىس بولىپ كورىنەر تەنتەك تىركەستەر «قايعى-قۇم» دا, « ۇلى» تۇرمە – اۋىل دا, «سورلى اقىندى» شىرماعان «جەر-شىدەر» دە قالىپتى, تۇسىنىكتى سيپات الار ەدى...

حح عاسىر باسىندا قازاقتىڭ زيالى قاۋىمى اسا باعالاعان, شاكارىم شىعارماشىلىق, ار-ۇجدان حاقىندا پىكىر الىسىپ, وزىنە ۇستاز تۇتقان ورىستىڭ ۇلى جازۋشىسى ل.تولستوي «ءمىناجاتىندا» ومىرگە ءوزىن ۇستاپ كەلگەن ەكى تاتتىسىنەن دە (بالا-شاعا, شىعارماشىلىق) باز كەشسە, تابىلدىدا بۇل باسقاشا,

«مۇڭدانادى تۋعان جەردەن كەتە الماي,

تۇلدانادى جەتەرىنە جەتە الماي,

شىرمالادى جەر شىدەرگە سورلى اقىن.»

«تۋما باۋىر تاپسا-داعى كوڭىلىن,

تورىعۋمەن وتكىزۋدە ءومىرىن,

تۋعان اۋىل دەيتىن « ۇلى» تۇرمەدە...»

«مۇڭدانعان», «تورىققان», «شىر­مالعان»  سورلى اقىن «اۋىل»  اتتى « ۇلى» تۇرمەدە قۇسالىقتان رۋحاني  داعدارىسقا, توقىراۋعا تۇسەدى. ساحنانى ساعىنعان ءان-جۇرەك, جىر-كوڭىل الىپ تۇلعا − تابىل­دىنىڭ,

ارمان ويى بولعانمەنەن ماڭگى ۇلى,

الماتىمەن توقايلاسپاي تاعدىرى.

كەسەلى كوپ, نوسەرى جوق ولكەدە,

ساعىنىشتان جان-جۇرەگى ورتەنە

جانارىنىڭ تىيىلمايدى جاڭبىرى...».

اللا تاعدىرىنا ەرەكشە تالانتتى سىي ەتسە, ...تابىلدى تالانتىنا تاعدىرىن سىي ەتكەندەي, ول تۇلا بويىن كەرنەپ تۇرعان جىر-ولەڭنىڭ جارقىراۋىن, توت باس­پاۋىن, وتكىر ءتىلىنىڭ قىلىشتاي ءجۇزىنىڭ مايىرىلماۋىن, ءان-جىرىنىڭ قاناتىنىڭ قايىرىلماۋىن تىلەدى. وسى ارقىلى «تاۋلارى جوق توبەسىنەن بۇلت اۋعان» دالاسىمەن سىرلاستى, حالقىمەن قاۋىشتى, ەڭ باستىسى رۋحاني جالعىزدىعىن جويدى. كىشكەنە ولەڭدەگى ۇلكەن وبراز ءوز جىرلارىندا الماتى نوسەرىنە جانىن جاۋ­راتىپ, ماراتتاردىڭ رۋحىمەن تابىستى – بۇل  تابىلدىنىڭ,

كەسەلى كوپ, نوسەرى جوق ولكەدەگى,..

– ءوز الەمى, رۋحاني قامالى, قورعانىسى ەدى. ول «جوعالۋدى» دا مويىندادى, تەك رۋحاني جويىلۋدان قورىقتى,

...ادامدىق عۇمىر بىتكەن كۇن,

اقىندىق عۇمىر بىتپەسىن!

تاعدىردان جوعالىپ, تاريحقا اينالا باستاعان تابىلدىنىڭ پوەتيكالىق قورى ەرەكشە, شاعىن دا بولسا جازۋشىلىق زەرتحاناسى, اقىندىق مەكتەبى قالدى جانە اكەسى تابىلدىنىڭ ماقامىن اينىتپاي سالار ابىل قالدى.

جالپى, بارىمىزگە دە الماتىسىز «...جەتپەيتىندەي بىردەڭە...» بولادى دا تۇرادى, ول راس. نوسەرى از ولكەدە جاڭبىر جاۋسا «...قاتاتىنداي الماتى ءۇن» − دەپ نەبىر ساعىم-ەلەسكە بوي الدىرامىز, ول دا راس. تەك ەندىگى جەردە سول ساعىم بۇلتتارعا تابىلدىنىڭ دا ارالاسىپ كەتكەنى بولماسا... مۇمكىن ءبىر ارمانىنا جەتكەن بولار, كىم بىلگەن, جاراتىلىسى ەرەكشە جان ەدى عوي...    

جايلى بالتوعاەۆا,

فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى

اتىراۋ

سوڭعى جاڭالىقتار