ادامزاتتىڭ الدىڭعى قاتارلى اقىل-ويى دا ءححى عاسىردىڭ ءبىلىم مەن ينتەللەكت عاسىرى بولاتىندىعىن الدەقاشان ايقىنداپ قويعان. ياعني, ءبىز ءومىر ءسۇرىپ وتىرعان عاسىردا مەملەكەتىمىزدىڭ ەكونوميكاسىن, الەۋمەتتىك الەۋەتىن جانە ساياساتىن, ءبىر سوزبەن ايتقاندا, قوعامىمىزدىڭ بولاشاق دامۋىن ينتەللەكتۋالدى ادامي كاپيتال ايقىندايتىن بولادى.
ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنشا, بۇگىنگى وسكەلەڭ ەكونوميكانىڭ ەرەكشەلىگى كاسىپورىندارداعى جوعارى ادامي كاپيتالعا تاۋەلدىلىگىندە بولىپ وتىر. ماسەلەن, قازىرگى تاڭدا كومپانيانىڭ قۇنىن باعالايتىن ماماندار ەڭ الدىمەن, كاسىپورىن قىزمەتكەرلەرىنىڭ ادامي كاپيتالىنىڭ الەۋەتىنە باسىمدىق بەرەدى. ولاردىڭ زەرتتەۋلەرى بويىنشا, كومپانيانىڭ رىنوكتىق قۇنىنىڭ 75 پايىزى ونىڭ قىزمەتكەرلەرىنىڭ ءبىلىمى مەن ينتەللەكتىسىنە تاۋەلدى ەكەن.
«ادامي كاپيتال» تەرمينىن العاش رەت وتكەن عاسىردىڭ 70-جىلدارىندا نوبەل سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى, اتاقتى ەكونوميست تەودور شۋلتس قولدانىسقا ەنگىزگەن بولاتىن. «ادام بويىنداعى بارلىق قابىلەت تۋا بىتەدى نەمەسە ومىرلىك داعدىمەن قالىپتاسادى. ءاربىر ادامنىڭ تۇقىمدىق ەرەكشەلىكتەرىنە بايلانىستى تۋا بىتكەن قابىلەتتەرى بولادى. ءتيىستى قارجى ءبولۋ ارقىلى دامىتىلاتىن ادام بويىنداعى ومىردە جۇرە قالىپتاسقان قۇندى قابىلەتتەردى ءبىز «ادامي كاپيتال» دەپ اتايمىز», دەيدى ت.شۋلتس. بۇگىندە الەمنىڭ دامىعان مەملەكەتتەرىندە ادامي كاپيتالعا ينۆەستيتسيا سالۋ بولاشاقتا مول تابىس اكەلەتىن ءداستۇرلى بيزنەس جوبا رەتىندە قابىلدانادى. نوبەل سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى, ەكونوميست گارري بەككەردىڭ ەسەبىنشە, بىلىمگە جۇمسالعان ينۆەستيتسيا بولاشاقتا ورتا ەسەپپەن جىلىنا 12-14 پايىز تابىس بەرەدى ەكەن. تۇرعىنداردىڭ ادامي كاپيتالىن دامىتۋ ەلدىڭ جالپى ەكونوميكالىق وسىمىنە قول جەتكىزۋىنە اكەلەدى. تاعى سول گارري بەككەردىڭ ايتۋىنشا, ادامي كاپيتالدى ءبىر پايىزعا عانا ارتتىرۋ, ءىجو-ءنىڭ جان باسىنا شاققانداعى ءوسىمىن 3 پايىزعا دەيىن ارتتىراتىن كورىنەدى.
ەلىمىزدە سوڭعى جىلدارى ەكونوميكانى ءارتاراپتاندىرۋدىڭ ستراتەگيالىق باعدارلامالارى ءىس جۇزىنە اسىرىلا باستادى. ءۇيد باعدارلاماسىنىڭ اياسىندا وڭىرلەردە عىلىمي جوعارى تەحنولوگيالارعا نەگىزدەلگەن زاماناۋي ءوندىرىس ورىندارى اشىلۋدا. ەل ەكونوميكاسىندا جەدەلدەتىلگەن تەحنولوگيالىق جاڭعىرتۋلار ءجۇرگىزىلمەك. ەلباسىنىڭ «قازاقستاننىڭ ءۇشىنشى جاڭعىرۋى: جاھاندىق باسەكەگە قابىلەتتىلىك» اتتى بيىلعى جولداۋىنىڭ شەڭبەرىندە «تسيفرلى قازاقستان» باعدارلاماسى جۇزەگە اسىرىلماق. ال بۇل كەشەندى ماقساتتار ەلىمىزدىڭ ادامي كاپيتالىن دامىتۋعا تەك مەملەكەت تاراپىنان عانا ەمەس, سونىمەن بىرگە جەكەمەنشىك بيزنەس تاراپىنان دا مول قارجى جۇمساۋدى قاجەت ەتەدى.
وكىنىشكە قاراي, ءبىزدىڭ ەلىمىزدە بىلىكتى كادر, ينتەللەكتىسى جوعارى ماماندار قالىپتاستىرۋ بىلاي تۇرسىن, ادامي كاپيتال ۇعىمىنا ۇركە قاراپ, وعان شىعىن شىعارۋ ءۇشىن ويلاپ تابىلعان قاجەتسىز ماسەلە رەتىندە قاراۋ كوزقاراسى باسىم. قازىرگى قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ تاعدىرى توعىسقان اكتسيونەرلىك قوعامدار مەن جشس باسشىلارى قاراماعىنداعى قىزمەتكەلەرىنىڭ بىلىكتىلىگىن جەتىلدىرۋ, عىلىمي ينتەللەكتۋالدىق قابىلەتىن كوتەرۋ ماسەلەلەرىنە جەكە قالتاسىنان قارجى شىعاراتىنداي قينالىپ, نەمقۇرايدىلىق تانىتادى. ەلىمىزدەگى ادامي كاپيتالدى دامىتۋعا دەگەن مۇنداي كوزقاراس مەنەدجمەنت مادەنيەتىنىڭ تومەندىگىن عانا كورسەتىپ قويمايدى, سونىمەن بىرگە بيزنەس ءجۇرگىزۋدەگى ستراتەگيالىق قاتەلىكتەرگە ۇرىندىرادى.
مەملەكەتتىڭ ادامي كاپيتالىنىڭ الەۋەتى, ينتەللەكتۋالدى بولاشاعىنىڭ باستى كورسەتكىشى – ساپالى ءبىلىم, سىندارلى عىلىم. جوعارى وقۋ ورىندار جۇيەسى – قازاقستاندىق بىلىكتى كادرلاردى قالىپتاستىراتىن جانە ەلىمىزدىڭ ينتەللەكتۋالدى الەۋەتىن دامىتاتىن ورتا. بۇل جۇيە قانشالىقتى ءتيىمدى جۇمىس ىستەيتىن بولسا, ەل ەكونوميكاسىنىڭ دامۋى دا سونشالىقتى ناتيجەلى بولماق. قازىرگى كۇنى قازاقستاندا 131 جوعارى وقۋ ورنى بار. وندا 350 مىڭعا تارتا ادام ءبىلىم السا, ونىڭ 330 مىڭنان استامى باكالاۆرلار ەكەن. ال ەل ەكونوميكاسى ءۇشىن وسىنشاما باكالاۆرلار قاجەت پە؟ جوعارىدا اتالعان جوو-لاردىڭ بارلىعى دەرلىك زاڭگەر, ەكونوميست, قارجىگەر سياقتى ماماندىقتار بويىنشا ماماندار دايارلايدى. قازاقستان ەكونوميكاسىندا بۇل ماماندىقتار بويىنشا بوس ورىندار جوق. ماسەلەن, جىل سايىن جوو-لار 27 پايىز ەكونوميستەر دايارلايدى ەكەن. ەلىمىزدىڭ ەڭبەك رىنوگىندا ءارتۇرلى ەكونوميكالىق ماماندىقتار بويىنشا جۇمىس ىستەيتىندەر سانى 13 پايىزدان اسپايدى. سوندا قۇر ديپلوم الۋ ءۇشىن 4-5 جىل وقىعان ەكونوميستەر, زاڭگەرلەر, قارجىگەرلەر جۇمىسسىزدار قاتارىن تولىقتىرادى. سوندا مۇنداي جوو-لار كىمگە قاجەت؟ ونسىز دا قازاقستان جوو-لار سانى جاعىنان ءاربىر ميلليون تۇرعىنعا شاققاندا, ۇلىبريتانيا, گەرمانيا, جاپونيا سياقتى ەلدەردى الدەقاشان باسىپ وزعان.
ەكونوميكالىق الەۋەتى جوعارى دامىعان ەلدەردە مەكتەپ بىتىرۋشىلەردىڭ 80 پايىزعا جۋىعى كاسىبي بىلىكتىلىگى جوعارى جۇمىسشى ماماندىعىن يگەرۋگە دەن قويادى ەكەن. ءبىزدىڭ دە بۇل ماسەلەدە بەتبۇرىس جاسايتىن كەزىمىز كەلدى. قازىردىڭ وزىندە ەلىمىزدە تەحنيكالىق ورتا كاسىپتىك وقۋ ورىندارىن ءبىتىرگەن مامان جۇمىسشىلاردى قاجەت ەتەتىن 20 مىڭ جۇمىس ورنى بوس تۇرعان كورىنەدى. سوندىقتان ەكونوميكامىزدىڭ قوزعاۋشى كۇشى بولىپ تابىلاتىن جاستار تەحنيكالىق بىلىكتى جۇمىسشى كادرلارىن دايارلايتىن وقۋ ورىندارىنا كوپتەپ بارۋى كەرەك.
جىلقىباي جاعىپار ۇلى, «ەگەمەن قازاقستان»